Saladin

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Saladin
11381193
Saladin2.jpg
Sultan van Egypte en Syrië
Periode 11741193
Voorganger Nur ad-Din
Opvolger Al-Aziz Uthman
15e-eeuwse tekening van Saladin

Saladin (Tikrit, 1137 - Damascus, 3 of 4 maart 1193) was een generaal die de Ajjoebidische dynastie van Egypte en Syrië stichtte. Zijn bekendste daad is het veroveren van Jeruzalem op de kruisvaarders. Over zijn etniciteit zijn de meningen tegenwoordig verdeeld.

Naam[bewerken]

In het Arabisch heet Saladin صلاح الدين يوسف بن أيّوب, Salah ad-Din Yoessoef bin Ajjoeb. Zijn naam betekent letterlijk "de juistheid / goedheid van de Godsdienst") en wordt soms voorafgegaan door de titel الملك الناصر, al-Malik an-Nāṣir, wat "de Zegevierende Heerser" betekent.

Biografie[bewerken]

Saladin werd geboren in Tikrit in 1137 als zoon van Najm ad-Din Ayyub (gouverneur van Baalbek). Hij werd op latere leeftijd naar Damascus gestuurd om te leren. Hij bleef tien jaar in Damascus om voor Nureddin (heerser van Syrië) te werken. In 1169 volgde hij zijn oom Shirkuh als vizier van Egypte op. Hij kreeg op dat moment een zware last op zijn schouders, namelijk het verdedigen van Egypte tegen het Koninkrijk Jeruzalem. Iedereen dacht dat Saladins verblijf in Egypte van korte duur zou zijn, hij had geen controle over het Sjiitische leger van Egypte, maar door de dood van kalief Al-Adid in 1171 wist Saladin de macht naar zich toe te trekken.

Saladin verbeterde de economie van Egypte en reorganiseerde het Egyptische leger. Hij deed zijn best de conflicten waar Nureddin bij betrokken was uit de weg te gaan. Hij wachtte tot Nureddin dood was voor hij begon met zijn militaire campagne. In 1174 stierf Nureddin en werd Saladin sultan van Egypte. Na de dood in 1181 van de opvolger van Nureddin in Syrië, as-Salih Ismail al-Malik, trok Saladin met zijn leger naar Damascus en verkreeg zo ook Syrië. Ter legitimatie trouwde hij met de weduwe van Nureddin. Hij begon daarna met het inlijven van kleine moslimstaatjes. Hij verklaarde zich onafhankelijk van de Seltsjoeken en bracht het Soennisme terug naar Egypte. Hij breidde Egypte westwaarts uit tot aan de Maghreb en veroverde Jemen.

In gevecht tegen de kruisvaarders[bewerken]

Het Midden-oosten rond 1190, het rijk van Saladin en zijn vazallen is rood gekleurd. Het gebied dat hij op de kruisvaarders veroverde is roze
Saladin voert een geketende Guy de Lusignan weg. Schilderij door Jan Lievens

Saladin had zich twee keer terug moeten trekken tijdens gevechten tegen het Koninkrijk Jeruzalem (in 1171 en 1173). Hij won ook enkele veldslagen maar werd bij de slag bij Montgisard zwaar verslagen (slechts een tiende van zijn leger overleefde de slag).

In 1178 was er vrede tussen de kruisvaardersstaten en Saladin. Saladin gebruikte deze vrede om zijn leger opnieuw op te bouwen en begon in 1179 weer met aanvallen. Hij kreeg echter te maken met Reinoud van Châtillon die hem uit zijn tent probeerde te lokken door onschuldige burgers en karavanen aan te vallen. Reinoud voer met schepen de Rode Zee op en viel Saladin aan. Toen Reinoud de heilige steden Mekka en Medina dreigde aan te vallen, deed Saladin een tegenaanval door Kerak (Reinoud's hoofdkwartier) aan te vallen in 1183 en in 1184. Uit wraak viel Reinoud in 1185 een karavaan pelgrims aan.

Saladin deed in 1187 een grote aanval op het koninkrijk Jeruzalem. Op 4 juli 1187 vond de Slag bij Hattin plaats. Een groot leger van christenen (meer dan 20.000 soldaten) aangevoerd door Reinoud van Châtillon en Guy de Lusignan werd vernietigend verslagen door Saladin. Saladin liet de christenen uitdrogen door alle waterbronnen te vernietigen of te bezetten.

