Neushoorns

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Neushoorns
Witte neushoorn (Mpofu natuurreservaat)
Witte neushoorn (Mpofu natuurreservaat)
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Onderklasse: Theria
Orde: Perissodactyla (Onevenhoevigen)
Onderorde: Ceratomorpha
Superfamilie: Rhinocerotoidea
familie
Rhinocerotidae
Gray, 1821
Afbeeldingen Neushoorns op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Neushoorns op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Zoogdieren
Witte neushoorns, Zuid-Afrika
Rustende "wijdlip"
Eén van de latere afdrukken van Dürers houtsnede
De Indische of pantserneushoorn

De neushoorns (Rhinocerotidae) zijn een familie van grote zoogdieren die heden ten dage vijf soorten telt die voorkomen in Afrika en Azië. De neushoorn heeft een krom naar achteren groeiende hoorn net achter het beweeglijke deel van de neus; drie soorten hebben daarachter nog een kleinere stomp; bij de Javaanse en de Indische neushoorn ontbreekt die.

Er zijn nog vijf soorten neushoorns, waarvan de meeste in meerdere of mindere mate bedreigd worden in hun voortbestaan door handel in producten van de hoorn.

Elke soort kan elke dag wel 100 liter drinken en tientallen kilo's eten. Het voedsel is per soort verschillend. Neushoorns die in Afrika leven zijn vooral grazers; ze eten vooral stevig gras of takjes, terwijl Aziatische soorten stevige, grote takken verorberen. De Sumatraanse neushoorn staat bekend om zijn zeer gevarieerde dieet, met allerlei soorten vruchten.

Naamgeving[bewerken]

Het geslacht waar de familie haar naam aan dankt, Rhinoceros, werd door Linnaeus benoemd in 1758 in Systema naturae.[1] John Edward Gray gaf als eerste de familie in 1821 een naam: "Rhynocerotidae", waarbij hij ook een korte beschrijving gaf.[2] Onder artikel 29 (lid 1 - 3)[3] van de ICZN moet de naam van de familie gespeld worden als "Rhinocerotidae" omdat ze gebaseerd is op de naam van het geslacht Rhinoceros; "Rhynocerotidae" is dus een foutieve spelling. Artikel 19.2[4] schrijft voor dat een foutieve originele spelling gecorrigeerd moet worden maar dat de auteur en het jaar van publicatie desondanks dezelfde blijven. De familienaam moet in dat geval als "Rhinocerotidae Gray, 1821" geciteerd worden. Richard Owen was in 1845 de eerste die de correcte spelling gebruikte.[5] Vanwege Gray's spelfout en de daardoor vermeende ongeldigheid van de naam, wordt die daarom vaak onterecht als "Rhinocerotidae Owen, 1845" geciteerd.

Taxonomie[bewerken]

Er bestaan nog vijf neushoornsoorten. Daarnaast zijn er meer dan 200 fossiele soorten bekend:

Naamgeving witte en zwarte neushoorn[bewerken]

De Nederlandse en Engelse naam van deze dieren berust op een taalkundig misverstand. Door Afrikaners werden ze puntlip en wijdlip (wijd = breed) genoemd. De Engelsen vatten wijd op als white en dus werd de andere automatisch black. De Nederlanders vertaalden dit weer als witte en zwarte neushoorn.

Neushoorns in de beeldende kunst[bewerken]

Rinoceros door Salvador Dalí, 3.600 kilo, 1956, Puerto José Banús, Marbella

De neushoorn, als ontzagwekkend dier, heeft kunstenaars al eeuwenlang geïnspireerd. In Afrika zijn ze zelfs al gevonden in rotsschilderingen die teruggaan tot het 7e millennium v.Chr. In Europa zijn neushoorns wellicht sinds de Romeinse tijd niet meer gezien, en er werd lang getwijfeld aan hun bestaan, maar daar kwam op 20 mei 1515 een eind aan toen er bij de Lissabonse Torre de Belém een aan land gebracht werd.

