Simon Koene

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Simon Koene
Simon Koene, Dear Plato, 1970 (ets)
Simon Koene, Dear Plato, 1970 (ets)
Persoonsgegevens
Volledige naam Simon Jacobus Maria Joseph Koene
Geboren 30 maart 1946
Geboorteland Vlag van Nederland Nederland
Beroep(en) Kunstschilder en etser
Oriënterende gegevens
Jaren actief 1967 - heden
RKD-profiel
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Simon Jacobus Maria Joseph Koene (Poeldijk/Den Haag, 30 maart 1946) is een Nederlandse beeldend kunstenaar.

Algemeen[bewerken]

Simon Koene is graficus (etser), tekenaar, schilder en publicist. Hij behoort tot de belangrijkste Nederlandse grafici van de twintigste eeuw. Hij groeide op in Poeldijk in het Westland, ging op de lagere school in Den Haag en volgde zijn gymnasiumopleiding op het kleinseminarie in Soesterberg en Deurne, alwaar hij ook zijn diploma haalde. Vervolgens koos hij voor de tekenopleiding (MO-A en B) aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Daar maakte hij in zijn tweede studiejaar zijn eerste etsen, waarbij hij zich liet inspireren door het dagelijks leven en de grote wereldgebeurtenissen van zijn tijd. Zijn werk heeft in hoofdzaak een literair karakter en bleef gedurende zijn gehele loopbaan experimenteel. Zijn belangrijkste werken zijn: Dear Plato (1970), Groot Hollands landschap (1979) en Die goldene Zeit (1988). Vanaf 1971 was Simon Koene de drijvende kracht achter de projecten van De Haagse Etsclub en vanaf 1973 lid van Pulchri Studio in Den Haag.

Ontwikkeling[bewerken]

In zijn vroegste werken verwerkte Koene gegevens die hij in zijn naaste omgeving en op het St.-Willibrord Gymnasium had opgedaan. Hij groeide op in een groot gezin, ontving sterke indrukken van de literatuur en onderging de sfeer van de opstandige en idealistische jaren zestig. Belangrijke prenten uit deze periode zijn 'Oma Balm' (de grootmoeder van de kunstenaar), 'Kinderkamer/Beer' en 'Kinderfeest'. 'What is happening all the time', 'Plastic Man' en 'Machine' zijn hedendaagse Goyeske aanklachten tegen postkoloniaal geweld en de vernedering van de tot een nummer gereduceerde mens. Literaire belevenissen uit zijn gymnasiumjaren kwamen in 1970 terug in enkele prenten als 'Dear Plato', 'Grüsz Gott Albrecht' en 'Jean Baptiste Pocquelin'. Tussen dit alles door ontstonden landschapsetsen waarin de abdijkerk van Loosduinen centraal staat, met als belangrijkste werk het 'Groot Hollands landschap', waarin zijn Westlandse herinneringen en grafische oplossingen tot een apotheose zijn gebracht.

De Haagse Etsclub[bewerken]

In 1972 nam Koene het initiatief tot het maken van het boekje 'Schelpen' in samenwerking met Dirk van Gelder, Willem Minderman, Co Westerik, Hermanus Berserik, Charles Donker en anderen. Deze uitgave leidde in 1984 onder zijn leiding tot de oprichting van De Haagse Etsclub met uitgaven als 'Onkruid' (1976), 'Buiten' (1984) en vele andere edities tot aan het jaar 2004.

Stichting De Roos[bewerken]

Begin jaren tachtig volgde een intermezzo waarin Koene onder meer illustraties begon te maken voor verschillende bibliofiele uitgaven voor de Stichting De Roos. In 1982 maakte hij etsen voor een bibliofiele uitgave van De bruine vriend van Simon Vestdijk, in 1987 etsen bij The bridge of San Luis Rey, de vermaarde bestseller van Thornton Wilder, en in 1995 Muzikale Beelden in samenwerking met Willem Wilmink met illustraties en gedichten bij De Schilderijententoonstelling en De Kinderkamer van Modest Moessorgski en Het Carnaval der Dieren van Camille Saint-Saëns. [1]