Tijdens de slag werden Reinoud en Guy de Lusignan gevangengenomen samen met vele tempeliers en hospitaalridders. De Tempeliers en Hospitaalridders werden na gevangenneming onthoofd. Ook Reinoud ontsnapte niet aan dit lot en werd door Saladin persoonlijk onthoofd. Guy de Lusignan werd gespaard. Dankzij deze overwinning had Saladin weinig moeite Jeruzalem in te nemen: op 2 oktober 1187 werd de stad, na 88 jaar bezetting door de kruisvaarders, ingenomen. Enkel Tyrus bleef als kruisvaarderstad bestaan. In 1188 liet Saladin Guy de Lusignan vrij, die naar zijn vrouw Sibylla van Jeruzalem ging.

Na de val van Jeruzalem riep paus Clemens III het christendom op tot de Derde Kruistocht. Als voornaamste leiders traden op: de Duitse keizer Frederik Barbarossa en de koningen Filips II van Frankrijk en Richard Leeuwenhart van Engeland. Het Duitse leger kwam het eerst aan in Klein-Azië, maar Frederik Barbarossa verdronk in de rivier Selef op 10 juni 1190, en het Duitse leger viel daarna uiteen. De Franse en Engelse koningen kwamen over zee en veroverden Akko in 1191. Tijdens het beleg stierf de Vlaamse graaf Filips van de Elzas op 1 juni 1191. Wegens aanhoudende wrijvingen met Richard Leeuwenhart trok Filips August zich terug. Richard veroverde een deel van de kuststreek dat het Koninkrijk Jeruzalem zou vormen, maar kon de stad zelf niet op Saladin veroveren. Hij verkreeg van deze laatste slechts vrije toegang voor de christenen tot de heilige plaatsen.

Opmerkelijk was de goede relatie tussen Richard Leeuwenhart en Saladin. Toen Richard gewond raakte stuurde Saladin hem zijn arts (in die tijd waren de moslims ver vooruit op de westerse geneeskunde), en toen Richard zijn paard verloor tijdens een gevecht stuurde Saladin er twee voor in de plaats. Er waren zelfs vredesonderhandelingen, waarbij o.a. een mogelijk huwelijk tussen Saladins broer Al-Adil en Richards zuster Johanna Plantagenet besproken werd. Dit liep echter stuk op religieuze verschillen. Uiteindelijk kwamen Richard en Saladin in 1192 tot een overeenkomst: Jeruzalem zou in handen blijven van de moslims maar er zou vrij toegang worden verleend aan christelijke pelgrims.

Saladins dood[bewerken]

Mausoleum van Saladin bij de Grote moskee van Damascus
Graf van Saladin in Damascus

Saladin stierf op 4 maart 1193 in de Citadel van Damascus, kort na het vertrek van Richard Leeuwenhart. Er wordt verteld dat op het moment dat Saladins schatkist geopend werd om geld voor zijn begrafenis te zoeken er niet genoeg geld aanwezig zou zijn om die te financieren, omdat Saladin een groot deel van zijn geld weggegeven zou hebben aan hen die het beter konden gebruiken. Saladin ligt begraven in een mausoleum aan de noordzijde van de Grote moskee van Damascus. Zijn tombe is, na die van de imams Hoessein en Ali en de overige leden van de Ahl al-Bayt, een van de meest bezochte ter wereld.

Chronologie[bewerken]

  • Als kind bestudeerde Saladin de Koran en de dichtkunst.
  • In het jaar 1152 begon Saladin te werken voor zijn oom Nureddin, een Syrische heerser.
  • In 1164 lanceerde hij drie succesvolle campagnes tegen de kruisvaarders in Palestina.
  • In 1169 stierf zijn oom Shirkuh die twee maanden vizier van Egypte is geweest en Saladin nam zijn plaats in.
  • In 1171 verenigde hij Egypte nadat hij de Fatimiden had verslagen. In datzelfde jaar weigerde hij in oorlog met de kruisvaarders te gaan, dit tot groot ongenoegen van Nureddin. Saladin stichtte het rijk van de Ajjoebiden.
  • In 1174 stierf Nureddin en Saladin nam zijn rijk over.
  • In 1175 probeerde de Syrische leider Rashideddin tot twee keer toe het leven van Saladin te nemen door moordenaars op hem af te sturen.
  • In 1176 belegerde Saladin het fort van Rashideddin, maar na enkele weken trok hij zich plotseling terug. Mogelijk heeft hij dit gedaan omdat zijn hele familie met de dood werd bedreigd.
  • In 1177 versloeg Boudewijn IV van Jeruzalem "de lepraleider" Saladin bij Tell al-Safija.
  • In 1183 veroverde Saladin de Syrische provincie Aleppo.
  • In 1186 veroverde hij Mosoel.
  • In 1187 viel hij het Koninkrijk Jeruzalem aan. Na drie maanden veroverde hij de stad Jeruzalem in de slag bij Hattin en versloeg daarmee de kruisvaarders. In tegenstelling tot de christenen bijna een eeuw eerder richtte hij geen bloedbad aan.
  • In 1189 begon de Derde Kruistocht. Hoewel grote stukken van de Palestijnse kust werden veroverd door de kruisvaarders blijft Jeruzalem in handen van Saladin.
  • In 1192 tekenden Saladin en Richard I van Engeland het Ramla-vredesverdrag, waarin stond dat de Palestijnse kust onder christelijk bestuur en de stad Jeruzalem onder islamitisch bestuur blijft.
  • Begin maart 1193 stierf Saladin in Damascus na een kort ziekbed.

