Nabta Playa

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Locatie bij benadering omcirkeld, midden-onder op de kaart.

Nabta Playa was ooit een groot bekken in de Nubische Woestijn ongeveer 800 kilometer ten zuiden van het huidige Caïro en circa 100 kilometer westelijk van Aboe Simbel in het diepe zuiden van Egypte. Tegenwoordig staat het gebied bekend vanwege zijn talrijke archeologische locaties.

Vroege geschiedenis[bewerken]

Rond het 10e millennium v.Chr., begon er gaandeweg meer regen te vallen in dit deel van de Nubische Woestijn, en tenslotte ontstond daaruit zelfs een meer. De vroegste bewoners trokken er mogelijk juist daarom naartoe, want dankzij de aanwezigheid van water konden zij in dit gebied hun vee laten grazen.

Archeologische vondsten hebben sporen van menselijke bewoning opgeleverd die teruggaan tot ergens tussen 10.000 en 8.000 jaar voor het begin van onze jaartelling. Deze mensen bezaten veestapels en gebruikten aardewerk versierd met ingewikkelde, mogelijk met behulp van kammen geschilderde patronen.

Bewijzen voor grotere, georganiseerde nederzettingen in het gebied gaan terug tot ongeveer 7.000 v.Chr. Behalve door middel van oppervlaktewater wordt dan voor het eerst ook met behulp van diepe putten in de waterbehoefte van mens en dier voorzien. Er zijn resten gevonden van hutten, gebouwd in lange rechte rijen. De nodige voorzieningen, zoals groente, fruit, gierst, sorghum en truffels inbegrepen.

In het 7e millennium v.Chr., maar iets later dan in de voorgaande alinea, verschijnen ook (kennelijk uit Zuidwest-Azië geïmporteerde) geiten en schapen ten tonele. Tegelijkertijd verschijnen ook steeds meer en steeds grotere kuddes vee op de velden.

Hoog organisatieniveau[bewerken]

Archeologische ontdekkingen laten zien dat deze prehistorische bevolking kennelijk al een veel hoger niveau van organisatie had bereikt dan haar tijdgenoten dichter bij de Nijlvallei:

  • bovengrondse & ondergrondse steenconstructies;
  • dorpen aangelegd aan de hand van vooraf ontwikkelde bouwplannen;
  • diepe putten, die het hele jaar door in de waterbehoefte konden voorzien.

De gedane vondsten suggereren ook dat intensief gebruik van het gebied seizoengebonden was, en zich mogelijk beperkte tot de zomermaanden, wanneer het plaatselijke meer voldoende water bevatte om er het grazende vee te kunnen drenken. De analyse van menselijke resten doet migratie vanuit gebieden ten zuiden van de Afrikaanse Sahara vermoeden.

Religieuze banden met het oude Egypte[bewerken]

Nog eens 1000 jaar later, rond het 6e millennium v.Chr., verschijnen de eerste bewijzen voor een prehistorische religie of cultus in de vorm van een aantal offerdieren, begraven in met klei gevoerde en met stenen afgedekte ruimten. Hier en daar wordt wel gesuggereerd dat de klaarblijkelijk in Nabta Playa beleden veecultus een vroege voorloper kan zijn geweest van de Oud-Egyptische Hathor-cultus. Zo werd Hathor bijvoorbeeld in woestijngebieden aanbeden als een nachtelijke beschermer (zie Serabit el-Khadim). Of, om het te zeggen in de woorden van de professoren Wendorf en Schild (1998): ... vele aspecten van het politieke en ceremoniële leven in de Pre-dynastieke periode en het Oude Rijk reflecteren een sterke invloed van riten beoefend door nomadische herders rond de Sahara... hetgeen tegelijkertijd suggereert dat het geloofssysteem van het Oude Koninkrijk wel eens van buitenaf opgedrongen kan zijn, bijvoorbeeld ... na een verovering of bezetting door herdersvolken (Coon 1958:295-323; Khazanov 1994). Hoewel de religieuze gebruiken rond vee in het gebied banden doet vermoeden met het Oude Egypte, waarschuwt de Egyptoloog Mark Lehner niettemin voor al te overspannen verwachtingen: Er lijkt wel wat voor te zeggen, maar niet simpel en kort-door-de-bocht. Je kunt in ieder geval niet zomaar een rechte lijn trekken tussen de megalieten van Nabta Playa en de piramiden van Djoser.

Kring van megalieten bij Nabta

Er zijn ook andere ondergrondse complexen gevonden in Nabta Playa, waaronder één met bewijs voor wat wellicht kan worden beschouwd als een vroege Egyptische poging tot vervaardiging van beeldhouwwerken.

Vroegst bekende archeoastronomie ter wereld[bewerken]

Rond het 5e millennium v.Chr. hadden deze volkeren al een bouwsel opgericht, dat nu geldt als 's werelds vroegst bekende archeoastronomische instrument, ongeveer 1000 jaar ouder dan (maar wel vergelijkbaar met) Stonehenge (zie schets, rechts). Onderzoek suggereert dat het mogelijk een prehistorische kalender is geweest, aan de hand waarvan nauwkeurig het moment van de zomerwende kon worden bepaald.

Bronnen & Referenties[bewerken]