Pyrrhus van Epirus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Pyrrhus van Epirus
ca. 319 - 272 v.Chr.
Borstbeeld van Pyrrhus, Ny Carlsberg Glyptotek.
Borstbeeld van Pyrrhus, Ny Carlsberg Glyptotek.
Koning van Epirus
Periode 306 - 302 v.Chr.
297 - 272 v.Chr.
Voorganger Alketas II
Neoptolemos II
Opvolger Neoptolemos II
Alexander II
Koning van Macedonië
Periode 288 - 285 v.Chr.
Voorganger Demetrios Poliorketes
Opvolger Lysimachus
Vader Aiakides
Moeder Phthia
Dynastie Aiakiden

Pyrrhus of Pyrrhos van Epirus (319-272 v.Chr.) (Oudgrieks: Πύρρος; Pýrrhos) was een Molossische koning van Epirus, geboren rond 318 v.Chr. (319?). Hij was de zoon van Aiakides en Phthia, de dochter van Menon van Pharsalus, een voornaam leider in de strijd tussen Macedonië en Griekenland na de dood van Alexander de Grote, die gewoonlijk de Lamische Oorlog wordt genoemd. Voor perioden van enkele jaren was hij ook koning van Macedonië en van Sicilië. Pyrrhus is vooral bekend vanwege de naar hem genoemde pyrrusoverwinningen, die hij vaak behaalde op de Romeinen terwijl hij de Griekse steden in Zuid-Italië trachtte te verdedigen, wat hem uiteindelijk niet lukte.

Jeugd[bewerken]

In 317 v.Chr., toen de Molossen tegen de vader van Pyrrhus rebelleerden, werd de kleuter met moeite gered door trouwe dienaren. Hij vond onderdak aan het hof van de Illyrische koning Glaucias, die als zijn pleegvader optrad. De Romeinse historicus Justinus[1] vermeldt dat diens vrouw Beroia uit de Epirotische koninklijke familie van de Aiakiden kwam en dus familie was van Pyrrhus. In 307 v.Chr. (306?), na de dood van Alketas, koning van Epirus, viel Glaucias het land met zijn leger binnen om de dan twaalfjarige Pyrrhus op de troon te plaatsen.[2] Toen de jonge koning in 302 v.Chr. terugreisde naar het hof van Glaucias om getuige te zijn van het huwelijk van een van diens zonen, viel Kassander, de gouverneur van Macedonië, Epirus binnen.

Pyrrhus vluchtte naar Demetrios Poliorketes aan wiens kant hij vocht in de slag bij Ipsos,[3] en wist zich in de strijd te onderscheiden. Na de slag werd hij als gemachtigd agent van Demetrios voor Griekenland aangesteld te Korinthe. In 299/298 v.Chr. werd hij als gijzelaar naar Ptolemaeus I Soter in Alexandrië gestuurd, zoals was overeengekomen tussen Ptolemaeus en Demetrios Poliorketes toen zij een verdrag sloten. Pyrrhus trouwde er met Antigone, de stiefdochter van Ptolemaeus bij Berenice I.[4]

Opnieuw koning van Epirus[bewerken]

Met de steun van Ptolemaeus en Agathocles van Syracuse herwon hij zijn koninkrijk in 297 v.Chr. en regeerde voor een korte periode samen met Neoptolemos II van Epirus - een lid van de andere koninklijke dynastie van Epirus. Het volgende jaar wist Pyrrhus een samenzwering van zijn medekoning voortijdig te ontdekken, waarna hij Neoptolemos bij een diner vermoordde. Zo werd hij de alleenheerser van Epirus.

Na de dood van Antigone trouwde Pyrrhus in 295 v.Chr. met Lanassa, dochter van Agathocles van Syracuse, die als bruidsschat de voor de kust van Epirus gelegen eilanden Korfoe en Lefkas inbracht. In een poging de troon van Macedonië voor zich te winnen - die ten slotte naar Demetrios Poliorketes zou gaan -, veroverde Pyrrhus zuidelijk Illyrië, Parauaea, Tymphaea, Ambracië, Amphilochië en Acarnanië in 294 v.Chr.

