Provinciale herindeling van Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Superprovincie)
Ga naar: navigatie, zoeken
Het eerste landsdeel (of superprovincie) van Nederland, volgens het kabinet-Rutte II

De Nederlandse kabinetten Rutte I en Rutte II hebben een provinciale herindeling van Nederland voorgesteld met landsdelen of superprovincies, bestuurlijke regio's die de huidige provincies van Nederland tegen 2025 zouden moeten vervangen.

Het eerste landsdeel dat volgens het regeerakkoord zal worden gecreëerd omvat het grootste deel van de huidige provincies Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Omdat deze fusie als voorbeeld moet gaan dienen voor de vorming van overige landsdelen, is nog weinig bekend over de geplande verdere indelingen. Wel wordt al langer gesproken over de mogelijkheid om een superprovincie te maken van Noord-Nederland (de huidige provincies Friesland, Groningen en Drenthe).

Eerder waren er plannen voor een Randstadprovincie die naast Flevoland, Noord-Holland en Utrecht ook Zuid-Holland zou omvatten.

Eerste landsdeel[bewerken]

De betrokken minister, Ronald Plasterk, stelde aanvankelijk dat de fusie van Utrecht, Flevoland en Noord-Holland voltooid moest zijn vóór de Provinciale Statenverkiezingen in 2014.[1] Het kabinet van VVD en PvdA wilde vóór 2015 de drie provincies fuseren, met uitzondering van de Noordoostpolder in Flevoland, die mogelijk bij een andere provincie wordt gevoegd. Later werd de geplande invoeringsdatum naar 1 januari 2016 verplaatst. De werknaam van het nieuwe landsdeel is Noordvleugel. Hoe de nieuwe superprovincie daadwerkelijk moet gaan heten, wat de hoofdstad gaat worden en hoe de gemeentelijke onderverdeling zal zijn is nog niet duidelijk. Ook landelijke politieke omstandigheden kunnen de plannen wijzigen of dwarsbomen. De fusie kan alleen op basis van een wet en daarvoor is een meerderheid in beide kamers van de Staten-Generaal nodig.

Het vorige plan werd door een Kamermeerderheid verworpen en kreeg van lokale bestuurslagen veel kritiek te verduren. De fusie kan dus op vertraging stuiten, waardoor de Provinciale Verkiezingen van 2015 [2] doorslaggevend zouden kunnen worden voor de fusieplannen. De PvdA in de Provinciale Raad van Utrecht heeft laten weten dat, mocht de fusie vertraagd raken, de provinciale verkiezingen moeten worden uitgesteld.[3] Dit zou betekenen dat ook de eerstvolgende Eerste Kamerverkiezingen moeten worden uitgesteld, dit is echter staatsrechtelijk niet zomaar mogelijk.

Volgens een enquête van EenVandaag in november 2012 stonden burgers van de provincie Utrecht het meest negatief tegenover een fusie met Noord-Holland, en ook is een fusie met Utrecht niet populair in Noord-Holland en Flevoland.[4] Uit een enquête van RTV Utrecht bleek 62% van de bevolking tegenstander van de fusie, terwijl maar 24% voorstander was. Zo'n 65% van de burgers geloofde verder niet dat de (toen nog geldende) streefdatum van 2015 haalbaar was, of dat de fusie een kostenbesparing zou opleveren. Als grootste nadeel werd het verlies van de 'Utrechtse identiteit' gezien (46% van de ondervraagden gaf dit aan).[5]

Onder een deel van de lokale bestuurders[6][7][8] en de bevolking[9] van de drie provincies is geen animo voor een fusie. De Commissarissen van de Koningin van de drie provincies gaven ook aan niet mee te willen werken aan de fusie.[10][11] Ook diverse burgemeesters, waaronder die van Haarlem[12] en Bunnik[13], spraken zich uit tegen de fusieplannen. Een wethouder uit Montfoort begon een petitie tegen de fusie, die de Tweede Kamer opriep de beslissing opnieuw te bekijken.[14]

De provinciale staten van Utrecht zijn in meerderheid tegen de fusieplannen, en vrijwel geen enkele partij geloofde dat de fusie kan worden afgerond in 2015 (toen dat nog het streefjaar was).[15] De provinciale staten van Utrecht besloten in februari 2013 dat in 2014 gelijk met de gemeentelijke verkiezingen een raadgevend referendum zal worden gehouden onder de Utrechtse bevolking over de toekomst van de provincie.[16]

