DVB-T

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Goedkope zelfgebouwde DVB-T-antenne

DVB-T betekent Digital Video Broadcasting Terrestrial en is de open standaard voor uitzending van digitale video met behulp van zendmasten. Een andere naam is DTT, Digitale Terrestriële Televisie.

Aanbod[bewerken]

Nederland[bewerken]

In september 1996 werd de grondslag voor DVB-T in Nederland gelegd tijdens de International Broadcasting Convention (IBC) in Amsterdam door Nozema.[1][2]

Tussen 2003 en 2008 is het DVB-T netwerk in Nederland uitgerold. Het ontvangstbereik in Nederland is 98% met dakantenne en 66% met binnenantenne[3]. Nederland 1, Nederland 2 en Nederland 3 en een regionale zender worden gratis (free to air) uitgezonden. Dit geldt ook voor de radiozenders Radio 1, Radio 2, 3FM, Radio 4, Radio 5, Radio 6, FunX en een regionale radiozender. Dit pakket wordt Bouquet 1 genoemd.

KPN, CanalDigitaal, Telfort en EDPnet (Digitenne) bieden tegen betaling een uitbreiding van dit pakket tot 26 televisie- en 16 radiozenders extra. Dit is niet geheel dekkend. In 2009 zijn er nog gebieden waar geen Digitenne aangevraagd kan worden, omdat het signaal in die gebieden te zwak is voor een continue kwaliteit.

Zie ook Nederlandse digitale radio via DAB.

De Concertzender is per 1 september 2010 verdwenen uit het Digitennepakket. De reden is dat de zender geen deel meer uitmaakt van de Publieke Omroep.

De kabelprovider Caiway biedt sinds medio 2010 via een deel van zijn netwerk DVB-T over de kabel aan. Hiermee wordt het mogelijk om televisietoestellen met een DVB-T-ontvanger toch via de kabel te gebruiken. Het DVB-T-over-de-kabel-pakket bestaat uit meer dan 20 populaire zenders en wordt onversleuteld geleverd aan Caiway-klanten.

België[bewerken]

In Vlaanderen en Brussel worden alle digitale radio- en televisiezenders van de VRT gratis uitgezonden via DVB-T. Dit omvat Eén, Canvas en Ketnet/OP12 als televisiezenders en Radio 1, Radio 2, Klara, Klara continuo, Studio Brussel, MNM, MNM Hits, Sporza en Nieuws+ als radiozenders.

In Wallonië en Brussel worden alle digitale radio- en televisiezenders van de RTBF gratis uitgezonden via DVB-T. Naast de televisiezenders La Une, La Deux en La Trois, zendt de RTBF ook het signaal uit van Euronews. Specifiek in Brussel is ook de lokale zender Télé Bruxelles beschikbaar. De radiozenders BRF (Duitstalig), Classic21, La Première, Musiq3, Pure FM en VivaCité worden op dezelfde mux uitgezonden.

Tussen juli 2012 en maart 2014 bracht Telenet onder de naam Teletenne een DVB-T2 aanbod van gecodeerde zenders op de markt.

Werking[bewerken]

DVB-T (terrestrial) zendt uit via zendmasten op aarde. Door gebruik van digitale techniek is bij voldoende signaal de ontvangst prima. Ruis en reflecties (dubbele beelden) komen niet meer voor. Als er te weinig signaalontvangst is, bevriest het beeld of wordt het zwart. Door het gebruik van sterke digitale compressietechnieken kan de beeldkwaliteit lager worden dan bij DVB-S of zelfs analoge televisie. Voordeel is dat de uitgestuurde vermogens bij DVB-T slechts een fractie van de energie nodig hebben vergeleken met analoge uitzendingen voor eenzelfde dekkingsgebied.

