Carl Wilhelm Scheele

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Carl Wilhelm Scheele from Familj-Journalen1874.png

Carl Wilhelm Scheele (Stralsund, 9 december 1742Köping, 21 mei 1786) was een Zweedse chemischfarmaceut en de ontdekker van een aantal scheikundige elementen.

Carl (of ook Karl) Scheele werd geboren in Stralsund in Duitsland. Nadat hij als leerling-apotheker werkzaam was in Stockholm verhuisde hij in 1770 naar Uppsala en in 1775 naar Köping. In die tijd heeft hij zich beziggehouden met studies naar onder andere zuurstof en stikstof wat uiteindelijk leidde tot de ontdekking van deze elementen. In 1777 publiceerde hij hierover het boek Chemische Abhandlung von der Luft und dem Feuer. Vrijwel gelijktijdig ontdekte ook Joseph Priestley zuurstof als element. Maar omdat Priestley zijn werk hierover eerder publiceerde dan Scheele, wordt Priestley in het algemeen gezien als de ontdekker van zuurstof.

Andere door Scheele ontdekte elementen zijn barium (1774), chloor (1774), mangaan (1774), molybdeen (1778) en wolfraam (1781). Daarnaast heeft hij ook veel verbindingen beschreven zoals citroenzuur, glycerol, waterstofcyanide, waterstoffluoride en waterstofsulfide. Verder heeft hij een op pasteurisatie lijkend proces ontwikkeld, en ontdekte hij dat verhitting van (olijf-)olie in aanwezigheid van PbO tot hydrolyse in glycerol en vetzuren leidt (1779).

Een andere ontdekking van Scheele is het pigment koperarseniet, dat gebruikt werd als kleurstof in voedsel en bekend werd als Scheele's groen. Ruim een halve eeuw later werd bekend dat dit een uiterst giftig goedje was.

Zoals zoveel chemici in die tijd, werkte Scheele vaak onder moeilijke en ongezonde omstandigheden, wat mogelijk zijn relatief vroege dood op 43-jarige leeftijd verklaart. In 1942 werd er in Zweden een postzegel uitgegeven ter ere van de 200ste geboortedag van Scheele. Op deze (uiteraard groenkleurige) zegel stond een portret van hem afgebeeld.