Ondertussen trouwde Pyrrhus een dochter van koning Audoleon van de Paeoniërs, en met Bircenna, de dochter van Bardyllis, de aanvoerder van de Illyriërs, om de banden met zijn buurstaten aan te halen. En door zijn zuster Deidameia die getrouwd was met Demetrios Poliorketes, de nieuwe koning van Macedonië, die reeds vele Griekse poleis, Thessalië en andere gebieden buiten Sparta en Aetolië in zijn macht had, had hij familiebanden met buurland Macedonië. Maar Lanassa vond dat zij door haar echtgenoot werd verwaarloosd, en scheidde van hem, waarbij ze Pyrrhus het eiland Korfoe weer afnam. Zij vond toevlucht in het paleis van Demetrios Poliorketes, wiens vrouw Deidameia was gestorven. In 290 v.Chr. trouwde zij met Demetrios en schonk hém Korfoe als bruidsschat.

Toen Demetrios Aetolië aanviel, wierp Pyrrhus zich op als haar verdediger en begon een oorlog, die hij won. Demetrios vluchtte, en in 287 v.Chr. werd Pyrrhus uitgeroepen tot koning van (westelijk) Macedonië, terwijl Lysimachus, de diadochenkoning van Thracië, oostelijk Macedonië innam. Lysimachus wist Pyrrhus uiteindelijk in 286 of 285 v.Chr. uit Macedonië te verdrijven. In 281 of 280 v.Chr. trouwde Pyrrhus met een dochter van Ptolemaeus Keraunos, wier naam en moeder onbekend is.[5]

Oorlog in het westen[bewerken]

De belangrijkste plaatsen in de Pyrrhische oorlog.

Toen Pyrrhus in 280 v.Chr. (281?) een verzoek om hulp van de Tarentijnen en de Italiotische bond in hun oorlog tegen Rome ontving, greep hij deze gelegenheid met beide handen aan. Hij bemande zijn schepen met 25.000 man infanterie, 3000 man cavalerie en 20 krijgsolifanten. In de slag bij Heraclea versloeg hij met veel moeite de Romeinen onder leiding van consul Publius Valerius Levinus. De stad weigerde echter vrede te sluiten.

Daarom trad hij opnieuw in het strijdperk, nu tegen consul Publius Decius Mus, die hij bij Asculum versloeg in 279 v.Chr. Pyrrhus leed daarbij opnieuw grote verliezen, waarop hij, toen iemand hem met zijn overwinning wilde gelukwensen, volgens de betrouwbare historicus Plutarchus zou hebben gezegd 'Als we nog één veldslag (zullen) winnen, gaan we (eraan) ten onder!' ('Ἂν ἔτι μίαν μάχην νικήσωμεν, ἀπολώλαμεν.')[6]. Pyrrhus' uitspraak werd een gevleugeld woord. Overwinningen die meer gekost hadden dan ze uiteindelijk opleverden werden voortaan pyrrusoverwinningen[7] genoemd.

Op verzoek van Syracuse en Messina streed hij een jaar later op Sicilië tegen de Carthagers. Hoewel hij in het begin aan de winnende hand was, verloor hij de slag bij Lilybaeum door onenigheid met zijn bondgenoten. In 276 v.Chr. werd Pyrrhus uitgeroepen tot koning van Sicilië en hij besloot dat het tijd was om naar Italië terug te keren. Toen hij het jaar daarna de Romeinen definitief wilde verslaan, eindigde de slag bij Beneventum tegen consul Manius Curius Dentatus onbeslist en Pyrrhus keerde zonder resultaat terug naar Epirus. Zijn Zuid-Italiaanse bondgenoten moesten zelf met Rome tot een vergelijk komen.

Pyrrhus had weliswaar vele veldslagen gewonnen, maar de oorlog tegen de Romeinen verloor hij, vooral omdat de Romeinen - die van geen opgeven wilden weten - hun rangen steeds weer wisten aan te vullen, terwijl hij zelf geen versterkingen kreeg uit Griekenland.