Dicht bij de zenders, die op 44 locaties in Nederland en in 6 plekken in België staan opgesteld, vooral nabij de grote steden, kan voor ontvangst worden volstaan met een eenvoudige binnenantenne, waardoor op een willekeurige plaats in huis TV gekeken kan worden zonder noodzaak van aanleg van antennekabels. Verder is het mogelijk om zenders die op verschillende locaties staan opgesteld op dezelfde kanalen te laten zenden. Daardoor is, ondanks een beperkt aantal zendkanalen dat aan Nederland is toegewezen, toch op een groot aantal plaatsen een uitgebreid programma-aanbod mogelijk. Er worden meerdere TV-programma's (4 tot 8) uitgezonden binnen de bandbreedte van 1 analoog televisiekanaal. Naast vele digitale technieken, waaronder foutcorrectie, is een van de belangrijkste eigenschappen van de transmissie dat er uitgezonden wordt over een groot aantal frequentiebanden binnen een kanaal, 1512 (2k mode) of 6048 (8k mode) stuks, gebruik makend van OFDM en met een heel lage bitrate binnen deze banden. Dat is essentieel voor de onderdrukking van de gevolgen van meerwegontvangst of ontvangst van meerdere zenders die op dezelfde frequentie werken. Verder worden er zogenaamde guard intervals tussen gevoegd.

Een lijst van DVB-T-zenders, die in België en Nederland te ontvangen zijn is hier te vinden.

In Nederland worden frequenties van 470 MHz tot 862 MHz gebruikt (in de UHF band).

De reikwijdte van een zender wordt ook door het weer bepaald. Dergelijke frequenties buigen niet mee met de kromming van de aarde, maar door zenders met veel vermogen te gebruiken is een redelijk groot gebied te bereiken. Door weersinvloeden kan het bereik echter verdubbelen of halveren.

Beschikbare bitrates voor een DVB-T-systeem met 8 MHz kanalen in Mbit/s

Modulatie Codering Guard interval
1/4 1/8 1/16 1/32
QPSK 1/2 4.976 5.529 5.855 6.032
2/3 6.635 7.373 7.806 8.043
3/4 7.465 8.294 8.782 9.048
5/6 8.294 9.216 9.758 10.053
7/8 8.709 9.676 10.246 10.556
16-QAM 1/2 9.953 11.059 11.709 12.064
2/3 13.271 14.745 15.612 16.086
3/4 14.929 16.588 17.564 18.096
5/6 16.588 18.431 19.516 20.107
7/8 17.418 19.353 20.491 21.112
64-QAM 1/2 14.929 16.588 17.564 18.096
2/3 19.906 22.118 23.419 24.128
3/4 22.394 24.882 26.346 27.144
5/6 24.882 27.647 29.273 30.160
7/8 26.126 29.029 30.737 31.668

Meer details[bewerken]

De eigenlijke digitale compressie van het beeldsignaal vindt plaats door het televisiesignaal te coderen volgens de standaard MPEG2. Compressie is vooral mogelijk als opeenvolgende beelden relatief weinig veranderen; men hoeft alleen de verschillen tussen opeenvolgende beelden te coderen. Natuurlijk treden af en toe wel sterke beeldwisselingen op, maar door slim te coderen is dat allemaal op te vangen. Vervolgens worden juist weer meer bits toegevoegd die zogenaamde "Forward Error Correction" (FEC) mogelijk maken. Als er niet te veel fouten in het signaal zitten kan de ontvanger het oorspronkelijke beeldsignaal weer geheel herstellen. Naast Reed-Solomon code op een blok bytes wordt in een tweede stap nog eens een convolutiecodering toegepast. Hierop heeft de rij "codering" in bovenstaande tabel betrekking. Het eerste getal is het aantal bits van de ingaande bitstroom, het tweede van de uitgaande bitstroom. Daarnaast wordt de volgorde van de bits gewijzigd om de invloed van "burst"-transmissiestoringen (bits die direct achter elkaar worden verzonden) te verminderen. Verder wordt periodiek een guard interval ingevoegd. Hierin wordt een deel van de symboolreeks herhaald. Een sterke voorwaartscorrectie (codering 1/2) en groot guard interval (1/4) en een safe modulatietechniek (QPSK) levert een signaal met hoge kwaliteit op, maar heeft een zeer beperkte transportcapaciteit (4976 Mbis/s). Anderzijds geeft een lage mate van FEC (7/8), een klein guard interval (1/32) en een modulatietechniek met veel niveaus (officiële term: constellaties)(64_QAM) een meer dan zes maal zo hoge bitrate van 31668 Mbits/s, maar relatief kleine verstoringen in het transmissiekanaal zullen dan al tot beeldfouten leiden. Zoals hiervoor al vermeld wordt ten slotte de bitstroom over groot aantal draaggolven (carriers) binnen een 8 MHz breed TV-kanaal verdeeld, gebruik makend van OFDM. Voor goede ontvangst is een zeer exacte frequentiegelijkloop van zender en ontvanger nodig, en heeft Doppler frequentieverschuiving vervelende gevolgen, waardoor ontvangst in een auto moeilijk wordt.

