Gemeentemuseum Den Haag

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Gemeentemuseum Den Haag
Haags Gemeentemuseum
Gemeente museum.jpg
Locatie Den Haag, Nederland
Type moderne kunst kunstnijverheid mode muziek
Opgericht 29 mei 1866 (als Museum voor Moderne Kunst)[1][2]
Gebouwd 1931-1935
Openingsdatum 29 mei 1935[3]
Personen
Directeur Benno Tempel
Huisvesting
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 461450
Architect Hendrik Petrus Berlage
Aantal bezoekers 584.000 (2015)[4]
Website
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Het Gemeentemuseum in Den Haag.
Berlage-paviljoen.

Het Gemeentemuseum Den Haag is een museum voor moderne kunst en kunstnijverheid in Den Haag. Het werd in 1866 gesticht als 'Museum voor Moderne Kunst'. Later werd tot 1998 de naam 'Haags Gemeentemuseum' gebruikt. In het bijzonder is het museum bekend vanwege de verzameling werken van Mondriaan, Picasso, Van Doesburg, Monet en Toorop. Naast de vaste collectie presenteert het museum tijdelijke tentoonstellingen. Het huidige museumgebouw, een ontwerp in de stijl van het rationalisme door de Nederlandse architect Berlage, werd geopend in 1935.

Naast een collectie beeldende kunst, met schilderijen, beeldhouwwerken en affiches, bezit het museum een collectie kunstnijverheid, waarin onder meer porselein, mode, sieraden, stijlkamers en muziekinstrumenten.

Oprichting[bewerken]

Sculptuur van Altorf boven de ingang

Het initiatief tot oprichting van het museum werd in 1866 genomen door de oprichting van de Vereeniging tot het oprigten van een Museum van Moderne Kunst. Deze vereniging had als leden notabelen en kunstenaars. De vereniging begon met de aanschaf van schilderijen en was al snel op zoek naar expositieruimte. Onder meer de Sint-Sebastiaansdoelen en Panorama Mesdag werden tijdelijk als onderkomen gebruikt.[5]

In 1906 kwam gemeentearchivaris Hendrik Enno van Gelder met plannen voor een nieuwe huisvesting van de historische verzamelingen van de gemeente Den Haag. In 1912 werd hij als directeur van het Haags Gemeentemuseum aangesteld. Naast het al bestaande historische museum, pleitte hij voor een museum voor oude kunstnijverheid, een museum voor moderne kunstnijverheid, een museum voor moderne Nederlandse kunst én een museum voor moderne internationale kunst. Daarnaast wilde hij een aparte expositieruimte voor grote tentoonstellingen, een openbare leeszaal en een congresruimte.

Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 werden de plannen in de ijskast gezet, tot het gemeentebestuur in 1919 een braakliggend terrein aan de Stadhouderslaan ervoor vrijmaakte. Hendrik Petrus Berlage werd aangesteld als architect. Hij ontwierp in nauwe samenspraak met Van Gelder een uitgebreid cultureel centrum compleet met concert- en congreszalen.

Het voorstel werd door het gemeentebestuur afgekeurd en de voortgang van het project stokte opnieuw enkele jaren. Pas in 1927 kwam er - wederom van de hand van Berlage - een nieuw, meer bescheiden ontwerp. De bouw van het museum startte in 1931. Het museum werd officieel geopend op 29 mei 1935.

Gebouw[bewerken]

Het museum is gesitueerd in het westen van de wijk Zorgvliet. Het werd geopend op 29 mei 1935 en is een ontwerp van Hendrik Petrus Berlage. Het was zijn laatste grote werk voor zijn dood in 1934. Het museum werd onder leiding van zijn schoonzoon Emil Emanuel Strasser (gehuwd met Anna Catharina Berlage) voltooid. In de tuin achter het museum staat, vrij van het museum, een paviljoen dat zijn naam draagt - eveneens een ontwerp van Berlage - waarin thans een brasserie is gevestigd.

In 1963 werd de Schamhartvleugel (genoemd naar zijn architect Sjoerd Schamhart) toegevoegd aan het museum. Dit gebouw aan de Stadhouderslaan 43 was met een luchtbrug aan het hoofdgebouw verbonden.

Tussen 1995 en 1998 werd het museum ingrijpend gerestaureerd. Architectenbureau Braaksma en Roos was verantwoordelijk voor de restauratie. Tegelijkertijd werd het museum beperkt uitgebreid. Onder de binnentuin werd een kelder aangebracht en tussen het museum en het oude ketelhuis werden werkplaatsen gerealiseerd. De Schamhartvleugel werd bij de restauratie losgekoppeld. In 2002 werden in dit tentoonstellingsgebouw het Fotomuseum Den Haag en GEM, museum voor hedendaagse kunst, gevestigd. Beide instellingen zijn organisatorisch onderdeel van het Gemeentemuseum Den Haag.

Eind 2013, begin 2014 werd de binnentuin volledig overdekt zodat een enorme multifunctionele ruimte aan het museum is toegevoegd. Deze nieuwe geheel geklimatiseerde zaal, onder een glazen dak, is in gebruik genomen tijdens de Nuclear Security Summit 2014; beide persconferenties - voor aanvang en aan het slot - vonden plaats in deze zaal.