Er ontstond een keerpunt in Pyrrhus' houding tegenover zijn onderdanen toen bleek dat hij niet genoeg mensen bijeen kon krijgen om met een vloot Carthago op eigen terrein aan te vallen.[8] Volgens Plutarchus[9] werd de voorheen aimabele Epirotische koning een tiranniek heerser omdat hij zijn ἐλπίδες ('hoop') de grond zag worden ingeslagen.

Oorlog in Griekenland[bewerken]

Toen Pyrrhus was teruggekeerd naar Epirus, verdreef hij in 274 v.Chr. Antigonos II Gonatas -zoon van Demetrios Poliorketes- uit Macedonië, dat door de Kelten was verwoest. Hij werd echter onpopulair nadat hij de koninklijke graven in Aegae had geplunderd. In 272 v.Chr. steunde hij Cleonymus van Sparta aanspraken op het koningschap van Sparta. Toen hij met zijn zegevierend leger de stad Argos binnentrok, werd hij geraakt door een dakpan, naar beneden gegooid door een vrouw, waarna hij aan de gevolgen van zijn verwondingen overleed.[10]

Hoewel hij niet slaagde in zijn buitenlandse plannen, wist hij echter wel Epirus op de kaart te plaatsen door het te helleniseren en monumentale bouwwerken op te trekken zoals het grote theater van Dodona.

Noten[bewerken]

  1. XVII 3 19.
  2. Diod., XIX 67; Plut., Pyrrh. 3; Justin., XVII 3; Paus., I 11 5.
  3. Plut., Pyrrh. 4.3.
  4. Plut., Pyrrh. 4.
  5. Justinus, XV 2, XXIV 1; sommige geleerden hebben hun twijfels over dit vijfde huwelijk (b.v. P. Garoufalias, Pyrrhus, King of Epirus, Londen, 1979, p. 320 n. 50.), zie C. Bennett, art. Unknown daughter of Ptolemy Ceraunus, Egyptian Royal Genealogy (2002-2003).).
  6. Plut., Pyrrh. 12.9. Alle andere oudtijdse bronnen zeggen dat Pyrrhus deze beroemde woorden uitsprak na de slag bij Heraclea, zijn eerste veldslag tegen de Romeinen, maar dat wordt veroorzaakt door de tunnelvisie van de oude Romeinen op de slag bij Asculum, die zich op den duur niet meer konden voorstellen dat zij deze slag verloren hadden. Zo waren Livius en de geschiedschrijvers na hem ervan overtuigd dat Publius Decius Mus de slag had gewonnen. (A.B. Nederlof, Pyrrhus van Epirus. Zijn achtergronden, zijn tijd, zijn leven (historie en legende), Amsterdam, 1978, p. 168).
  7. In het Nederlands volgens het Groene Boekje zonder de h gespeld, die in de eigennaam van de koning wel voorkomt.
  8. Plut., Pyrrh. 23.3.
  9. Pyrrh. 26.1.
  10. Plut., Pyrrh. 34.2.

Antieke bronnen[bewerken]

  • Appianus, Geschiedenis van de Samnitische oorlog (fragmenten van verschillende bronnen).
  • Justinus, Epitome.
  • Livius, Periochae XII-XV.
  • Plutarchus, Vita Pyrrhi.

Referenties[bewerken]

  • J. Hazel, art. Pyrrhus, in J. Hazel, Who's Who in the Greek World, Londen - New York, 2001 (= 1999), pp. 209-210.
  • J. Lendering, art. Pyrrhus of Epirus, Livius.org (2006).
  • P. Lévêque, Pyrrhos, Parijs, 1957. (Frans; standaardwerk)
  • A.B. Nederlof, Pyrrhus van Epirus. Zijn achtergronden, zijn tijd, zijn leven (historie en legende), Amsterdam, 1978. (Nederlands)
  • P. Garouphalias, Pyrrhus, King of Epirus, Londen, 1979. (Engels)

Verder lezen[bewerken]