Albrecht Dürer baseerde zijn thans wereldberoemde houtsnede "Rhinocerus" op deze Indische neushoorn. Een afdruk die hij daarvan maakte, is tegenwoordig te bewonderen in Londen, op een prominente plaats in het British Museum. Nog afgezien van de artistieke kwaliteiten blijkt Dürers vakmanschap uit de gelijkenis met het dier dat hij slechts kende van brieven en een schets. Van de details klopt weinig, maar uitstraling en grondvorm zijn goed getroffen. In de 18e eeuw was het de eveneens Indische, tamme neushoorn Clara die tot de verbeelding van kunstenaars sprak. Terwijl Dürers neushoorn al begin 1516 in de Middellandse Zee verdronk bij een verscheping, werd Clara tot haar dood 17 jaar lang in heel Europa tentoongesteld.

Materiaal en opbouw van de hoorn[bewerken]

Terwijl holhoornigen een hoorn hebben met een botkern met alleen de buitenkant van hoornmateriaal, missen neushoorns die beenkern. Hun hoorn is opgebouwd uit keratine, zoals menselijke nagels en haar, en de materiaalstructuur doet denken aan die van hoeven, en aan de snavels van schildpadden en kaketoes.

In 2006 toonden CT-scans van Ohio University aan hoe dit haarachtige materiaal in zo'n kromme en scherpe vorm kan groeien.[7] In de kern groeien jaarlijks afzettingen van calcium die het materiaal hard maken en van melanine die afbraak door uv-straling voorkomen. Buiten de kern ontbreken die stoffen, zodat de buitenkant zachter is en verweert door zonlicht. Bij het wroeten en grazen tussen bomen en struiken en bij het vechten wordt de zachtere buitenkant in zijn karakteristieke kromming geslepen en gescherpt. Ook schuren de dieren hun hoorn langs stenen als ze de kans krijgen.

Aan de hoorn van de neushoorn worden magische en genezende krachten toegekend. In enkele Zuidoost-Aziatische landen is gemalen neushoornpoeder opgelost in warm water een traditioneel geneesmiddel tegen onder meer koorts, reuma en jicht. In de traditionele Chinese geneeskunde wordt het (Cornu Rhinoceri Asiatici (犀角, xījiǎo) voorgeschreven als middel tegen koorts en convulsies. Hoewel dat vaak beweerd wordt, wordt de hoorn niet gebruikt als potentieverhogend middel.[8][9]

In Jemen maakt er men graag mesheften van.

Om stroperij te voorkomen wordt de hoorn soms behandeld met een gif dat onschadelijk is voor het dier, maar een mens ziek maakt.[10]

Externe links

Referenties

  1. De naam werd al langer gebruikt, zoals onder andere blijkt uit de houtsnede Rhinocerus door Albrecht Dürer uit 1515; 1758 geldt echter als het beginpunt van de binominale nomenclatuur en "namen" van voor die tijd hebben wetenschappelijk gezien geen status.
  2. Gray, J.E. (1821), On the natural arrangement of vertebrose animals. London Medical Repository 15: 297–310: 306
  3. ICZN Art. 29.1-3
  4. ICZN Art. 19.2
  5. Owen, R. (1845), Odontography; or, A treatise on the comparative anatomy of the teeth; their physiological relations, mode of development, and microscopic structure, in the vertebrate animals. London, Hippolyte Bailliere, 1840-1845 1: 587–599
  6. Haraamo, Mikko. Mikko's Phylogeny Archive entry on "Rhinoceratidae" (2005-11-15) Geraadpleegd op 2008-01-07
  7. (en) Journal of Morphology, oktober 2006. Populair wetenschappelijke samenvatting: Scientists Crack Rhino Horn Riddle (Neushoornraadsel ontrafeld) Bezocht 9 september 2008
  8. Rhino Horn Use: Fact vs. Fiction. Educational Broadcasting Corporation Geraadpleegd op 3 oktober 2012
  9. Neushoornstroperij loopt totaal uit de hand. deredactie.be (fragment uit Reyers laat) (2 oktober 2012) Geraadpleegd op 3 oktober 2012
  10. http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2664/Nieuws/article/detail/2897161/2011/09/08/Chemisch-goedje-om-neushoorns-te-beschermen.dhtml
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek