Thalamus
| Thalamus | ||||
|---|---|---|---|---|
| ||||
| Synoniemen | ||||
| Latijn | thalamus opticus[1] thalamus nervorum opticorum[2] | |||
| Nederlands | gezichtsheuvel[5] achterste hersenknoop[6] | |||
| ||||
De thalamus,[7] afgeleid van het Griekse θάλαμος, thálamos, slaapkamer,[8] is een belangrijke hersenkern. Samen met de hypothalamus en de daaraan hangende hypofyse wordt het tot het diëncephalon, tot de tussenhersenen gerekend. Het is een, evolutionair gezien, zeer oude hersenkern. Claudius Galenus (129-199) heeft over de thalamus geschreven.[9][10]
De thalamus legt in de hersenen veel verbindingen. Het legt verbindingen tussen de grote hersenen en de kleine hersenen en tussen de hypothalamus en de grote hersenen. Hier worden de signalen tussen het perifere zenuwstelsel en de hogere lagen van de hersenen gecoördineerd. De thalamus is een belangrijk verbinding voor allerlei informatie van zintuigen op weg naar de hersenschors, maar vormt ook een onderdeel van circuits in de hersenen die betrokken zijn bij de sturing van beweging en emoties. Een belangrijke kern in de thalamus is het corpus geniculatum laterale, dat een belangrijke rol speelt bij het overbrengen van het beeld van de ogen naar de hersenen.
De verschillende signalen behalve die voor de reukzin worden door de thalamus beoordeeld, gesorteerd en naar de hersenschors gestuurd. Signalen van het oog gaan naar de visuele cortex, signalen van het gehoor naar de auditieve cortex en signalen van de tastzin naar de gevoelsschors. Alleen signalen van de reukzin worden niet door de thalamus beoordeeld, maar gaan rechtstreeks naar het reukcentrum in de hersenschors. Dat zegt veel over het belang van de reukzin. De hersenen kunnen zo bij gevaar direct reageren. De thalamus speelt een belangrijke rol bij de regulatie van het bewustzijn, de waakzaamheid en de slaap.
Er zijn eigenlijk twee thalami, in elke grote hersenhelft een. Bij 70% van de mensen zijn ze met elkaar verbonden. Deze verbinding wordt in het Latijn de adhaesio interthalamica of ook wel massa intermedia genoemd. Ze zijn ongeveer vier centimeter lang, hebben de vorm van een ellipsoïde en zijn uit veel verschillende kernen van zenuwcellen opgebouwd.
Anatomie
[bewerken | brontekst bewerken]De twee belangrijkste twee kerngroepen[11] zijn:
- Specifieke thalamuskernen
- Deze vormen de grootste categorie. Zij worden ook wel schakelkernen genoemd, relais, en bestaan uit verschillende kernen die hun signalen van de verschillende zenuwvezels van de zintuigen krijgen, het ruggenmerg, basale ganglia, hypothalamus en de kleine hersenen en signalen naar specifieke delen van de hersenschors sturen, naar zowel primaire als associatiegebieden. Signalen die naar hetzelfde deel worden gestuurd als waarvan de thalami ze eerst hebben ontvangen en omgekeerd worden recurrent genoemd. De specifieke thalamuskernen worden in een laterale en mediale groep onderverdeeld, waarbij de laterale groep weer onderverdeeld wordt in een lateraal dorsale en een laterale ventrale subgroep. De mediale groep, die meer naar het midden ligt, wordt tot de specifieke thalamuskernen gerekend. De kerngroepen worden door vezelplaten gescheiden, zoals de lamina medullaris interna tussen de laterale, mediale en anterieure kerngroepen. De figuren rechts tonen de belangrijkste specifieke kerngroepen en laten de verbindingen zien tussen deze kerngroepen met gebieden in de cortex cerebri. De gebieden in de figuur onder van de grote hersenen aangeduid als 1 en 7 hebben projecties naar de gyrus cinguli, die mediaal ligt, maar zijn in tekening niet zichtbaar.
- Niet-specifieke thalamuskernen
- Deze krijgen signalen van onder andere gebieden uit de hersenstam, zoals de formatio reticularis, en andere thalamuskernen. Zij hebben diffuse projecties naar de cortex cerebri, maar oefenen ook invloed uit op zenuwcellen in andere delen van de thalamus. Een belangrijke niet-specifieke thalamuskern is de nucleus reticularis thalami. Deze ligt als een netwerk of 'schil' om de thalamus heen en heeft een remmende invloed op andere kerngroepen binnen in de thalamus. De nuclei intralaminares en de centro-mediane kern, die in de lamina medullaris interna liggen, midden in de thalamus, horen ook tot de niet-specifieke thalamuskernen.
Functiespecifieke thalamuskernen
[bewerken | brontekst bewerken]
2: mediaal dorsaal
3: ventraal anterieur
4: ventraal lateraal
5: ventraal posterieur, lateraal
6: ventraal posterieur, mediaal
7: lateraal dorsaal
8: lateraal posterieur
9: pulvinar
10: corpus geniculatum laterale
11: corpus geniculatum mediale
De functie van de specifieke thalamuskerngebieden kan globaal als volgt worden omschreven:
- Het corpus geniculatum laterale CGL en corpus geniculatum mediale CGM ontvangen visuele en auditieve prikkels van zintuigen en zenden deze informatie door naar de visuele en auditieve schors. Dit maakt de visuele en auditieve waarneming mogelijk.
