Orinx

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Vlaamse miniatuur (1510) met een windmolen op de achtergrond.Breviarium-Grimani
De huwelijksstoet, Pieter Brueghel de Jonge(1564-1637)

Orinx (op verschillende manieren gespeld; ook als Orins, Oriens, Hoerix, Oerenx, Oerens, Orinckx, Orincx, Orincxs, Orings, Aurinx, Orens, Orrens, Oreins, Orains, Orenge)[1]

(1200-1903) vormt een eeuwenoud geslacht van molenaars in het Pajottenland, Henegouwen, Oost-Vlaanderen en Waals-Brabant.[2]

Betekenis van de familienaam[bewerken | brontekst bewerken]

Molenaar bevestigt zeilen op de wieken

Volgens Dr. Jozef Van Overstraeten (1896-1986), erevoorzitter van de Vlaamse Toeristenbond-Vlaamse Automobilistenbond is de meest waarschijnlijke verklaring het Middelnederlandse woord "oorrinc", dit wil zeggen oorring. Dit zou de bijnaam zijn van iemand die een opvallende oorring droeg of die oorringen maakte. Minder kans is er voor een verminking van het Middelnederlandse "horic", dit wil zeggen hoek, namelijk een afgelegen woonplaats van het dorp. Er is een familienaam Hoorickx = Van Hoorick. De x op het einde van de naam is een afstammingsletter: zoon van Orinc. Dr. Frans Debrabandere, secretaris-generaal Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie, houdt het bij de verklaring plaatsnaam "horik of "hoek".[3]

Schrijfwijzen[bewerken | brontekst bewerken]

Van de naam Orinx bestaan verschillende schrijfwijzen. De oorzaken daarvan zijn:

  • De lage alfabetiseringsgraad[4] bij de toenmalige bevolking (weinig mensen konden lezen en nog minder konden schrijven). Algemene leerplicht werd in België pas ingevoerd in 1914.
  • Het gebruik van dialecten.
  • Het gebruik van het Frans in een ander landsgedeelte waardoor eenzelfde naam anders wordt uitgesproken waardoor de naam Orinx verbasterde naar Oreins.

Ten gevolge van de inlijving van België in de Franse Republiek (1795) werd hier ook de burgerlijke stand ingevoerd met onder meer geboorteregisters. Voordien bestonden enkel de parochieregisters (doop, huwelijk, begrafenis). Bij de geboorte moesten de borelingen letterlijk getoond worden aan de bestuurders. Daar nog veel mensen ongeletterd waren konden zij hun naam enkel oraal mededelen. Naargelang het geval moest dan de pastoor of de ambtenaar bepalen hoe de naam diende te worden geschreven. De verwarring tussen de verschillende schrijfwijzen gebeurde bij onder anderen Simon Orinx (1757-1820). Op het einde van de 18e eeuw verhuisde Simon van Herfelingen vanuit het zuiden van het Pajottenland, noordwaarts naar Asbeek (Asse). Het eerste kind van Simon werd geregistreerd als Anne-Marie Orinckx (17-04-1797). Hijzelf tekende met een kruisje, zoals gewoonlijk was bij analfabeten. Het tweede kind werd ingeschreven met de naam Antoinette Orix (22-04-1799), en Simon tekende Orinx maar wel in een stuntelig omgekeerd schrift. In 1808 werd - onder het Nederlandse bewind - de naam van Antoinette Orix veranderd in Orinx, dit ingevolge een arrest van de Raad van State (België), die aldus de fout in de spelling van de naam rechtzette.

Het derde kind kreeg de naam Jeanne Orickx (21-06-1801). Simon hield het bij Orinx. Het vierde kind werd Jeanne-Petronelle Orikcx (21-06-1802), maar stierf amper een maand oud. De volgende kinderen Petronille, Jean en Felix kregen de familienaam Orinx. Het laatste werd Jean Alexandre Orincx.