Mediterrane sferen[bewerken]

Vanaf 1983 blijkt Koene geleidelijk afstand te hebben genomen van wat hij zijn Hollandse periode noemt. Reizende in zijn atelier riep hij in de jaren daarna een lichte, mediterrane wereld op, een Griekenland en een Egypte van eigen vinding. In het werkelijke Griekenland heeft hij sindsdien het gedroomde land van zijn prenten herkend, en wie in Egypte is geweest kan de plekken noemen die hij in beeld heeft gebracht. Intussen waren de 'zinderende' prenten deel van zijn oeuvre gaan vormen. Kenmerkend voor deze periode zijn de vele etsen van kamelen en Oosterse taferelen, die toch voor het merendeel ontstaan zijn in het atelier. In de jaren daarna keerde de onrust terug in zijn 'Wildlife'-prenten, die door de collage-achtige opbouw duidelijke overeenkomsten vertonen met zijn vroegste werk.

Formaten[bewerken]

De formaten van zijn etsen variëren van heel klein tot zeer groot. Koene heeft zelfs etsjes gemaakt die niet groter zijn dan een postzegel van een ontwikkelingsland. Zijn grootste etsen (papierformaat 150 x 200 cm) zijn Egypte, Ram en Lastdragende figuren, beide uit 1986. Iedere prent is behalve een 'verhaal' mede de uitwerking van een grafisch concept, dat in alle gevallen met het verhaal versmelt. De thematiek kan variëren en het onderwerp is in wezen bijzaak. Eind jaren tachtig maakte Koene nog een aantal bijna abstracte werken, maar zijn grote inspirator is toch Rembrandt gebleven.

Rembrandt[bewerken]

In de reeks 'Met het oog op Rembrandt' ging Koene in 1998 een serieuze dialoog met Rembrandt aan. In zeventien studies naar de etsen van Rembrandt van Rijn heeft Koene zich daadwerkelijk in de voetsporen van zijn grote voorganger begeven. Deze serie, met als laatste prent 'De terugkeer van de verloren zoon', zou de afsluiting vormen van een oeuvre van 350 etsen. Na deze studie besloot Koene geen etsen meer te maken. Dat was voor het Rijksmuseum Amsterdam reden om zijn gehele grafisch oeuvre in de collectie op te nemen.

De Toverberg[bewerken]

Toch kwam er met 'De Toverberg' nog een allerlaatste prent. Deze vergeten sprookjesachtige ets (van een stadje op een hoogte met een rat en een uil) was in 1979 getekend, maar werd door de kunstenaar in 2008 pas weer herontdekt, geëtst, afgedrukt en uitgegeven. Hoewel de prent qua uitdrukking aansluit bij de Rembrandtserie, is hij qua thematiek een voortzetting van zijn eerder gemaakte Leonardo-prenten.

Vernieuwend[bewerken]

Simon Koene was in een aantal opzichten vernieuwend. Enerzijds zag hij zijn werk als één samenhangend geheel en al zijn etsen als onderdeel daarvan, terwijl ze stuk voor stuk een artistieke neerslag van zijn persoonlijk leven vormen. Anderzijds maakte hij kleuretsen op een manier zoals niet eerder in de grafiekgeschiedenis is gedaan. Veel van zijn Grieks-Egyptische etsen bestaan uit vier of meer platen, waardoor ze over elkaar gedrukt a.h.w. kleine schilderijtjes vormen. Bovendien vond hij talrijke nieuwe technieken uit.

Loopbaan en prijzen[bewerken]

Simon Koene was van 1979 - 2011 docent aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Hij gaf daar les in grafiek (etsen), diverse tekenvakken (stilleven, buitentekenen, model en anatomie) en ontwerpmethodiek en presentatie aan de afdeling (binnenhuis)architectuur.

In 1971 werd hij lid van het Schilderkunstig Genootschap Pulchri Studio in Den Haag. Van 2000 tot en met 2006 was hij lid van het bestuur en voorzitter van de Tentoonstellingscommissie.

