Mazelen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Mazelen
RougeoleDP.jpg
Coderingen
ICD-10 B05.-
ICD-9 055
DiseasesDB 7890
MedlinePlus 001569
eMedicine derm/259
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde
Aangetast weefsel

Mazelen (morbilli) is een ziekte die veroorzaakt wordt door het mazelenvirus en vooral kinderen treft. Het mazelenvirus behoort tot de virusfamilie paramyxoviridae, genus morbilli. Het is een enkelstrengs RNA-virus.

Hoewel er een veilig en goedkoop vaccin beschikbaar is, is mazelen is een van de belangrijkste oorzaken van kindersterfte.[1] In België en Nederland wordt dat vaccin aan alle kinderen aangeboden.[2][3]

Incubatietijd en besmettelijkheid[bewerken]

De incubatietijd van mazelen is 7 tot 14 dagen. Het is een zeer besmettelijk virus, dat alleen bij mensen voorkomt.

Het virus van mazelen zit in de neus en keel van besmette personen. Het virus wordt verspreid via de lucht (hoesten, niezen, praten).

Een persoon is besmettelijk vanaf ongeveer 4 dagen voor het optreden van de ziekteverschijnselen. Een persoon is dus al besmettelijk voor hij zich ziek voelt of er ziek uitziet.

Symptomen en behandeling[bewerken]

Mazelen heeft een verloop in twee fasen. Het virus nestelt zich eerst in de luchtwegen. Daarna komen de met het virus geïnfecteerde lymfocyten in het bloed en verschijnen de rode vlekjes op de huid.

Meestal begint het ziekteverloop dan ook met verschijnselen die lijken op een stevige griep of verkoudheid (koorts, hoesten, loopneus, ontstoken ogen). Mazelen wordt vaak pas herkend als de kenmerkende rode vlekjes met witte stip op de binnenkant van de wangen verschijnen (zgn. Koplik-vlekken). Deze worden gevolgd door verder stijgende koorts en de voor mazelen typische licht jeukende paarsrode vlekjes, eerst in het gezicht, dan achter de oren en dan in de hals. De koorts kan een tweede keer hoog oplopen, en vervolgens zakt de uitslag via de romp naar armen en benen. De grote en kleine rode vlekken gaan geleidelijk op in een egale roodheid. Mazelen zijn het meest besmettelijk van 1-3 dagen voor en tot 5 dagen na het optreden van huiduitslag.

Er is geen behandeling tegen mazelen. Na 1 week verdwijnen de symptomen van mazelen meestal weer spontaan. Als er complicaties optreden zijn medicijnen en/of ziekenhuisopname nodig.

In ontwikkelingslanden wordt aangeraden om kinderen met mazelen vitamine A te geven. Dit verkleint de kans op blindheid en reduceert de sterfte aan mazelen met 50%.

Complicaties[bewerken]

Bij 10 tot 20% van de gevallen treden complicaties op, zoals middenoorontsteking of longontsteking. Bij 1 op de 1.000 gevallen treedt een zeer gevreesde complicatie op, namelijk hersenontsteking. Een patiënt kan dan bijvoorbeeld in coma raken.[4] Zeldzamer is de subacute scleroserende panencefalitis, die wordt veroorzaakt door een langzaam voortschrijdende mazelenvirusinfectie in de hersenen.

Een ernstige complicatie kan tot overlijden van de patiënt leiden. Hersenontsteking kan ook blijvende schade opleveren.

Voor 1-2 per 1000 patiënten loopt een mazeleninfectie dodelijk af. De sterfte aan mazelen in een ontwikkelingsland als Nigeria is met 5-10%[5] veel hoger dan in een land als Duitsland, waar sinds het jaar 2000 ongeveer 1 op 10.000 geïnfecteerden[6] (dat is 1 à 2 personen per jaar) aan mazelen stierf.

Preventie via vaccinatie[bewerken]

Het is mogelijk zich te laten vaccineren met het BMR-vaccin (bof, mazelen, rodehond). Het vaccin beschermt voor 95% na de eerste vaccinatie en voor 98% na het tweede vaccin.[7] Het vaccin biedt ook nog bescherming als het binnen drie dagen na contact met mazelen wordt toegediend.

De vaccinatie tegen mazelen is sinds 1976 opgenomen in het Nederlandse Rijksvaccinatieprogramma (14 maanden en 9 jaar), dat uitgevoerd wordt door de Jeugdgezondheidszorg (consultatiebureaus en GGD’s).[8] 95 procent van de Nederlandse bevolking is sinds 1976 gevaccineerd; de vaccinatiegraad geldt als ‘hoog’. In het Vlaamse vaccinatieprogramma van Kind en Gezin raadt men vaccinatie aan op een leeftijd van 12 maanden en een tweede keer op een leeftijd tussen 10 en 13 jaar. In Nederland is de mazelenvaccinatie vanaf 1987 gecombineerd met die tegen bof en rodehond. Dit wordt aangeduid met BMR.

