James Joyce

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Foto van Joyce, C. Ruf, Zürich, omstreeks 1918
Dublin
Eerste uitgave van Ulysses

James Augustine Aloysius Joyce (Dublin, 2 februari 1882Zürich, 13 januari 1941) was een Iers schrijver die wordt beschouwd als een van de belangrijkste schrijvers van de 20e eeuw. Zijn hoofdwerk is de roman Ulysses.

Biografie[bewerken]

James Joyce werd geboren in een rijke katholieke familie in Dublin die door omstandigheden in armoede terechtkwam. Hij studeerde literatuur aan het University College Dublin, alwaar hij het katholicisme afzwoer.

Toen in 1902 zijn studie was afgerond, besloot hij schrijver te worden en bezocht Parijs voor de eerste maal. In 1904 verhuisde hij met het kamermeisje Nora Barnacle naar het continent. Ze woonden 10 jaar in Triëst op Via Nicolo 30, waar hun zoon geboren werd. Joyce gaf er les aan de Berlitzschool.

Zijn Ierse achtergrond bleek essentieel voor zijn literatuur, want hij schreef uitsluitend over Ierse thema's. In 1902 verschenen drie van zijn verhalen in een Iers tijdschrift voor boeren, geschreven onder het pseudoniem Stephen Dedalus. Deze verhalen werden later verwerkt in Dubliners, een verhalenbundel die uiteindelijk in 1914 werd gepubliceerd. De verhalen zijn 'epiphanies' (openbaringen) – een woord dat door Joyce gebruikt wordt om het plotselinge bewustzijn van de ziel van iets te beschrijven.

De Eerste Wereldoorlog dwong het gezin te verhuizen naar Zürich in het neutrale Zwitserland. Hier begon Joyce te werken aan Ulysses. Na een korte terugkeer naar Triëst woonde hij vanaf 1920 in Parijs. Hij wilde niet in Ierland wonen en reageerde op vragen hierover met: "Heb ik het ooit verlaten?"

In Ulysses gebruikt Joyce de mythen van Odysseus, Penelope en Telemachus in een moderne setting. Leopold Bloom, en respectievelijk zijn vrouw Molly Bloom en Stephen Dedalus vervullen de hoofdrollen en tonen middels een parodie het contrast met hun mythische modellen. Het boek laat het leven in Dublin zien, met de nadruk op het verval en de eentonigheid van de stad.

In 1922 werd Ulysses uiteindelijk gepubliceerd door de Parijse boekhandel Shakespeare and Company, en het bleek een onmiddellijk succes. In 1931 trouwde hij met Nora Barnacle.[1] In 1939 werd de eerste complete versie van Finnegans Wake uitgebracht bij Faber en Faber. Uit dit werk (alsook uit brieven naar zijn vrouw Noria) blijkt ook zijn belangstelling voor seksualiteit. In een kleurrijk verhullend taalgebruik beschrijft hij taboeonderwerpen zoals naaktheid, voyeurisme en masturbatie.

Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog, in 1940, vluchtte Joyce met zijn gezin terug naar Zürich waar hij enkele maanden later, op 13 januari 1941, in het Rode Kruisziekenhuis overleed.

James Joyce ligt begraven op de Flunternbegraafplaats in Zürich. Toen Nora tien jaar later overleed, werd zij eerst apart begraven. In 1966, 25 jaar na James' overlijden, gaf de gemeente Zürich hen echter een monumentaal graf, waar later ook hun zoon Giorgio en diens tweede echtgenote werden bijgezet. Naast het graf staat een bronzen beeld van James Joyce, gemaakt door de Amerikaanse kunstenaar Milton Hebald.

Waardering en invloed[bewerken]

Het werk van Joyce kent vele interpretaties, is in de voorbije eeuw ontelbaar malen onderwerp van literaire studie geweest en was van grote invloed op een veelheid aan schrijvers van diverse pluimage, zoals Samuel Beckett[2], Robert Anton Wilson, John Updike en Joseph Campbell. Andere literatoren bekijken het werk van Joyce met meer gemengde gevoelens, zoals Vladimir Nabokov, die Ulysses briljant noemde maar Finnegans Wake vreselijk. Daarnaast zijn er ook negatieve geluiden, zoals van Martin Amis die in 2010 over James Joyce en Samuel Beckett zei: “Ze behoren tot de meest invloedrijke schrijvers van de 20e eeuw, maar zijn amper onderhoudend”.[3]

Hoe dan ook, Ulysses wordt algemeen beschouwd als het hoogtepunt van de moderne literaire beweging uit de 20e eeuw. De grote invloed van Joyce op de wereldliteratuur van de voorbije eeuw is onmiskenbaar en zijn bewonderaars zijn nog altijd talrijk. De Joyce-verenigingen behoren tot de levendigste literaire genootschappen in de wereld. Jaarlijks worden op 16 juni het werk en het leven van Joyce door liefhebbers gevierd (Bloomsday), in Dublin, maar ook op vele plaatsen daarbuiten.

In 1999 werd Joyce door Time gekozen tot een van de 100 belangrijkste personen uit de 20e eeuw. Op Modern Library’s lijst van 100 beste Engelstalige romans uit de 20e eeuw uit 1998 staat Ulysses op de 1e plaats, A Portrait of the Artist as a Young Man op nummer 3 en Finnegans Wake op 77.

Joyce in België[bewerken]

Rond 5 augustus 1926 bezocht Joyce Oostende en verbleef er tot 13 augustus. Vervolgens was hij in Gent en daarna van 17 augustus tot 20 augustus in Antwerpen. In Antwerpen maakte hij veel notities voor Finnegan's Wake en Antwerpen komt zelfs voor in dit boek als Nantwerpen. Van 20 augustus tot 29 augustus verbleef hij in Brussel voor hij naar Frankrijk vertrok.

Bibliografie[bewerken]

Verder zijn er ook nog verschillende volumes met brieven uitgebracht, verzameld en bewerkt door onder meer Richard Ellmann.

De meeste van Joyce' boeken zijn in het Nederlands vertaald, zoals Dubliners, Een portret van de kunstenaar als jongeman, Ulysses, Finnegans Wake en Giacomo Joyce.

Externe links[bewerken]

Voetnoten[bewerken]

  1. (en) James Joyce: A Biography
  2. Interview of Salman Rushdie, door Margot Dijkgraaf NRC Handelsblad, 2006.
  3. NRC Handelsblad (boekenbijlage), 11 juni 2010.