Delapparentia

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Delapparentia
Status: Uitgestorven, als fossiel bekend
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Reptilia (Reptielen)
Superorde: Dinosauria (Dinosauriërs)
Orde: Ornithischia
Onderorde: Cerapoda
Infraorde: Ornithopoda
Superfamilie: Iguanodontoidea
Geslacht
Delapparentia
Ruiz-Omeñaca, 2011
Typesoort
Delapparentia turolensis
Delapparentia op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Herpetologie

Delapparentia is een geslacht van plantenetende ornithischische dinosauriërs, behorend tot de groep van de Euornithopoda, dat tijdens het vroege Krijt leefde in het gebied van het huidige Spanje. De enige benoemde soort is Delapparentia turolensis.

Vondst en naamgeving[bewerken]

In de lente van 1958 vond amateurpaleontoloog José María Herrero Marzo in de nabijheid van Galve wat botten van een dinosauriër. Op 11 augustus schreef hij daar een artikel over in de plaatselijke krant en dat trok de aandacht van professor Dimas Femández-Galiano. Op 25 september 1958 begon deze, daarbij geholpen door een team van de Universiteit van Utrecht onder leiding van Ralph von Koenigswald, de resten bij de vindplaats La Maca 3 op te graven en die werden opgeslagen in het Museo Provincial de Teruel. Fémandez-Galiano was zelf geen expert op het gebied van dinosauriërs en dus werd de hulp ingeroepen van een Franse priester, Albert-Félix de Lapparent, die de vondsten in 1959 samen met zijn assistent Yves Derréal bestudeerde. In 1960 wees de Lapparent de botten, in de eerste monografie die ooit aan Spaanse dinosauriërs gewijd was, toe aan de soort Iguanodon bernissartensis, beter bekend van de beroemde vondsten uit België.

In die tijd was het nog de gewoonte om alle iguanodontoïde materiaal uit Spanje bij al benoemde soorten uit de rest van Europa onder te brengen. Begin eenentwintigste eeuw echter kwam José Ignacio Ruiz-Omeñaca tot de conclusie dat de Spaanse fauna in die tijd toch duidelijk gescheiden was met eigen soorten, vanwege een relatieve isolatie van Iberia. In 2006 benoemde hij in zijn proefschrift de resten als een nieuwe soort: Delapparentia turolensis. De geslachtsnaam eert de Lapparent. Ruiz-Omeñaca was eerst van plan geweest het geslacht "Lapparentia" te noemen maar ontdekte dat de naam al bezet was door echte Lapparentia Berthelin 1886, een slak. De soortaanduiding verwijst naar de provincie Teruel vanuit de oude Latijnse naam daarvoor: Turia. Teruel was daarbij de naam van het tijdschrift waarin de Lapparent in 1960 publiceerde. De nomen ex dissertatione uit 2006 geldt echter niet als gepubliceerd volgens de regels van de ICZN. Pas in 2011 publiceerde Ruiz-Omeñaca een artikel waarin de soort geldig benoemd werd.

Het typespecimen is gevonden in lagen van de Camarillasformatie die dateert uit het vroege Barremien, ongeveer 130 miljoen jaar oud. Het bestaat uit een gedeeltelijk skelet zonder schedel van een volwassen dier. De botten zijn over twee instituten verspreid geraakt en daarom is er niet één enkel inventarisnummer als holotype; Ruiz-Omeñaca zag ervan af ze officieel als een reeks syntypen aan te wijzen. De meeste hebben de beginaanduiding MPT/I.G. voor "Museo Provincial de Teruel, Iguanodon, Galve". Bewaard zijn gebleven: vier halswervels, twee sacrale wervels, veertien staartwervels, achtentwintig werveluitsteeksels (neurapofysen), vijf chevrons, talloze verbeende pezen, veertien ribben, een linkerdarmbeen en een linkerschaambeen. Verder wees Ruiz-Omeñaca nog eens twee wervelbogen en wat fragmentarische botten die de Lapparent per abuis aan de sauropode Aragosaurus had toegeschreven aan Delapparentia toe: een stuk sacrum, twee ribben, een zitbeen en een processus praepubicus.

Beschrijving[bewerken]

Delapparentia is een vrij groot geslacht. Ruiz-Omeñaca schatte hem op 15 % langer dan Iguanodon bernissartensis zodat de lichaamslengte uitkwam op tien meter, het gewicht op drieënhalve ton. Het darmbeen heeft een lengte van achtenzeventig centimeter. Ondanks de grootte is de soort relatief elegant gebouwd.

Ruiz-Omeñaca wist enkele onderscheidende eigenschappen vast te stellen: in de achterste ribben zijn het capitulum costae, de ribkop, en het tuberculum costae, het gewrichtsfacet met het zijuitsteeksel van de wervel, lang, onvergroeid en parallel lopend; de borstribben of sternale ribben zijn verbeend; het voorblad van het darmbeen is recht en dwars afgeplat. Verder toont de soort nog een unieke combinatie van eigenschappen: de ribben zijn gepneumatiseerd met foramina pneumatica, openingen; het zitbeen is groot ten opzichte van het darmbeen.

Opvallende maar niet unieke kenmerken zijn dat de doornuitsteeksels van de staartbasis tamelijk lang zijn en dat de processus praepubicus vooraan erg is afgerond en verbreed.

Fylogenie[bewerken]

Ruiz-Omeñaca plaatste Delapparentia basaal in de Iguanodontoidea. Zijn positie in de stamboom moet dicht bij die van Iguanodon zelf gelegen hebben. De gelijkenis met de kleinere Dollodon, ook een soort met een ronde processus praepubicus, recht voorblad van het darmbeen en hoge doornuitsteeksels, vormt een zwakke aanwijzing dat die positie meer afgeleid was.

Literatuur
  • Lapparent, A.F. de, 1960. Los dos dinosaurios de Galve. Teruel 24: 177-197.
  • Ruiz-Omeñaca, J.I., 2006, Restos directos de dinosaurios (Saurischia, Ornithischia) en el Barremiense (Cretácico Inferior) de la Cordillera Ibérica en Aragón (Teruel, España). Tesis doctoral, Universidad de Zaragoza, Zaragoza, xii + 439 pp
  • Ruiz-Omeñaca, J.I., 2011. Delapparentia turolensis nov. gen et sp., un nuevo dinosaurio iguanodontoideo (Ornithischia: Ornithopoda) en el Cretácico Inferior de Galve. Estudios Geológicos 67(1): 83-110. DOI:10.3989/egeol.40276.124