Collectie[bewerken]

Moderne kunst[bewerken]

Victory Boogie Woogie van Piet Mondriaan in het Gemeentemuseum Den Haag

De collectie Moderne Kunst van het Gemeentemuseum biedt een overzicht van de Nederlandse kunst sinds het begin van de 19e eeuw, aangevuld met karakteristieke voorbeelden van kunst die in dezelfde periode in andere landen ontstond. Verzamelkernen zijn: de Haagse School, het Symbolisme rond 1900, de kunstenaars rond De Stijl en het Bauhaus en het Expressionisme.

Het Gemeentemuseum Den Haag bezit schilderijen van onder anderen Piet Mondriaan, Pablo Picasso, Theo van Doesburg, Bart van der Leck, Charley Toorop, Claude Monet en Francis Bacon. Tevens kocht het museum na de grote New Babylon overzichtstentoonstelling in 1974 een groot deel van de New Babylon werken van Constant Nieuwenhuijs.

Het museum bezit de grootste verzameling schilderijen en tekeningen van Mondriaan ter wereld. Dit is vooral te danken aan de kunstverzamelaar Sal Slijper, die na zijn dood in 1971 een groot aantal werken van Mondriaan - voornamelijk uit zijn figuratieve periode - naliet aan het museum. Verder bezit het museum Mondriaans laatste schilderij Victory Boogie Woogie, een schenking uit 1998 van De Nederlandsche Bank.

Fotografie[bewerken]

De collectie fotografie omvat ruim 6000 objecten. In de loop van de afgelopen decennia is de collectie opgebouwd, waarvan de belangrijkste fundamenten in de jaren ‘70 van de vorige eeuw zijn gelegd. De aard van de fotografiecollectie is veelzijdig, maar niet encyclopedisch[6]. Bij de werving van nieuwe objecten voor de collectie wordt gekeken naar klassieke thema’s als portretten, stillevens en landschappen. De circa tweehonderd belangrijke topstukken die in 1979 zijn verworven betreffen onder andere de vintage foto’s van Piet Zwart, Paul Schuitema, Gerard Kiljan en László Moholy-Nagy; fotografen die exemplarisch zijn voor de modernistische nieuwe fotografie.

Sinds de opening van het Fotomuseum Den Haag (2002) is de fotografiecollectie van het Gemeentemuseum gegroeid van tweeduizend naar meer dan zesduizend objecten. Deze uitbreiding is te danken aan de collecties van Zoetendaal en Gerard Fieret en de Haagse fotograaf Frans Zwartjes. Daarnaast aan royale schenkingen van fotografen als Dirk de Herder, Wally Elenbaas, Helena van der Kraan en Fons Brasser.

Kunstnijverheid[bewerken]

De collectie kunstnijverheid bestaat uit objecten van keramiek, glas, zilver en meubels. Verzamelkernen zijn: Delfts aardewerk, keramiek uit het Verre, Midden en Nabije Oosten, Vroeg-Chinees en Islamitisch glas, moderne glaskunst, Haags zilver, V.O.C. zilver en interieurinrichting.

Rozenburgporselein[bewerken]

Het Gemeentemuseum ontving eind november 2010 twee zeldzame Rozenburg-vazen. Deze 75 cm hoge vazen zijn versierd met bontgekleurde, gestileerde bloemmotieven en met afbeeldingen van twee buitenhuizen. Zij zijn in 1897 in opdracht gemaakt als geschenk voor een 25-jarig huwelijk. De voormalige eigenaar van de vazen schonk ze aan het Gemeentemuseum omdat dit al veel werken van Rozenburg in de collectie heeft.
De Haagse plateelbakkerij Rozenburg was rond 1900 een van de bekendste aardewerkbedrijven van Nederland. Architect T.A.C. Colenbrander was tussen 1884 en 1889 aan Rozenburg verbonden en maakte ontwerpen voor het plateel.

Stijlkamers[bewerken]

In het museum is een vijftal stijlkamers[7] waar kunstnijverheid wordt tentoongesteld in de omgeving waarin deze vroeger werd gebruikt:

Mode[bewerken]

Het Gemeentemuseum bezit een kostuumcollectie die een overzicht biedt van de geschiedenis van het Nederlandse modebeeld. De collectie omvat naast kostuums ook accessoires, sieraden en modetekeningen en -prenten.

Het Nederlands Kostuummuseum begon in 1951 met als basis de particuliere collectie van de artiest Cruys Voorbergh. Van deze verzameling gingen de streekkostuums naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem, en de modekostuums naar het Nederlands Kostuummuseum in Den Haag.
De collectie is een voortzetting van het Nederlands Kostuummuseum, dat van 1951 tot 1985 in Den Haag was gevestigd aan de Lange Vijverberg 14 en vanaf 1975 ook in het pand nr. 15. In 1985 werd het Kostuummuseum wegens bezuinigingen gesloten en de collectie werd overgebracht naar het Gemeentemuseum Den Haag. Nu is in het pand Lange Vijverberg 14 Museum Bredius gevestigd en in 15 kunsthandel Hoogsteder & Hoogsteder.