Verspreiding volgens de schrijfwijze[bewerken | brontekst bewerken]

Molenaar scherpt de maalsteen

Er zijn verschillende schrijfwijzen die voorkomen in het Belgisch rijksregister gedurende het jaar 2008:[5]

Schrijfwijze Totaal Gemeente (stad) met grootst aantal Tweede grootst aantal
Orinx 75 Asse Brussel-hoofdstad
Orins 36 Maarkedal Kluisbergen
Orincx 1 Asse
Horrix 40 Maasmechelen
Horinckx 21 Brussel-hoofdstad Assenede
Horicx 14 Opwijk Merchtem
Horicks 6 Brussel-hoofdstad Waver
Hoorickx 21 Brussel-hoofdstad Assenede
Oreins 35 Dour Waver
Orens 73 Antwerpen Beringen

In de 18e eeuw waren er in het Henegouwse een aantal personen met de naam Orenge en zelfs Orange. De Orinxs in Brussel-hoofdstad zijn grotendeels ingeweken Pajotten.

Verspreiding van de molens waar een molenaar van de familie actief was[bewerken | brontekst bewerken]

De molenaars waren actief in het Pajottenland, als eigenaar of pachter, voornamelijk in het zuidelijk deel en verspreidden zich van daaruit naar Noord-Pajottenland, Henegouwen, Oost-Vlaanderen en Waals-Brabant. Een vijftigtal molenaars en aanverwante molenaars werden gelokaliseerd op een twintigtal molens.[6]

Belgische gewesten en provincies met vlag.jpg

(sorteerbaar per kolom)