- De laterale dorsale kernen hebben reciproque verbindingen naar de gyrus cinguli. Hun functie is de integratie en expressie van emotionele prikkels.
- De laterale posterieure kernen hebben reciproque verbindingen naar de pariëtale kwab. Hun functie is de integratie van sensorische prikkels.
- Het pulvinar heeft reciproque verbindingen met de achterste associatiegebieden. De functie ervan is de integratie en selectie van stimuluskenmerken, zoals kleur, vorm en positie binnen de perceptuele gebieden van de cortex.
- De ventrale posterieure kernen ontvangen tastprikkels en zenden ze door naar het somatosensibele projectiegebied voor de tastzin .
- De ventrale anterieure en laterale kernen ontvangen signalen van de basale ganglia en cerebellum, sturen signalen door naar de motorische schorsgebieden en zijn zo bij de motorische controle van het lichaam betrokken.
- Anterieure kernen ontvangen signalen uit de hypothalamus, van het corpus mamillare, sturen signalen naar de gyrus cinguli door en spelen zo een rol in het limbische systeem.
- Mediale dorsale kernen ontvangen signalen van de amygdala en de hypothalamus en sturen zelf signalen naar frontale gebieden. Hun functie is de integratie van informatie in het limbische systeem en de verwerking van basale emotionele prikkels.
De signalen naar de thalamus van enkele belangrijke zintuigen, zien, horen en tast, en subcorticale gebieden, daaronder de kleine hersenen en de basale ganglia is in de figuur weergegeven. Gebieden 1 en 2 vormen de mediale kerngroepen en liggen in de thalamus in feite meer naar binnen toe. Overige gebieden vormen de laterale kerngroepen, de kerngroepen meer aan de zijkant. Boven worden de gebieden in de neocortex in lateraal aanzicht weergegeven die met een aantal van deze kerngebieden zijn verbonden.[12]
Functie niet-specifieke thalamuskernen
[bewerken | brontekst bewerken]De niet-specifieke thalamuskernen spelen een rol bij de modulatie van functies als emotie, arousal en aandacht.
- De nucleus reticularis thalami vervult een functie bij de modulatie van de thalamusactiviteit, in de figuur van de thalamus aangeduid als reticulaire kern en is betrokken bij de arousalfunctie van de cortex en selectieve versterking of verzwakking van prikkels waarop de aandacht is gericht.
- Nucleis intralaminares thalami speelt een rol bij de motorische activatie en bij de regulatie van de emotie.
- ↑ a b c d e f g h Schreger, C.H.Th.(1805). Synonymia anatomica. Synonymik der anatomischen Nomenclatur. Fürth: im Bureau für Literatur.
- ↑ Diemerbroeck, I. de (1679). Anatome corporis humani. Leiden: Ioan Ant. Huguetan. & Soc.
- ↑ a b Krause, W., His, W. & Waldeyer, W. (1903). Handbuch der Anatomie des Menschen. Mit einem Synonymenregister. Leipzig: Verlag S. Hirzel.
- ↑ a b c Bock, C.E. & Pool, P.H. (1842). Hand-atlas der ontleedkunde van den mensch, benevens een tabelsgewijs handboek der ontleedkunde. Amsterdam: Hendrik Frijlink.
- ↑ Essen, J. van (1966). Beschrijvend en verklarend handwoordenboek der psychologie (3de druk). 's-Gravenhage: N.V. Uitgeverij Argus.
- ↑ a b c Bock, E.C. & Pool, P.H. (1840). Handboek der ontleedkunde van den mensch, in verband beschouwd met de natuurkunde van den mensch en de heelkundige ontleedkunde. Tweede deel, bevattende de leer der vaten en zenuwen. Amsterdam: Hendrik Frijlink.
- ↑ Federative Committee on Anatomical Terminology (1998). Terminologia Anatomica. Stuttgart: Thieme
- ↑ Liddell, H.G. & Scott, R. (1940). A Greek-English Lexicon. revised and augmented throughout by Sir Henry Stuart Jones. with the assistance of. Roderick McKenzie. Oxford: Clarendon Press.
- ↑ MÁ García-Cabezas, I Pérez-Santos en C Cavada. The Epic of the Thalamus in Anatomical Language, 7 oktober 2021. door Frontiers
- ↑ J-C Cassel en A Pereira de Vasconcelos. Routes of the thalamus through the history of neuroanatomy, juni 2021. in Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 125, blz 442-465
- ↑ Kandel, E.R., Schwartz, J.H. & Jessel, T.M. (1991) Third Edition. Principles of Neural Science (pp. 290-293). Elsevier. New York.
- ↑ Kok, A. (2016). Het hiërarchisch brein. Inleiding tot de cognitieve neurowetenschap. Pumbo uitgeverij. ISBN 978-94-92182-75-3