De provinciale staten van Flevoland hebben zich ook tegen het plan gekeerd, en hebben aangegeven de gemeenten van Flevoland te willen overtuigen om niet toe te geven aan de wens tot fusie vanuit Den Haag. De provinciale staten wil samen met de gemeenten een plan opstellen om Flevoland te behouden.[17] Ook overwegen de provinciale staten van Flevoland een referendum, en noemen de herindeling een 'domper voor de provincie die pas haar 25-jarig bestaan vierde'.[18]

De provincie Noord-Holland heeft zich op 14 oktober 2013 uitgesproken tegen de superprovincie. Zowel de Gedeputeerde als de Provinciale Staten vinden dat de minister niet aan heeft kunnen tonen dat de superprovincie zal leiden tot beter en efficiënter bestuur.[19]

Vervolgplan minister Plasterk[bewerken]

Weergave van de nieuwe Zeven Provinciën.

Begin februari maakte minister Plasterk bekend[bron?] hoe de overige provincies in Nederland ingedeeld moeten worden: de nieuwe Zeven Provinciën. Het voorstel luidt als volgt (inwoners per 30 september 2012[20]):

Friesland: 647.239 inwoners

Noord-Nederland (Groningen en Drenthe): 1.072.073 inwoners

Noordwest-Nederland (Flevoland, Utrecht en Noord-Holland): 4.360.697 inwoners

Oost-Nederland (Overijssel en Gelderland): 3.152.474 inwoners

Zuidwest-Nederland (Zeeland en Zuid-Holland): 3.941.407 inwoners

Noord-Brabant: 2.470.184 inwoners

Limburg: 1.121.483 inwoners

Geschiedenis[bewerken]

Franse tijd[bewerken]

Noord-Holland en Utrecht werden al eerder met elkaar gefuseerd

De geplande fusie is de grootste herindeling binnen Nederland sinds de Bataafse tijd. Tijdens de Franse tijd in Nederland werden grootschalige herstructureringen doorgevoerd, onder andere om de invloed van de traditionele provinciën te verminderen en de macht te centraliseren. Zo brak keizer Napoleon de machtige provincie Holland op en voegde hij Utrecht en het noorden van Holland samen tot het Departement Zuiderzee. Ook probeerde Napoleon enige tijd een indeling waarbij Utrecht samenging met Gelderland. Bij het herstel van de Oranjes in 1814 werden de oorspronkelijke provincies hersteld.

Randstadprovincie[bewerken]

De voorgestelde Randstadprovincie, met Goeree-Overflakkee bij Zeeland gevoegd

Tot 2011 leefde het plan om de Randstad als geheel samen te voegen tot de zogenaamde Randstadprovincie, bestaande uit de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Flevoland, met een landoppervlakte hebben van 8288,24 km², en 7.891.564 miljoen inwoners (gebaseerd op 30 november 2011)[21] en een bevolkingsdichtheid van 952 inw./km².

In september 2006 werd de Randstadprovincie voorgesteld in een rapport opgesteld door een commissie onder leiding van Antony Burgmans, topman bij Unilever. De Randstadprovincie was volgens de commissie nodig om de positie van de Randstad internationaal gezien te versterken. De huidige Randstad heeft volgens de commissie-Burgmans te veel te lijden van "bestuurlijke filevorming". "Besluitvorming verloopt traag, het bereiken van consensus is te veel een doel op zichzelf geworden. Gebrek aan slagvaardig bestuur is mede oorzaak van de economische achteruitgang van de Randstad. Voor terugkeer naar de Europese top is hervorming van bestuur geboden," aldus de commissie.

De provincie Zuid-Holland zei voor een Randstadprovincie te zijn. Noord-Holland was wel voor de samenvoeging met Utrecht, Flevoland en Zuid-Holland, maar was bang dat de Randstadprovincie, met meer dan de helft van het bruto nationaal product, een te sterke positie zou krijgen binnen Nederland.