Vlaams Gewest Provincie Vlaams-Brabant Pajottenland Molen Bestaande/Verdwenen Periode Molenaar
Asse molen van Asbeek (water)[7] bestaand 1820 Simon Orinx
Bever molen van Broek (wind) verdwenen 1650 Paul Orins
Beert (Pepingen) Kattenholmolen (wind) verdwenen 1725 - 1771 Jan-Baptist Orins
Beert (Pepingen) Kattenholmolen 1769 - 1825 Nicolas Joseph Orins
Beert (Pepingen) Kattenholmolen 1796 - 1832 Nicolas Orins
Bellingen (Pepingen) Watermolen van Bellingen verdwenen 1818 Joannes-Baptista Orincx
Elingen (Pepingen) Zwarte Molen (wind) bestaand 1842-1846 Jan-Baptist Orins
Heikruis (Pepingen) ? ca 1740 Joannes-Baptist Orins
Heikruis ? ca 1850 Petrus Orincxs
Heikruis ? 1857 Thomas-Franciscus Orins
Herfelingen ([[[Herne (België)|Herne]]) molen van Ter Rijst (wind) verdwenen 1690 -1745 Jan-Baptist II Orins
Herfelingen (Herne) molen van Ter Rijst einde 19e eeuw Jozef Orins
Herfelingen (Herne) ? ca 1801 Andreas Orincx
Herfelingen (Herne) ? ca 1810 Joannes-Baptista Orinx
Herne Boesmolen (water) bestaand ca 1630 Adrien Orins
Herne Boesmolen ca 1635 Paul Orins
Herne Buitenmolen (wind) verdwenen 1750- 1773 Jean-François Orins
Herne Breemmolen (wind) verdwenen 1862- 1872 Nicolas Orins
Herne Moleken Teveel (wind) verdwenen ca 1834 Franciscus Orins
Herne ? ca 1805 Thomas Orins
Herne ? 1840 Jozef Orins
Herne ? 1845 Bernard Orins
Herne Hernemolen (water) bestaand ca 1834 Joannes Franciscus Orins
Kester Tombergmolen (wind) verdwenen ca. 1730 Arent Orins
Oudenaken (Sint-Pieters-Leeuw) molen van Oudenaken (wind)[8] verdwenen ca 1800 André Orincx
Oudenaken (Sint-Pieters-Leeuw) molen van Oudenaken 1801 Jean-Baptiste Horinckx
Oudenaken (Sint-Pieters-Leeuw) molen van Oudenaken 1803 -1883 Carolus-Ludovicus Orincx
Oudenaken (Sint-Pieters-Leeuw) molen van Oudenaken 1841 -1908 Jean-Baptiste-Adolphe Orins[9]
Oudenaken (Sint-Pieters-Leeuw) molen van Oudenaken 1842 Eugene Orins
Oudenaken (Sint-Pieters-Leeuw) ? 1756-1828 Andreas Orins
Pepingen molen van Beringen (water) verdwenen 1843 Joannes Baptista Orins
Sint-Pieters-Kapelle (Herne) Oude Molen ((wind) verdwenen 17e en 18e eeuw ...Orins
Sint-Pieters-Leeuw Molen van Rukkelingen (wind) verdwenen <1834 Jan-Antoon Orins
Tollembeek (Galmaarden)) Heroutmolen (wind) verdwenen <1829 Theodoor Orins
Tollembeek (Galmaarden) Molen van Heetvelde (wind)[10] verdwenen 1728 -1804 Judocus Orinx
Tollembeek (Galmaarden) ? 1718 Arnold Orinx
Tollembeek (Galmaarden) ? ca 1700 Joannes Antonius Orins
Tollembeek (Galmaarden) ? 1722 Jan Baptist I Orinx
Vollezele ? 1862 ...Orins-Vandermijnsbrugge[11]
Vlaams Gewest provincie Oost-Vlaanderen Molen Bestaande/Verdwenen Periode Molenaar
Neigem Neigemmolen bestaand 1690-1748 Jacobus Philipus Oriens[12]
Schorisse (Maarkedal) Rizoimolen, Bos Ter Rijst (wind) verdwenen 1824-1871 Jan-Baptist Orins[13]
Schorisse (Maarkedal) Rizoimolen, Bos Ter Rijst 1857 Leopold Orins
Schorisse (Maarkedal) Rizoimolen, Bos Ter Rijst 1857-1908 J.B. Orins
Schorisse (Maarkedal) Rizoimolen, Bos Ter Rijst 1873 -1946 Petrus Orins
Schorisse (Maarkedal) Rizoimolen, Bos Ter Rijst 1944 René Orins
Schorisse (Maarkedal) Rizoimolen, Bos Ter Rijst 1975-1980 Robert Orins
Sint-Lievens-Esse (Herzele) Biezelenbergmolen (wind)[14] verdwenen 1824 J.B. Orins
Sint-Lievens-Esse (Herzele) Biezelenbergmolen 1855 Theodoor Orins
Sint-Lievens-Esse (Herzele) Biezelenbergmolen 1833-1873 Leopold Orins
Sint-Maria-Horebeke (Horebeke) Plankeveldmolen (wind) bestaand 1869 Hubert Orins
Viane (Geraardsbergen) Mertensmolen (water) bestaand 1810 Th. Orins
Viane (Geraardsbergen) Molen op de Kasteelberg (wind) verdwenen 1810 Th. Orins
Waals Gewest provincie Henegouwen Molen Bestaande/Verdwenen Periode Molenaar
Bassilly (Silly) Moulin du Chêne St.Christophe (wind) verdwenen 1635-1654 Paul Orincx
Cambron-Saint-Vincent Lens (België) Moulin du Châpitre Saint Vincent (water) ca 1688 Paul Orins
Chièvres Watermolen van Neuville bestaand ca 1720 Pierre Orins
Edingen ? ca 1680 Francis Orinckx
Edingen ? ca 1750 J.F. Orins
Gibecq (Ath) Molen van Gibecq (wind) verdwenen ca 1818 J. Th. Orins
Hove (Hoves) (Opzullik) (Silly) Molen van Hoves (wind)[15] verdwenen ca 1674 Jean Orins[16]
Lessines) Watermolen 1770 H.P. Orins
Naast (Zinnik ? verdwenen ca 1650 P. Orins
Silly Moulin du Prince (wind) verdwenen 1658 Paul Orins[17]
Twee-Akren (Lessen) en Gibecq (Ath) ? 1794-1855 J.B. Orins
Waals Gewest provincie Waals-Brabant Molen Bestaande/Verdwenen Periode Molenaar
Monstreux (Nijvel)(Nivelles) Moulin de Monstreux (water) verdwenen 1778 P.J. Oreins

Galerij[bewerken | brontekst bewerken]

Aanverwante molenaars[bewerken | brontekst bewerken]

Molenaars leerden doorgaans het vak van vader op zoon. Wel was iedere molenaar niet in de mogelijkheid om al zijn zonen werk te geven. Andere molenaars waren dan bereid om ze aan te werven vermits ze toch een minimale kennis hadden van het vak, waarbij ze gelegenheid hadden om kennis te maken met de dochters. Het gevolg hiervan was dat er nogal wat huwelijken afgesloten werden tussen molenaarsfamilies. Een opmerkelijk voorbeeld gebeurde in de 18e eeuw tussen de molenaars Orinx en de eveneens prominente molenaars Van Lierde. In 1711 huwde Jacobus Orins, molenaar te Neigem met Elisabeth Van Lierde, hun dochter Catharina Orins huwt in 1754 met Michiel Van Lierde eerst molenaar van de molen van Terhagen in Gooik en later van de molen van Opalfene in Ternat.
Hieronder een lijstje van molenaars die verwant waren met de familie Orinx-Orins.