Voor zijn werk werd hij met diverse prijzen onderscheiden, waaronder de Jacob Maris Aanmoedigingsprijs voor Grafiek (1969), de Karel Klinkenbergprijs voor Grafiek en Tekenkunst (1974) en de Jacob Hartogprijs voor zijn ets Dear Plato (1981).

Groeipijn[bewerken]

Simon Koene heeft talrijke publicaties op zijn naam staan, onder meer over grafiek. In 1990 verscheen een kleine oeuvrecatalogus, Simon Koene Etsen. In 1992 schreef hij De Tekenles, een verhandeling over het Renaissancistisch tekenen met de daarbij behorende kunsttheorieën, in 2008 zijn Oeuvrecatalogus met de beschrijving van al zijn prenten en in 2012 Groeipijn, de geschiedenis van zijn jeugd.

Groeipijn is geschreven vanuit zijn katholieke achtergrond. De vorm is een autobiografie. Daarin haalt hij herinneringen op aan zijn jeugd en zijn tijd op het seminarie. In het eerste deel beschrijft hij zijn kleutertijd met zijn eerste spijbelmiddag, de lagere school met een vernederende schrijfles, de eenzaamheid en de jongensliefde op het seminarie en zijn plannen om naar de kunstacademie te gaan. In het tweede deel vertelt hij aan de hand van zijn etsen hoe die ervaringen hun uitwerking op zijn werk hebben gehad.

In Groeipijn wordt zijn werk in twee perioden onderverdeeld. In de ‘Hollandse’ periode, die van 1968 tot aan 1982 duurde, hebben zijn prenten een directe relatie met zijn jeugd en de gebeurtenissen en omgeving waarin hij is opgegroeid. In de ‘Oosterse’ periode, van 1982 tot en met 1998, krijgen zijn prenten een meer poëtisch en verhalend karakter, terwijl een aantal louter om de ets is ontstaan. Na een twintigtal studies naar de etsen van Rembrandt is hij in 1998 definitief met het maken van etsen gestopt. In Groeipijn wordt het gehele artistieke proces beschreven.

Het boek is gebaseerd op en een bewerking van zijn oeuvrecatalogus uit 2008/2009. De brontekst en het manuscript bevinden zich in de bibliotheek van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Simon Koene. Een grafisch oeuvre[bewerken]

Ter gelegenheid van de tentoonstelling van de etsen van Simon Koene in het Gemeentemuseum Den Haag in 2015, verscheen onder de titel Simon Koene. Een grafisch oeuvre een uitgebreide monografie, geschreven door prof. Eddy de Jongh (kunsthistoricus) en Susan Adam (conservator Gemeentemuseum Den Haag) onder de redactie van Bob van den Boogert (kunsthistoricus en oud-conservator van het Rembrandthuis). Het boek is een uitgave van de Hercules Segers Stichting in samenwerking met Uitgeverij De Weideblik.

Werk in openbare collecties (selectie)[bewerken]

Tentoonstellingen (selectie)[bewerken]

Publicaties[bewerken]