Mode Totaal aantal carriers Aantal MPEG signaal carriers Carrier afstand Frequentie verschil laagste en hoogste carrier T symb guard = 1/4 T symb guard = 1/8 T symb guard = 1/16 T symb guard = 1/32
8k 6817 6048 1116 Hz 7,61 MHz 1120 µsec 1008 µsec 952 µsec 924 µsec
2k 1705 1512 4464 Hz 7,61 MHz 280 µsec 252 µsec 238 µsec 231 µsec

T symb staat voor de symboolherhaaltijd, dus de tijd tussen het begin van 2 opeenvolgende symbolen. De vermelde waardes gelden voor een 8 MHz breed UHF televisiekanaal. De niet voor MPEG-signaaloverdracht gebruikte carriers kunnen andere signaleringsdoeleinden hebben, of dienen voor meesturen van programma-informatie, of worden als pilootkanalen gebruikt. Periodiek worden er bij elke carrier bekende referentiesymbolen gezonden waardoor de ontvanger fase- en amplitude-correcties kan uitvoeren.

Guard interval Tijd 2kmode Afstand 2k mode Tijd 8k mode Afstand 8k mode
1/32 7 µsec 2,1 km 28 µsec 8,4 km
1/16 14 µsec 4,2 km 56 µsec 16,8 km
1/8 28 µsec 8,4 km 112 µsec 33,6 km
1/4 56 µsec 16,8 km 224 µsec 67,2 km

Maximale theoretische looptijdverschillen bij meerwegontvangst en equivalente afstanden die een DVB-T ontvanger kan verwerken. De praktische afstanden zijn iets korter, door bandbreedte beperkingen in het signaal.

Geschiedenis[bewerken]

In 1991 kwamen producenten van consumentenelektronica, zendorganisaties en regelgevende instanties bijeen om de mogelijkheden van digitale televisie te bespreken. Eind 1991 werd de European Launching Group, ELG, opgericht, die vanaf 1993 zich DVB projectgroep ging noemen. Deze organisatie houdt zich bezig met alle vormen van digitale televisie, dus naast DVB-T ook met DVB-S, DVB-H, DVB-C en andere. Alle standaarden zijn open, en het werk in de werkgroepen van de DVB-organisatie wordt vastgelegd in normen van ETSI of CENELEC. De eerste DVB-T-standaard werd in 1997 vastgelegd, en de eerste DVB-T-uitzendingen begonnen in 1998 in Zweden en het Verenigd Koninkrijk.

In Nederland vonden de eerste uitzendingen, gedistribueerd door Digitenne, plaats op 23 april 2003. Inmiddels is een vrijwel landelijk dekkend netwerk uitgerold en op 11 december 2006 zijn de analoge TV-uitzendingen van de publieke omroep in Nederland vervangen door free to air DVB-T-uitzendingen, waarbij als extra ook een regionaal TV-programma via de ether wordt verspreid.

In Vlaanderen zendt de VRT uit via DVB-T. De VRT schakelde de laatste analoge tv-zenders uit op 3 november 2008. De licenties voor het aanbieden van een televisie- en radio-omroepnetwerk en de bijbehorende digitale frequentiepakketten werden eind 2008 toegekend aan Norkring België, een dochter van het Noorse Norkring. Telenet zond van 2 juli 2012 tot 31 maart 2014 een aantal commerciële zenders uit via hun product Teletenne. Deze service is echter gestopt wegens te weinig belangstelling.

In 2008 en 2009 worden in Nederland proeven gedaan met lokale zenders met een zeer laag vermogen. Er worden echter nog geen licenties afgegeven om te blijven uitzenden, zodat het bij tijdelijke proeven blijft.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • ETSI Standard: EN 300 744 V1.5.1 (2004-11), Digital Video Broadcasting (DVB); Framing structure, channel coding and modulation for digital terrestrial television, download van ETSI.
  1. Broadcasting Convention, International (Conf. Publ. No. 428)
  2. Kabelvisie, oktober 1996
  3. Vragen van Eerste Kamerlid Ten Hoeve (OSF) van 1 april 2008, met antwoorden, over omschakeling van analoge naar digitale ethertelevisie.