In 2000 kreeg wereldwijd 73% van alle kinderen in het eerste levensjaar een mazelenvaccin toegediend. In 2015 was dat gestegen tot 85%. Door vaccinaties zijn in de periode 2000-2015 naar schatting 20,3 miljoen sterfgevallen aan mazelen voorkomen. Niettemin stierven er in 2015 wereldwijd nog steeds 134.200 mensen aan de mazelen. Het ging hierbij vooral om kinderen jonger dan 5 jaar.[9] Ten gevolge van ondervoeding is de mortaliteit het hoogst bij kinderen uit ontwikkelingslanden, vooral in delen van Afrika en Azië.[10]

De WHO heeft voor Europa een actieplan 2015–2020 ingericht, waaraan 53 landen meedoen, met als doel om mazelen in dit gebied geheel uit te roeien.[11]

In 2017 werd inenting tegen mazelen en elf andere ziekten bij schoolgaande kinderen verplicht in Italië. In Duitsland werden in datzelfde jaar kinderdagverblijven verplicht om het te melden als de ouders niet kunnen aantonen dat hun kinderen gevaccineerd zijn. De ouders kunnen dan een boete krijgen.[12]

Bijwerkingen van de BMR-vaccinatie[bewerken]

De BMR-inenting geeft meestal weinig bijwerkingen. Als ze voorkomen, zijn ze mild en duren ze kort. Bijwerkingen beginnen pas 5 tot 12 dagen na de vaccinatie.

  • 1 op de 10 tot 20 kinderen wordt na de eerste BMR-prik hangerig, krijgt koorts en/of huiduitslag. Dat duurt meestal 1 of 2 dagen.
  • Sommige kinderen krijgen hoge koorts en heftige huiduitslag.
  • Bij heel hoge koorts kunnen sommige kinderen koortsstuipen krijgen. Dat gebeurt bij 1 op de 5000 tot 10.000 kinderen.
  • Heel zelden komt een tekort aan bloedplaatjes voor. Dat is bij 1 op de 25.000 kinderen en gaat vanzelf weer over.
  • Zeer zelden krijgen kinderen gewrichtsklachten. Ook die gaan vanzelf weer over. Bij volwassen komt dit vaker voor.
  • Na de tweede BMR-prik zijn er bijna nooit klachten.

Omdat het BMR-vaccin een levend verzwakt vaccin is, mag het niet aan zwangere vrouwen worden gegeven. Vrouwen moeten tot vier weken na een BMR-vaccinatie voorkomen dat zij zwanger worden.[13]

Epidemieën[bewerken]

Doordat in sommige gebieden onvoldoende mensen gevaccineerd zijn, komen soms nog relatief kleine epidemieën voor in de Westerse wereld. Op wereldschaal is er niet zozeer sprake van een epidemie, maar van continue sterfte aan mazelen.

Nederland[bewerken]

Sinds vaccinatie werd ingevoerd in 1976, komt mazelen in Nederland nauwelijks meer voor, hoewel er af en toe wel kleine epidemieën opflakkeren bij niet-gevaccineerden.[14]

  • In 1998 overleed één persoon aan mazelen.
  • Eind 20e eeuw ontstond een epidemie door lage vaccinatiegraad[15] in de Bijbelgordel, met ruim 2.300 geïnfecteerden in 1999 en ruim 1.000 in 2000. Bij die epidemie zijn 3 personen overleden.[16]
  • Ook in 2003 overleed één mazelenpatiënt.
  • In 2008 heerste een kleine lokale uitbraak van mazelen in Den Haag onder een antroposofische gemeenschap met een lage vaccinatiegraad.[17]
  • Van mei 2013 tot maart 2014 kampte de Bijbelgordel opnieuw met een uitbraak van de mazelen.[18] In oktober overleed een meisje in Tholen aan de ziekte.[19]

Frankrijk[bewerken]

  • In januari 2016 was er een uitbraak in het vluchtelingenkamp van Calais onder de daar verblijvende mensen uit onder andere Syrië en Afghanistan.[20]

Duitsland[bewerken]

In oktober 2014 brak in de Duitse hoofdstad Berlijn een mazelenepidemie uit. In februari 2015 overleed een peuter van anderhalf jaar aan de ziekte. Uit voorzorg bleven sommige Berlijnse scholen daarna dicht.[21][22] Duitse media berichtten dat het de eerste dode door mazelen was in Berlijn sinds 2001. Artsen raadden ouders aan om hun baby's thuis te houden, uit angst voor besmetting en voor een mogelijke chronische hersenvliesontsteking. De besmetting kwam oorspronkelijk vooral voor bij asielzoekers uit de Balkan, maar verspreidde zich daarna ook onder andere inwoners van Berlijn.[23] De epidemie heeft de discussie over de verplichting van de vaccinatie ook op de politieke agenda geplaatst.[22]

Europa[bewerken]

In 2016/2017 was er een epidemie van mazelen in Europa, die de doelstelling van de WHO, om mazelen uit te roeien, in gevaar bracht. Vooral in Roemenië kwamen veel gevallen voor (3400 gevallen tussen januari t/m maart 2016, waaronder 17 sterfgevallen). Ook in Italië kwamen veel gevallen voor.[11]

Verenigde Staten[bewerken]

In januari 2015 was er een uitbraak van mazelen in de Verenigde Staten. Er werden in die maand meer dan honderd gevallen van de ziekte vastgesteld in veertien verschillende staten. De meeste zieken waren niet gevaccineerd. Hoewel de mazelen in 2000 uitgeroeid verklaard werden in de V.S., is de ziekte weer aan een opmars bezig door de anti-vaccinatiebeweging. In 2014 waren er meer dan 600 gevallen van mazelen in de V.S., het grootste aantal in meer dan twintig jaar. Sommige ouders weigeren hun kinderen te laten inenten tegen de ziekte, onder andere vanwege een vermeend (maar niet-bestaand) verband tussen het vaccin en autisme.[24][25] In mei 2017 werd een onderzoek gepubliceerd dat wel op een relatie tussen vaccinatie bij kinderen en autisme lijkt te wijzen.[26] Nader onderzoek wordt aanbevolen.