  • De Haagse Etsclub, Buiten, Pulchri (1984/5)
  • Brief van de Cycladen, Pulchri (1990/2), Petit Parade (1990)
  • De Tekenles, een verhandeling over het Renaissancistisch tekenen, Rijksmuseum Amsterdam (1992)
  • Rembrandts etsen, Pulchri (1994/5)
  • De motieven van de kunstenaar, Pulchri (1995/1)
  • Johannes Vermeer van Delft, Pulchri (1996/1)
  • Met de angel van een wesp, Grafiek Nu 7, Biënnale van Nederlandse grafische kunst (inleiding catalogus) (1996)
  • De Haagse Etsclub, de ontdekking van de wereld, Pulchri (1996/5)
  • Over het onderwijs in het tekenen (7 delen), Maandblad voor de beeldende vakken (1997-1999)
  • Italië in de Renaissance, een verrukkelijke polemiek, Maandblad voor de beeldende vakken (1997/2)
  • Rembrandt, pictor vulgaris en het Classicisme, Maandblad voor de beeldende vakken (1997/3)
  • De Hollandse Schilderkunst in de zeventiende eeuw en het Classicisme, Maandblad voor de beeldende vakken (1997/6)
  • Rembrandts etskunst, Maandblad voor de beeldende vakken (1998/1)
  • De regels van het Classicisme, Maandblad voor de beeldende vakken (1998/4)
  • Met het oog op Rembrandt, Pulchri (1998/4)
  • Een veranderde kunstopvatting, Maandblad voor de beeldende vakken (1999/1)
  • De twintigste eeuw, kunst uit balans, Maandblad voor de beeldende vakken (1999/3)
  • Over etsen en andere zaken (4 delen), Maandblad voor de beeldende vakken (1999-2000)
  • De beroepspraktijk van de graficus, Vereniging voor Originele Grafiek (1999), Pulchri (2000/1)
  • Met de angel van een wesp, over de geschiedenis van de etskunst (4 delen), Maandblad voor de beeldende vakken (1999-2000)
  • Han van Hagen en De Haagse Etsclub, in Han van Hagen etsen (pag. 116-121), Uitg. Art Revisited, Marum 2006
  • Rembrandt en Caravaggio, twee ‘vulgaire schilders’ in Amsterdam, Pulchri (2006/2)
  • Wintertjes, Pulchri (2006/4)
  • Een lachende Rembrandt op koper, Pulchri (2007/5)
  • Oeuvrecatalogus, met alle overwegingen en motieven, Rijksmuseum Amsterdam (2008)
  • Kamelen en Vedute, Pulchri (2008/4)
  • Hoe vrij is de Beeldende Kunst?, Pulchri (2008/5)
  • Het Gesprek (1), een serie gesprekken met beeldende kunstenaars (doorlopende reeks), Pulchri (2008/4)
  • Met de angel van een wesp (3 delen), Pulchri (2009/1, 2009/2, 2009/4)
  • Groeipijn, de geschiedenis van mijn jeugd, proloog bij oeuvrecatalogus, Rijksmuseum Amsterdam (2009)
  • Het Gesprek (2), Pulchri (2009/5)
  • Ach, we doen het voor het geld!, Pulchri (2010/1)
  • Het Gesprek (3), Pulchri (2010/4)
  • Lascaux, Openbaar Kunstbezit (1), (doorlopende reeks kunstbeschouwingen vanaf medio 2010), Pulchri (2010/4) [3]
  • Fotografie als kunst, een discussie, Pulchri (2010/5)
  • Met uitzicht op de Koekamp, over de geschiedenis van de academie en het einde van het renaissancistische model (3 delen), Pulchri (2011/2, 2011/3, 2011/4)
  • Léon Lhermitte: La paye des moissonneurs, Openbaar Kunstbezit (5), Pulchri (2011/3) [4]
  • Het Gesprek (4), Pulchri (2011/5)
  • Franz von Lenbach: Hirtenknabe, Openbaar Kunstbezit (7), Pulchri (2011/5) [5]
