Tilman Riemenschneider

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zelfportret Riemenschneider in Creglingen
Tilman Riemenschneider: Der heilige Georg im Kampf mit dem Drachen, ca. 1490/1495 (Bode-Museum, Berlijn)
Tilman Riemenschneider: Heilige Barbara (circa 1510),; München, Bayerisches Nationalmuseum
Evangelist Markus (1490/2), Bode Museum (Berlijn)

Tilman Riemenschneider (Heiligenstadt, circa 1460Würzburg, 7 juli 1531) was een van de belangrijkste Duitse houtsnijders en beeldhouwers van de laatgotiek en de vroege Renaissance.

Leven en werk[bewerken]

Jeugd en opleiding[bewerken]

Tilman Riemenschneider werd geboren tussen 1459 en 1462 in Heiligenstadt in het district Eichsfeld (Thüringen). Hij bracht zijn jeugd door in Osterode, waar zijn vader werkzaam was als muntmeester. Omstreeks 1473 ontving Tilman Riemenschneider een beeldhouw- en houtsnijwerkopleiding, vermoedelijk in Straatsburg en Ulm. Veel is over deze periode in zijn leven niet bekend, maar hij maakte waarschijnlijk kennis met de kunst van de etser Martin Schongauer, wiens werk hem later vaak tot voorbeeld diende.

Carrière[bewerken]

Op 7 december 1483 lukte het Riemenschneider uiteindelijk in Würzburg als gezel in het Sint-Lucasgilde, het gilde der schilders, beeldhouwers en glazeniers, opgenomen te worden. Zijn meesterbrief ontving hij na zijn huwelijk met de weduwe van een goudsmid op 28 februari 1485. Omstreeks 1500 had hij als kunstenaar een uitstekende reputatie verworven en kon zich een welvarende burger noemen. Hij bezat in Würzburg meerdere huizen, landerijen, een eigen wijngaard en een florerend atelier. Hij had vele, soms ook begaafde, gezellen in dienst.

In 1504 werd Tilman Riemenschneider tot raadslid benoemd, welke functie hij gedurende twintig jaar bekleedde. Door dit openbare ambt groeide niet alleen zijn maatschappelijke aanzien, doch verwierf hij ook lucratieve opdrachten. Van 1520 tot 1524 was hij zelfs enkele jaren burgemeester. Omstreeks deze tijd waarde de geest van de Reformatie door het land, hetgeen ook vele burgers van Würzburg aansprak. De stadsraad voerde gedurende langere tijd politieke strijd met de machtige Prins-bisschop, die als Soeverein over het Prinsbisdom Würzburg regeerde en in de Vesting Marienberg resideerde.

Boerenoorlog[bewerken]

De strijd escaleerde in 1525 tijdens de Duitse Boerenoorlog, toen opstandige boeren zich verbonden met de burgers van Würzburg en zich gezamenlijk tegen de bisschop keerden.

De aanvoerders van de opstand, waaronder alle leden van de stadsraad, werden gevangengezet in de Marienberg. Ook Riemenschneider zat twee maanden gevangen en zou zijn gefolterd. Alle leden van de stadsraad kwamen weer vrij, ook Riemenschneider, maar hij raakte grote delen van zijn bezittingen kwijt. Hij verloor bovendien door de maatregelen van de nieuwe overheid zijn grote opdrachten en raakte snel in de vergetelheid.

Werkwijze[bewerken]

De door Riemenschneider vervaardigde houten (veelal lindehout) en zandstenen beeldhouwwerken vallen op door de gezichtsuitdrukking (vaak met een 'naar binnen gekeerde blik') en door de rijke plooival van de gewaden. Enkele van zijn beelden zijn, naar men algemeen aanneemt, nooit beschilderd geweest (hoewel dit in die tijd wel gebruikelijk was) om de houtstructuur te tonen. Riemenschneider was de eerste belangrijke beeldhouwer die deze werkwijze toepaste.

De grootste collectie werken (81 stuks) van Riemenschneider bevindt zich in het Mainfränkisches Museum in Würzburg.