Naam molen gemeente verwantschap met jaar
Vlaams-Brabant
C. Mahie Koereitmolen (wind)(verdwenen) Asse (Koereit,94) oom Ludo Orincx 1890
A. Van Overstraeten ? Asse echtgenoot Johanna Orins 1892
H. Van Horenbeeck[18] ? 4e sectie 97 Asse echtgenoot Antonia Orinx[19] 1828
N. Walraevens Kattenholmolen (wind) Beert schoonvader J.B.Orincx <1768
J.B. Nerinckx[20] Kattenholmolen Beert echtgenoot Catharina Orins 1833
L. Schoonheyt Kattenholmolen Beert schoonvader Joannes A. Orinx 1690
G. Van Overstraeten Elingen schoonvader Joanna Orins 1860
M. Van Lierde Watermolen van Terhagen Gooik echtgenoot Catharina Oriens 1754
M. Thiels Buitenmolen (wind) Herne echtgenoot Orins 1846
J.B.Van Lierde Tombergmolen (wind) Kester schoonvader Carolus L. Orins 1773-1835
J.F. Van Ingelgem ? Mazenzele (Opwijk) schoonvader Eugenius L. Orincx 1880
J. Goossens ? St.Martens-Lennik schoonvader Franciscus L. Orins 1903
C. Van Cutsem Molen van Rukkelingen (wind) St.Pieters-Leeuw echtgenoot Catharina Orins 1825-1849
A. Vincart Molen van Rukkelingen St.Pieters-Leeuw echtgenoot Maria Orins 1853
P. Mangelschots Molen van Rukkelingen St.Pieters-Leeuw stiefvader Maria Orins 1838
D. Van Lierde St.Pieters-Leeuw schoonbroer Maria Orins 1853
J. Van Dalem[21] Koutermolen (wind)[22] Schepdaal echtgenoot Maria Orins 1808
J. De Vroede[23] ? Tollembeek schoonvader Arnold Orins ca 1680
Naam molen gemeente verwantschap met jaar
Oost-Vlaanderen
F. Van Lierde ? Denderwindeke schoonvader J.B. Orinx † 1747
J. De Bilde Rizoimolen (wind) Schorisse schoonbroer J.B. Orins 1847-1856
E. De Bilde Rizoimolen Schorisse schoonbroer J.B. Orins 1847-1856
Naam molen gemeente verwantschap met jaar
Waals-Brabant
J.F. Wyvekens Molens van Arenberg (water)[24] Rebecq-Rognon (Rebecq) zoon/kleinzoon A.M.Orins/Arnold Orins 1692-1773
Naam molen gemeente verwantschap met jaar
Henegouwen
P. du Welz Molen van Horruettes (water) Horrues (Zinnik) schoonbroer J. Oriens 1620-1690

Vooraanstanden[bewerken | brontekst bewerken]

Naam Functie Gemeente
Jean Oriens(Oerens) (ca. 1620-1698) Schepen[25] Hove(Henegouwen)
Jacobus Oriens,(ca.1720) Schepen[26] Denderwindeke (Werdergrate)
Jean-Baptiste-Adolphe Orins (1841-1908) Burgemeester[27] Oudenaken
Franciscus Ludovicus (Louis) Orins (1878-1943) Burgemeester.[28] Pepingen

Aanverwanten

Naam Functie Gemeente Verwantschap
J.B. Nerinckx (1803-1878) Burgemeester Beert echtgenoot C. Orins[29]
V.E. Nerinckx (1840-1913 Burgemeester Beert zoon van J.K.Orins[30]
J.B. Nerinckx (1830-1910) Schepen Beert zoon van E.Orins[31]
J. Van Dalem (1808-?) Burgemeester Schepdaal[32] echtgenoot van J.M. Orins
J. De Troch (1873-1954) Burgemeester[33] Schepdaal gehuwd met kleindochter van E.Orins.[34]
J. De Vroede (1676-1684) Schepen[35] Tollembeek schoonvader A. Orins
J. Fr. Goossens (1836-1895) Burgemeester Sint-Martens-Lennik schoonvader van Fr. L. Orins[36]