Walther Rathenau

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Walther Rathenau
Walther Rathenau.jpg
Geboren 29 september 1867
Geboorteplaats Berlijn
Overleden 24 juni 1922
Overlijdensplaats Berlijn
Land Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Weimarrepubliek
Partij DDP
Functies
1921 minister van Wederopbouw
1922 minister van Buitenlandse Zaken
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Walther Rathenau (Berlijn, 29 september 1867 – aldaar, 24 juni 1922) was een Duits industrieel, politicus, publicist en schrijver. In 1922 was hij korte tijd minister van Buitenlandse Zaken, voor hij vermoord werd door aanhangers van extreemrechts.

Industriële loopbaan[bewerken]

Rathenau werd geboren als zoon van Emil Rathenau, een prominente Joodse zakenman en stichter van de Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft (AEG), fabrikant van elektrische en elektronische onderdelen en apparaten. Hij studeerde natuurkunde, scheikunde en filosofie in Berlijn en Straatsburg en werkte een tijdje als ingenieur vooraleer hij zich bij het bestuur van AEG vervoegde in 1899. Zo werd hij een belangrijk industrieel in het late Duitse Keizerrijk en de vroege Weimarrepubliek. Men vermoedt dat Rathenau de inspiratie vormde voor de figuur van de Duitse industrieel Paul Arnheim in de roman De man zonder eigenschappen van Robert Musil.

Politieke carrière[bewerken]

Rathenau was een belangrijk voorstander van een politiek van assimilatie voor Duitse joden: hij stelde dat joden zowel het zionisme als het socialisme moesten afwijzen, en zich integendeel moesten integreren in de Duitse samenleving. Dit zou, volgens hem, uiteindelijk leiden tot het verdwijnen van het antisemitisme.

Zijn rijke joodse erfenis en zijn politieke engagement en beslissingen wekten weerzin op bij extreemrechts, wat uiteindelijk zou leiden tot zijn dood in 1922.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog bekleedde Rathenau hoge posities op de afdeling voor grondstoffen van het ministerie van Oorlog. Daarnaast werd hij hoofd van AEG na zijn vaders overlijden in 1915. Hij wist de economie van Duitsland naar een oorlogsmodel om te vormen en stelde het land op die manier in staat om de oorlog gedurende vier jaren te blijven voeren, ondanks het acute gebrek aan werkkrachten en grondstoffen.

Na de oorlog werd Rathenau, politiek gezien een gematigd liberaal, een van de oprichters van de Deutsche Demokratische Partei (DDP). Hij verwierp het socialistische gedachtegoed dat Duitsland overspoelde na de schok van de nederlaag en de daaropvolgende Novemberrevolutie. Daarbij toonde hij zich een tegenstander van nationalisering van de industrie en pleitte hij voor meer arbeidersparticipatie in het bedrijfsmanagement. Zijn ideeën waren invloedrijk bij naoorlogse regeringen.

In 1921 werd Rathenau benoemd tot minister van Wederopbouw en op 1 februari 1922 werd hij minister van Buitenlandse Zaken. Zijn vastberadenheid om Duitsland de verplichtingen van het Verdrag van Versailles te doen nakomen, terwijl hij tegelijkertijd aan een herziening van de bepalingen werkte, zette kwaad bloed bij Duitse nationalisten. Hij joeg hen ook tegen zich in het harnas door de onderhandeling van het Verdrag van Rapallo met de jonge Sovjet-Unie, waardoor Duitsland als eerste deze nieuwe staat de jure erkende en Duitsland afstand deed van alle Duitse eigendom in de Sovjet-Unie (dat aan nationalisatie onderworpen werd). De leiders van de (dan nog obscure) nazipartij en andere rechtse elementen beweerden dat hij deel uitmaakte van een "joods-communistische samenzwering."

Moord[bewerken]

Op 24 juni 1922 werd Walther Rathenau vermoord door extreemrechtse officieren Erwin Kern en Hermann Fischer, die banden hadden met de Organisation Consul, een rechtsextreme ondergrondorganisatie. Die ochtend, tijdens Rathenaus dagelijkse rit van zijn huis naar de Wilhelmstraße, werd zijn auto ingehaald door een andere wagen waarin drie gewapende jonge mannen zaten. Eén van hen beschoot de minister met een MP18 machinepistool, een andere gooide nog een handgranaat in de wagen. Daarna reden ze snel weg. De chauffeur van Rathenau maakte rechtsomkeer, maar de minister overleed aan zijn verwondingen nog voor ze zijn huis opnieuw bereikten. Een gedenksteen in de Koenigsallee in Berlin-Grunewald herdenkt de moord. Eén van de medeplichtigen was de latere auteur Ernst von Salomon. Hij regelde de auto maar was zelf niet aanwezig. Hij kreeg vijf jaar gevangenisstraf.

De moord op Walther Rathenau heeft de politieke en economische langetermijnontwikkeling van Europa mogelijk aanzienlijk beïnvloed. Het was in elk geval een vroeg teken van de instabiliteit en het geweld die uiteindelijk de Weimarrepubliek zouden vernietigen. Bij zijn begrafenis op 27 juni trokken honderdduizenden arbeiders door verschillende Duitse steden.

Werken[bewerken]

  • 1908 Reflektionen
  • 1912 Zur Kritik der Zeit
  • 1913 Zur Mechanik des Geistes
  • 1917 Von kommenden Dingen
  • 1918 An Deutschlands Jugend
  • 1919 Die neue Gesellschaft
  • 1919 Der neue Staat
  • 1919 Der Kaiser
  • 1919 Kritik der dreifachen Revolution
  • 1920 Was wird werden (een utopische roman)
  • Gesammelte Schriften in 6 delen
  • 1924 Gesammelte Reden
  • 1926 Briefe, 2 delen
  • 1927 Neue Briefe
  • 1929 Politische Briefe

Nederlandse Biografie[bewerken]

  • 2010 Alfred Krans Walther Rathenau, Soesterberg, Aspekt Biografie

Externe link[bewerken]