Terpentine

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Flessen terpentine

Terpentine is een kleurloze, heldere en niet-viskeuze vloeistof met een typische sterke kerosine-achtige geur. Terpentine is een aardoliedestillaat[1]. Terpentine wordt gebruikt als verdunner of oplosmiddel van verf (onder meer voor het verdunnen van industriële verf, het verwijderen van verfresten en het schoonmaken van kwasten), vernis, lak en asfaltproducten; als ontvetter en als oplosmiddel bij extractiebewerkingen.

Merknamen zijn onder andere Varsol, Exxsol, Hydrosol, Shellsol, Solvesso en White Spirit. Na gebruik in huishoudens dient het als klein chemisch afval verwerkt te worden.

In het Nederlands wordt terpentine in de volksmond vaak peut genoemd. De benaming kunstterpentijn wordt ook wel gebruikt. In het Engels wordt terpentine white spirit genoemd. Deze naam wordt ook algemeen gebruikt in België en Frankrijk. Terpentine wordt vaak verward met terpentijn, dat echter een mengsel van terpenen is, gewonnen uit naaldbomen, meestal door destillatie van de hars.

Een analoog product is Stoddard-solvent, dat omschreven wordt als een kleurloos, geraffineerd petroleumdestillaat dat geen ranzige of onaangename geur heeft en dat kookt in het gebied tussen ongeveer 150 tot 200 °C (ongeveer 300 °F en 400 °F).

Samenstelling[bewerken]

Terpentine is een mengsel van verzadigde alifatische (ketenvormige) en alicyclische (ringvormige) koolwaterstoffen met 7 tot 12 koolstofatomen, en met een maximumgehalte van 25% aan alkyl-aromatische koolwaterstoffen (C7-C12), waaronder xyleen en tolueen.[1] De gemiddelde moleculaire massa is ca. 150. Het is een aardoliedestillaat met een kookpunt tussen ongeveer 140 en 200 °C, waarbij de destillatiefractie van aardolie eventueel nog een nabewerking ondergaat (bijvoorbeeld zwavelverwijdering). Deze fractie wordt aangeduid als solvent-nafta.

Terpentine bestaat voornamelijk uit nafta, met bovendien de volgende stoffen:

Eigenschappen[bewerken]

  • CAS-nummer: 8052-41-3 (Stoddard solvent); 64742-88-7 (solvent-nafta).
  • Dichtheid typisch 0,78 g/cm3
  • Vlampunt: tussen 31 en 55 °C
  • Explosiegrenzen: 1,1 - 6%
  • Dampdichtheid (lucht = 1): 4,5 - 5
  • Niet oplosbaar in water
  • UN-nummer: 1300
  • ADR-indeling: ontvlambare vloeistof (gevarenklasse 3; aanduiding: 30)
  • Europese indeling (solvent-nafta): Xn (schadelijk)
  • Europese indeling (Stoddard-solvent): T; Xn

Gevaarlijke eigenschappen[bewerken]

Terpentine is ontvlambaar.

Het is licht irriterend voor de longen, huid, ogen en bij inslikken. Blootstelling aan hoge concentraties kan leiden tot bewusteloosheid. Langdurige blootstelling kan leiden tot het organisch psychosyndroom[2]. Inademing kan leiden tot chemische pneumonitis (= longinfiltraat: een acute, goedaardige ontsteking van een deel van een longkwab), die echter soms pas na uren of dagen ontstaat. Het inademen van terpentinedampen is schadelijk als dat vaak gebeurt (als iemand er jarenlang mee werkt bijvoorbeeld).

Terpentine is pH-neutraal en is dus niet zuur, maar tast als vetoplosser de vetlaag op de huid wel aan. Mensen met constitutioneel eczeem zijn daar extra gevoelig voor. Een doek met (weinige) resten van terpentine in de broekzak veroorzaakt dan binnen een half uur een grote rode sterk stekende plek op het been. Langdurig afspoelen met (lauwwarm) water en insmeren met een crème of zalf zal de reactie doen afnemen.

Fysische eigenschappen[bewerken]

  • Het smeltpunt van terpentine ligt tussen -48 en -26 °C.
  • Het kookpunt van terpentine ligt tussen 150 en 190 °C.
  • De dichtheid bedraagt ongeveer 0,78 - 0,85 gram/cm3.
  • Het vlampunt is 38-60 °C.
  • Mengsels van terpentinedamp met lucht zijn explosief als de lucht 0,6-6,5% van de damp bevat.
  • De damp ontbrandt spontaan bij een temperatuur tussen 229 en 260 °C.
  • De vloeistof vermengt zich niet met water, en blijft er door de lagere dichtheid op drijven.

Zie ook[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  1. a b Royal Talens over terpentine en terpentijn
  2. Hersenstichting over Schildersziekte