Exposities[bewerken]

  • 1981 Würzburg, Mainfränkisches Museum: Tilman Riemenschneider - Frühe Werke
  • 2000 New York, Metropolitan Museum of Art: Tilman Riemenschneider. Master Sculpture of the Late Middle Ages
  • 2003 Neurenberg, Germanisches Nationalmuseum: Treffpunkt der Meisterwerke. Tilman Riemenschneider zu Gast im Germanischen Nationalmuseum
  • 2004 Würzburg: dubbelexpo in Mainfränkisches Museum: Werke seiner Blütezeit en Museum am Dom: Werke seiner Glaubenswelt

Werken (selectie)[bewerken]

  • Hassenbacher Vesperbild (circa 1490) (Oberthulba, Pfarrkirche im Ortsteil Hassenbach),
  • Apostel-Abschiedsaltar (1491) (Kleinschwarzenlohe bei Neurenberg, Evangelische Allerheiligenkirche)
  • Magdalenenretabel (1490/92), Katholische Stadtpfarrkirche St. Maria Magdalena, Münnerstadt
  • Adam und Eva (1491/94) (Würzburg, Mainfränkisches Museum
  • Mondsichelmadonna (1495) (Museum für Angewandte Kunst (Köln), Inv. Nr. A 1156)
  • Grabmal des Bischofs Rudolf II. von Scherenberg (1496/99) (Würzburg, Dom St. Kilian)
  • Kaisergrab im Bamberger Dom (1499/1514), Bamberg
  • Hl. Anna und ihre drei Gatten (circa 1505/1510) (Berlijn, Skulpturensammlung und Museum für Byzantinische Kunst)
  • Trauernde Maria aus Acholshausen (circa 1505) (Würzburg, Mainfränkisches Museum)
  • Creglinger Marien-Retabel, (1505-1508), Herrgottskirche, Creglingen
  • Apostelaltar, Kirchenväteraltar und Verkündigungsaltar (circa 1500), St.-Leo-Kirche, Bibra (bei Meiningen))
  • Kruzifixus, (circa 1500-1505), Pfarrkirche St. Nikolaus, Eisingen
  • Heiligblut-Retabel (1501-1505), Stadtkirche St. Jakob, Rothenburg ob der Tauber)
  • Zwölfbotenaltar (1509), (oorspronkelijk in de St.-Kilians-Kirche zu Windsheim), thans in het Kurpfälzisches Museum der Stadt Heidelberg
  • Kreuzigungs-Retabel (1505-1508), Pfarrkirche St. Peter und Paul, stadsdeel Detwang in Rothenburg ob der Tauber
  • Epitaphaltar des Fürstbischofs Lorenz von Bibra (1520/22), Dom St. Kilian, Würzburg
  • Madonna im Rosenkranz (circa 1521/24), Wallfahrtskirche "Maria im Weingarten" nabij Volkach
  • Beweinung Christi (1525, Kirche St. Afra (voormalig Zisterzienserinnen-Klosterkirche), Maidbronn bij Würzburg
  • Beweinungsgruppe Christi (circa 1515), Pfarrkirche St. Peter und Paul, Großostheim
  • Trauernde Frauen (circa 1500), Landesmuseum Württemberg, Stuttgart

Literatuur[bewerken]

  • Michael Baxandall: Die Kunst der Bildschnitzer. Tilman Riemenschneider, Veit Stoß & ihre Zeitgenossen. München 2004, ISBN 3-406-52368-4
  • Justus Bier: Tilman Riemenschneider. Würzburg 1925ff.
  • Julien Chapuis (e.a): Tilman Riemenschneider: Master Sculptor of the Late Middle Ages. (catalogus Washington/New York 1999/2000). New Haven, Yale University Press, 1999. ISBN 0-300-08162-6
  • Iris Kalden-Rosenfeld: Tilman Riemenschneider und seine Werkstatt. Königstein 2006, ISBN 3-7845-3224-1 en (Engelse uitgave 2004) ISBN 3-7845-3223-3 - met een catalogus van werken van Riemenschneider en diens atelier
  • Claudia Lichte: Tilman Riemenschneider, Werke seiner Blütezeit. Regensburg 2004
  • Jürgen Lenssen: Tilman Riemenschneider, Werke seiner Glaubenswelt. Regensburg 2004
  • Erik Soder von Güldenstubbe, e.a.: Tilman Riemenschneider, Gesichter der Spätgotik und sein Erbe im Taubertal. Gerchsheim 2004, ISBN 3-9342-2315-X

Fotogalerij[bewerken]