In 2009 schafte het museum een ensemble uit de lente/zomercollectie 2009 van Christian Dior aan, ontworpen door John Galliano[8].

Muziek[bewerken]

De collectie muziek van het Gemeentemuseum[9] bevindt zich in het depot. Zij omvat de geschiedenis van de traditionele Europese muziekinstrumenten, voornamelijk klavieren, blaas- en tokkelinstrumenten. Daarnaast zijn er instrumenten uit andere culturen en hedendaagse elektronische instrumenten. Voorts omvat de collectie prenten, affiches, tekeningen, penningen en foto's met betrekking tot de 'uitvoeringspraktijk'. Een deel van de collectie is afkomstig uit het Muziekhistorisch Museum Scheurleer dat bestond van 1905 tot 1935 en werd aangeschaft na het faillissement van Scheurleer & Zoonen in 1932.

Beeldenpark[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Beeldenpark Gemeentemuseum Den Haag voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Wonderkamers[bewerken]

Sinds 2005 is er in de kelder van het museum een gedeelte ingericht speciaal voor jongeren, de zogenaamde "Wonderkamers". Voorheen werd de kelder gebruikt voor de modecollecties. De wonderkamers bieden een gedeelte uit de collectie (uitgekozen door een conservator in samenwerking met de doelgroep) en een groot aantal interactieve opstellingen.

Sinds november 2013 zijn de Wonderkamers na een 2,5 jaar durende verbouwing heropend. In 13 verschillende kamers, corresponderend met de deelcollecties van het museum, kunnen bezoekers interactieve spellen doen om de collectie te leren kennen. Bij Wonderkamers bevindt zich het Miniatuur Museum, een collectie van 2000 miniatuur kunstwerken van meer dan 850 verschillende kunstenaars.

ZomerExpo[bewerken]

Van 2011 tot en met 2015 organiseerde Stichting ArtWorlds in het Gemeentemuseum Den Haag jaarlijks de ZomerExpo. Het was een tentoonstelling met elk jaar een ander thema. Sinds 2016 trekt de ZomerExpo naar musea elders in Nederland. De ZomerExpo vindt sindsdien elk twee jaar plaats.

Tentoonstellingen (selectie)[bewerken]

  • Dertig Eeuwen Mexicaanse Kunst, 26 juni tot 31 augustus 1959
  • Picasso in Den Haag, 15 december 2007 t/m 30 maart 2008
  • XXste eeuw, 8 maart t/m 13 september 2008[10]
  • Mondriaan, 26 april t/m 26 oktober 2008
  • Cezanne, Picasso, Mondriaan, in nieuw perspectief, 17 oktober 2009 t/m 24 januari 2010[11]
  • Kandinsky en Der Blaue Reiter, 6 februari t/m 24 mei 2010
  • Voici Paris!, 20 februari t/m 6 juni 2010
  • Double Sexus. Louise Bourgeois en Hans Bellmer, 11 september 2010 t/m 16 januari 2011
  • Een romantische kijk, 26 maart t/m 5 juni 2011
  • Chanel: De Legende, 12 oktober 2013 t/m 2 februari 2014[12]
  • Mark Rothko, 20 september 2014 t/m 1 maart 2015[13]
  • Karel Appel, 16 januari - 16 mei 2016
  • Van Rodin tot Bourgeois, 15 oktober 2016 - 22 januari 2017[14]

Directeuren[bewerken]

Directeur Aanstelling bijzonderheden
Abraham Jacobus Servaas van Rooijen (1839-1925) 1 januari 1887 tot 1911
Hendrik Enno van Gelder[15] (1876-1960) 4 mei 1912 tot 27 maart 1941 tot 1918 als tijdelijk directeur
Gerhardus Knuttel Wzn[16] (1889-1968) 1 april 1941 tot 1 maart 1948 Tijdens de gijzeling van G. Knuttel (4 mei 1942 tot 7 mei 1945) door de Duitse bezetter is Dirk Balfoort (1886-1964) waarnemend directeur. Ook tijdens Knuttels ziekte vanaf 3 maart 1947 vervult Balfoort deze functie.
Victorine Hefting[17] (1905-1993) 1 maart 1948 tot 19 augustus 1950 eerste vrouwelijke museumdirecteur in Nederland[18]
Dirk Balfoort[19] (1886-1964) 19 augustus 1950 tot 1 juni 1951 als waarnemend directeur
Louis Wijsenbeek (1912-1985) 1 juni 1951 tot 1 juni 1977
Theo van Velzen (1924-1999) 1 juni 1977 tot 1 juni 1986
Henk Overduin (1943-1988) 1 juni 1986 tot november 1987 als interim directeur
Rudi Fuchs (1942) november 1987 tot 31 januari 1993
Hans Locher (1938) 1 februari 1993 tot 31 augustus 2000 van 1 februari 1993 tot 31 december 1993 als interim directeur
Wim van Krimpen (1941) 1 september 2000 tot 31 december 2008
Benno Tempel (1972) 1 januari 2009 tot heden

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]