  • Hendrik Wiegersma (1891-1969), een arts die schilder werd (2011)
  • Een stuckie stilleggend goet, Pulchri (2011/5)
  • Aan Lievens ontleend, een andere kijk op Rembrandt (2 delen), Pulchri (2012/1, 2012/2)
  • Talent overbodig, het failliet van de negentiende-eeuwse schilderkunst (3 delen), Pulchri (2012/3, 2012/4, 2012/5)
  • Groeipijn (2012) (autobiografie)
  • Viktor Paul Mohn (1842-1911): Die Sterntaler, Openbaar Kunstbezit (12), Pulchri (2012/5) [6]
  • Met de angel van een wesp (nieuwe versie), Pulchri/Den Haag Centraal Grafiekkrant (december 2012)
  • Albrecht Dürer: Das Veilchen, Openbaar Kunstbezit (13), Pulchri (2013/1) [7]
  • Beeldvorming rond Van Gogh en Rembrandt, Pulchri (2013/1)
  • De twintigste eeuw: De Nieuwe Mens, Pulchri (2013/2)
  • De hand van Goltzius (1588), Openbaar Kunstbezit (15), Pulchri (2013/3) [8]
  • En ziet: hun armen veranderden in vleugels, 'Peter Vos, Metamorfosen' in het Rembrandthuis, Pulchri (2013/3)
  • Het Gesprek (5), Pulchri (2013/4)
  • Escher & Schatten uit de Islam, Pulchri (2013/4)
  • Die Dresdner Frauenkirche, een Barokkerk van amper 10 jaar oud, Openbaar Kunstbezit (16), Pulchri (2013/4) [9]
  • Etser die weer ging tekenen en schilderen, Pulchri (2014/2)
  • Johan Antoni de Jonge (1864-1927), aquarellen en tekeningen uit de verzameling Klomp, Pulchri (2014/2)
  • Krassen op papier (1), over geschoold en ongeschoold tekenen en drie criteria in de kunst, Pulchri (2014/3)
  • Arend Odé: Buste van Constantijn Huygens (1897), Openbaar Kunstbezit (20), Pulchri (2014/3) [10]
  • Krassen op papier (2), over illustrators van de negentiende en twintigste eeuw, Pulchri (2014/4)
  • De Nachtwacht: een aanslag of een uit de hand gelopen grap?, Openbaar Kunstbezit (21), Pulchri (2014/4)[11]
  • Het Tweede Gebod, over 'fout in de oorlog' en abstracte kunst, Pulchri (2015/1)
  • Ontlenen, Pulchri (2015/2)
  • Zaha Hadid (1950) en Huang Yong Ping (1954), Openbaar Kunstbezit (25), Pulchri (2015/4) [12]
  • Een 'flits' van inzicht. Het creatieve proces, Pulchri (2015/4)
  • Kunstbeleid in de twintigste eeuw, Pulchri (2016/1)
  • Hendrik Wiegersma, een arts die schilder werd, Openbaar Kunstbezit (26), Pulchri (2016/1) [13]
  • Een verloren gewaande Rembrandt, Pulchri (2016/2)
  • Warmte getekend, over Pieter Lastman in Italië, Openbaar Kunstbezit (28), Pulchri (2016/3) [14]
  • Hy drukte ook Schildery, over het werk en de techniek van Hercules Segers, Pulchri (2016/4)
  • De Wolgaslepers (1873), Openbaar Kunstbezit (30), Pulchri (2017/1) [15]
  • Kenwood House, Openbaar Kunstbezit (31), Pulchri (2017/2)
  • Onbegrijpelijk, maar heel modern, verslag van een bezoek aan de eindexamententoonstelling van de Koninklijke Academie in Den Haag, Pulchri (2017/3)
  • Maarten van Heemskerck (Heemskerk 1498-Haarlem 1574), Openbaar Kunstbezit (33), Pulchri (2017/4) [16]
  • Sint-Petersburg (Санкт-Петербург), Openbaar Kunstbezit (34), Pulchri (2018/1) [17]
  • Armoede als schilderachtigheid, Openbaar Kunstbezit (35), Pulchri (2018/2) [18]
  • Colmar, Pulchri (2018/3)