Debat[bewerken]

Er is tegenwoordig discussie onder historici over zijn etniciteit, maar voor Saladin zelf was dit niet aan de orde. Hij zag zichzelf uitsluitend als islamitisch. Onder meer de volgende mogelijkheden worden over zijn etniciteit geopperd:

  • De familie van Saladin zou oorspronkelijk van Arabische afkomst zijn, en zich halverwege de 8e eeuw gevestigd hebben in een gebied dat tegenwoordig in Turkije ligt. In ongeveer twee eeuwen veranderde hun levensstijl in die van de Koerden. Veel historici zijn dan ook van mening dat Saladin een Koerd was.[1][2][3][4][5][6][7]
  • De regio was echter in die tijd bijzonder onrustig: in 1045 was het gebied nog door de Byzantijnen veroverd maar die werden in 1064 verslagen door de Seltsjoeken. Om die reden zijn er ook (voornamelijk, maar niet uitsluitend, Turkse) historici die menen dat Saladin als Seltsjoek-Turks gezien moet worden.[8][9][10][11][12]
  • Weer anderen beweren op basis van kroniekschrijvers uit de tijd van Saladin dat hij Arabisch was.[13]
  • Saladins geboorteplaats Tikrit ligt tegenwoordig in Irak. Saladin was aanvoerder van een Egyptisch-Syrische dynastie. Ook in deze landen wordt Saladin vaak als een van hen beschouwd.

Een ander discussiepunt is Saladins vermeende menselijkheid. Tot voor kort volgden historici de middeleeuwse kroniekschrijvers, die meenden dat Saladin een groot leider was met een ongewoon humane inslag. Hij stond lange tijd bekend als leergierig, open en vergevingsgezind. Sjiitische historici wijzen daarentegen op de meedogenloze wijze waarop de soennitische opvattingen in Egypte zijn opgelegd.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Vladimir Minorsky, The Prehistory of Saladin, Studies in Caucasian History, Cambridge University Press, 1957, pp.124-132: 'The medieval historian Ibn Athir relates a passage from another commander: "...both you and Saladin are Kurds and you will not let power pass into the hands of..."'
  2. Britannica Online Encyclopedia
  3. "Ayyubids and Mamluks." Historical Atlas of the Islamic World. Derby, United Kingdom: Cartographica, 2004. 62-63. Gale Virtual Reference Library. Gale.
  4. Hillenbrand, Carole. "Sultanates: Ayyubid." Encyclopedia of Islam and the Muslim World. Ed. Richard C. Martin. Vol. 2. New York: Macmillan Reference USA, 2004. 657-660. Gale Virtual Reference Library. Gale.
  5. Schultz, Warren C. "Saladin (1137 or 1138–1193)." Encyclopedia of Islam and the Muslim World. Ed. Richard C. Martin. Vol. 2. New York: Macmillan Reference USA, 2004. 608. Gale Virtual Reference Library. Gale.
  6. sf. 26-27. Saladin. Ehrenkreutz, Andrew S. State University of New York Press, 1972. History e-book project.. ACLS Humanities E-book.
  7. "Encyclopedia of World Biography on Saladin" (in English). http://www.bookrags.com/biography/saladin/. Retrieved on 2008-08-20.
  8. Prof. Dr. Mehmet Ögel, "Türk Milli Bütünlüğü İçerisinde Anadolu"
  9. Ali Tayyar Önder, "Türkiye'nin Etnik Yapısı: Halkımızın Etnik Kökenleri ve Gerçekler", Ankara, 2006
  10. The Crusades. Calgary University in Canada.
  11. Dr. Mehmet Sılay, "Ortadoğu Barışının Mimarı Selahaddin Eyyubi", İstanbul, 2009.
  12. William Leonard Langer, "A survey of European civilization", dl 1, p. 217, 1947.
  13. İbn Haldun, "Mukaddime", 2. cilt, sh. 622, Milli Eğitim Bakanlığı, 1996.