Begin 2011 werd bekend dat de provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland een fusie overwogen.[22] De provincies namen zich voor om in het eerste halfjaar van 2011 de voordelen van een fusie te onderzoeken.[23][24] Vooruitlopend wilden ze al meer gaan samenwerken op het gebied van openbaar vervoer, het verstrekken van subsidies en onderhoud van provinciale wegen. Op 30 september 2011 zei minister Piet Hein Donner van Binnenlandse Zaken dat het kabinet een fusie steunde. Zuid-Holland kon volgens het kabinet buiten de fusie blijven, omdat Den Haag en Rotterdam al verregaand samenwerken.[25] Volgens de minister was Amsterdam de plannen nog aan het bestuderen.[26] Flevoland liet weten geen behoefte te hebben aan de fusie.[27] De provincie Utrecht reageerde met 'stijgende verbazing' op het kabinetsvoorstel.[26] Noord-Holland wilde wel meewerken aan het onderzoek, maar stelde dat verregaande samenwerking ook een mogelijkheid was.[28]

Op 11 januari 2012 zei Jan Franssen, commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, voor een fusie te zijn van de provincies Zuid-Holland en Zeeland en het westen van Noord-Brabant. Dit was volgens hem noodzakelijk om tegenwicht te bieden tegen een noordelijke Randstadprovincie. Anders kwam volgens hem de nadruk te veel op het noorden komt te liggen en zou het evenwicht in de Randstad verstoord raken.[29] Een fusie van alleen Zeeland en Zuid-Holland zou het totale oppervlak van een zuidelijke Randstadprovincie op 6352.39 km² brengen en het landoppervlak op 4601.82 km². De bevolkingsdichtheid van deze provincie zou dan volgens de bevolkingscijfers van november 2011 854 inw/km² worden.[30]

Het kabinet-Rutte I stelde een alternatief voor met Flevoland in plaats van Zuid-Holland. Dit plan werd in 2011 door een meerderheid in de Tweede Kamer echter afgewezen.[31]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Interview met minister Ronald Plasterk, Pauw en Witteman, VARA, 17 november 2012
  2. Kiesraad - Provinciale Staten
  3. PvdA: Uitstel verkiezingen voor provinciefusie, RTV Utrecht, 20 november 2012
  4. Utrecht niet populair als provincie om mee te fuseren, RTV Utrecht, 17 november 2012
  5. Utrechters voelen niets voor fusie provincies, RTV Utrecht, 22 november 2012
  6. Weinig steun voor superprovincie, de Volkskrant, 1 oktober 2011
  7. Lokale bestuurders zijn tegen fusie provincies, Omroep Flevoland, 25 november 2011
  8. Kritiek of fusieplannen van kabinet voor gemeentes, RTV Utrecht, 19 oktober 2012
  9. Verdeeldheid over plannen vijf landsdelen, EenVandaag, 7 november 2012
  10. Commissarissen van Koningin: Plannen superprovincie zijn knipwerk, de Volkskrant, 11 oktober 2011
  11. Superprovincie is slecht plan, BNR, 30 september 2011
  12. Haarlem tegen provinciefusie, Haarlems Dagblad, 20 december 2012
  13. Burgemeester Bunnik zet vraagtekens bij fusie provincies, RTV Utrecht, 4 januari 2013
  14. Montfoorts verzet tegen superprovincie, RTV Utrecht, 14 december 2012
  15. Provinciefusie in 2015 niet haalbaar, RTV Utrecht, 20 november 2012
  16. Provinciale Staten wil referendum over provinciefusie, RTV Utrecht, 4 februari 2013
  17. Flevoland wil niet opgaan in superprovincie, Zie.nl, 15 november 2012
  18. Referendum is optie bij fusie, de Stentor, 4 december 2012
  19. Staten Noord-Holland tegen huidig plan superprovincie, Nu.nl, 14 oktober 2013
  20. CBS
  21. CBS Statline: Bevolkingsontwikkeling november 2011
  22. http://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en-organisatie/nieuws/nieuws/mogelijke-fusie-noord-holland-flevoland-en.688379.lynkx
  23. RTL-nieuws februari 2011
  24. nos.nl
  25. http://www.spitsnieuws.nl/archives/binnenland/2011/10/donner-houdt-vast-aan-randstadprovincie
  26. a b http://www.parool.nl/parool/nl/4024/AMSTERDAM-CENTRUM/article/detail/2957841/2011/10/07/Amsterdam-bestudeert-fusieplannen-provincies.dhtml
  27. http://www.nu.nl/politiek/2629268/flevoland-heeft-geen-behoefte-fusie.html
  28. http://www.larensbehoud.nl/Internet/Rss/readItem.asp?ItemID=10820
  29. http://nos.nl/artikel/329913-fusie-zholland-zeeland-en-deel-brabant.html
  30. http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37230ned&D1=0,17&D2=13-14&D3=l&HDR=T&STB=G2,G1&VW=C
  31. Kamer verwerpt plan randstadfusie (Omroep Flevoland, 1 november 2011)