Literatuur[bewerken]

  • A. Kwinkelenberg, Onkruid, 10 opstellen, uitgave van de Haagse Etsclub (1976)
  • Ton Kwinkelenberg, Langs 's heren wegen, uitgeverij Het Spectrum, Utrecht/Antwerpen (1979) ISBN 9027492433
  • Ad van der Blom, Buiten, uitgave van De Haagse Etsclub (Den Haag 1984)
  • Simon Koene, De Haagse Etsclub, Buiten, Pulchri (1984/5)
  • Tableau (1984/3), De Haagse Etsclub, Buiten
  • Jan Jaap Heij, De Haagse Etsclub, Pulchri (1987/4)
  • Willemijn Kreeftenberg, Willem Minderman, een terugblik, Pulchri (1988/2)
  • Ruud Spruyt, Kunst in zwart-wit en aquatint, Vitrine (1988/6)
  • Dolf Welling, De Haagse Etsclub, Dieren, Pulchri (1989/5)
  • Dolf Welling, Simon Koene Etsen (1990)
  • Dolf Welling, De Haagse Etsclub, tien kleine kostbaarheden voor grafiekliefhebbers, Kunstbeeld (1990/1)
  • Ruud Spruyt, De grandeur van Petit, Vitrine (1990/2)
  • Drs. J. Koene-De Gilde, De Haagse Etsclub, Pulchri (1991/5)
  • Drs. J. Koene-De Gilde, De Haagse Etsclub, Historische Momenten, Pulchri (1993/4)
  • Simon Koene, De Haagse Etsclub, de ontdekking van de wereld, Pulchri (1996/5)
  • Marianne Dommisse, De motor van de Haagse Etsclub, Pulchri (1996/5)
  • Simon Koene, Met de angel van een wesp, Grafiek Nu 7, Kempen Publishers, Eindhoven (1996)
  • Marianne Vermeijden, Leerzame prullaria, Kunstschrift (1996/3)
  • Herman Hoeneveld, De Haagse Etsclub, oog voor de stilte van het moment, Kunstbeeld (1999/5)
  • Drs. Aafke Groothuis, Simon Koene, een Haags graficus (1999)
  • Simon Koene, De beroepspraktijk van de graficus, Vereniging voor Originele Grafiek (1999), Pulchri (2000/1)
  • Drs. Ina Versteeg, Fascinatie voor de etskunst, Pulchri (2001/5)
  • Drs. Ina Versteeg, De Haagse Etsclub (Fascinatie voor de etskunst), Uitgeverij Van Soeren & Co, Amsterdam (2002) ISBN 9068811061
  • Drs. Ina Versteeg, De Haagse Etsclub (Uitgave Tuinen), Uitgeverij Van Soeren & Co, Amsterdam (2004) ISBN 9068811231
  • Han van Hagen etsen (pag. 116-121), Uitgeverij Art Revisited, Marum (2006)
  • Dirk Pols, Simon, Pulchri (2006/4)
  • Dirk van Gelder, oeuvrecatalogus van de grafiek (pag. 40), Waanders Uitgevers, Zwolle (2008) ISBN 978 9040084089
  • Simon Koene, Met de angel van een wesp (3), Pulchri (oktober 2009/4)
  • Schilders van het Westland, van 1500 tot heden (pag. 133 en 134), Uitgave Genootschap Oud-Westland/Scriptum Art (2010) ISBN 978 9055947515
  • Simon Koene, Met uitzicht op de Koekamp, over de geschiedenis van de academie en het einde van het renaissancistische model (3 delen), Pulchri (2011/2, 3, 4)
  • Simon Koene, Etser die weer ging tekenen en schilderen, Pulchri (2014/2)
  • Dr. Bob van den Boogert (Hercules Segers Stichting), Simon Koene in Gemeentemuseum Den Haag, Pulchri (2015/2)
  • Eddy de Jongh, Susan Adam, Bob van den Boogert, Simon Koene. Een grafisch oeuvre, monografie, een uitgave van de Hercules Segers Stichting in samenwerking met Uitgeverij De Weideblik, Varik (2015) ISBN 978 9077767580
  • Hoogvliegers van het Laagland (p. 117 en 149), Uitgave Museum Møhlmann, Appingedam (2016)
  • In de ban van Hercules Segers. Rembrandt en de Modernen, met bijdragen van Eddy de Jongh, Mireille Cornelis en Léonore van Sloten. Uitgave van de Hercules Segers Stichting en Museum Het Rembrandthuis (2016), pagina's 80 en 81. ISBN 978 9462581692 en ISBN 978 9462581739 (Engelse editie)
  • Print Quarterly, Volume XXXIV, Number 4, december 2017, pagina's 459 en 460, Simon Koene. Een grafisch oeuvre, review door Elmer Kolfin

Afbeeldingen en externe links[bewerken]