Triptiek (schilderij)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Drieluik van Hans Memling
Video over het Norfolk-triptiek (anoniem, 1415-1420), een vroeg drieluik uit de Nederlandse schilderkunst, collectie Museum Boijmans Van Beuningen.
Sint-Paulus, Sint-Bartholomeus and Sint-Stefaan, triptiek in het Toledo Museum of Art, Toledo, Ohio

Een triptiek of drieluik (van het Griekse triptychon met tri dat drie betekent en ptychē staat voor vouw) is een schilderij, meestal op houten panelen geschilderd, dat in drie delen is verdeeld, verbonden met scharnieren, zodat deze geopend of gesloten kunnen worden. Het rechter en linker zijpaneel zijn even breed, samen zijn ze net zo breed als het middenpaneel. Vaak zijn triptieken verfraaid met houtsnijwerk.

Zijn er meer dan drie delen, dan spreekt men van een polyptiek.

Triptieken waren vooral gebruikelijk in de Renaissance. Schilders als Hans Memling en Jeroen Bosch maakten ze. Triptieken worden vooral in altaarstukken in kerken toegepast. Soms werden op de achterpanelen grisailles en/of wapenschilden geschilderd.

De opdracht aan een schilder voor een triptiek werd gegeven door een of meer rijke opdrachtgevers. Deze werden dan zelf meestal op de zijpanelen van de triptiek vereeuwigd. Jaarlijks werden ook missen opgedragen om het zielenheil van deze schenkers te bevorderen.

Devotie[bewerken]

Tijdens het grootste deel van het kerkelijk jaar was de triptiek gesloten, mensen zagen de buitenpanelen. Zo zagen de zieken in het Hôtel-Dieu, een voormalig ziekenhuis voor de armen, in Beaune alle dagen de schenkers met hun patroonheilige op de polyptiek Het Laatste Oordeel van Rogier van der Weyden. Deze polyptiek telt 7 panelen. Op feestdagen werd het centrale paneel geopend voor de gewone mensen. Zo kunnen de parochianen van Sint-Baafskathedraal in Gent op feestdagen nog altijd gratis naar de polyptiek Het Lam Gods van Hubert en Jan van Eyck gaan kijken.

Moderne toepassing van het drieluik in fotografie[bewerken]

Een drieluik wordt tegenwoordig ook gebruikt bij fotografie in de hedendaagse commerciële kunst. Deze moderne drieluiken kunnen bestaan uit drie afzonderlijke foto's of het kan een grote afbeelding zijn, die wordt verdeeld in drie delen. Deze delen worden vervolgens gedrukt op canvas en opgespannen op drie houten spieramen.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties