Engelse ziekte (taal)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Engelse ziekte is een pejoratieve betiteling van het verschijnsel in het Nederlands dat woorden die deel zijn van een samenstelling los van elkaar worden geschreven (met een spatie ertussen), terwijl de Nederlandse spellingregels vereisen dat ze aan elkaar of met een liggend streepje worden geschreven. Het komt vooral veel voor bij samenstellingen die uit vrij lange elementen bestaan, of waarin een van de elementen een eigennaam of merknaam is. De "Engelse ziekte" kan tot de anglicismen worden gerekend.
Inhoud |
[bewerk] Voorbeelden
| fout | goed |
|---|---|
| Grote steden beleid | grotestedenbeleid |
| IBM computer | IBM-computer |
| web pagina | webpagina |
| A-merk assortiment | A-merkassortiment |
| anti-discriminatie wetgeving | antidiscriminatiewetgeving |
| Oud en nieuw gebak | oud-en-nieuwgebak |
| Maakt je stress bestendiger | maakt je stressbestendiger |
[bewerk] Verklaring
Waarom is dit losschrijven niet volgens de Nederlandse regels? Een samenstelling "ab" van de woorden a en b betekent "b van a", terwijl "a b" telegram- of krantenkopstijl is voor "a van b", precies het omgekeerde dus!
- autodief = iemand die en of meer auto's steelt
- auto dief = telegram- of krantenkopstijl voor "de auto van de/een dief"
- blokhout = hout van een blok
- blok hout = een blok van hout
- zakgeld = geld voor kleine dagelijkse uitgaven, meestal door ouders aan hun kinderen gegeven
- zak geld = een zak gevuld met geld
- trosdruiven = druiven die in een tros groeien
- tros druiven = een tros van druiven
- lange afstandsloper = iemand die afstanden loopt en lang is
- langeafstandsloper = iemand die lange afstanden loopt
- hoge snelheidstrein = snelheidstrein die hoog is
- hogesnelheidstrein = trein die hoge snelheden behaalt
- dagschotel = schotel van de dag (op het dagmenu)
- dag schotel = een wensuiting: "Dag vogels, dag bloemen, dag schotel!"
- verwijderbevestiging = het bevestigen van een verwijdering
- verwijder bevestiging = een verzoek om een bevestiging te verwijderen
- massa vernietigingswapens = een grote hoeveelheid vernietigingswapens
- massavernietigingswapens = nucleaire, biologische of chemische wapens
- zeventien jarigen = 17 personen die jarig zijn
- zeventienjarigen = personen die 17 jaar oud zijn
Iets minder simplistisch: in plaats van het voorzetsel "van" is vaak een ander voorzetsel (of een uitdrukking als bijvoorbeeld "met behulp van") beter op zijn plaats, daarnaast dienen dikwijls nog lidwoorden te worden toegevoegd. Een samenstelling is dus een verkorte schrijfwijze voor een langere uitdrukking, waarbij bepaalde elementen zijn weggelaten en uit de context moeten blijken. Bij veelgebruikte samenstellingen is dit meestal geen probleem.
Ook verandert de klemtoon van het woord door het losschrijven. Een woord dat aaneengeschreven wordt, krijgt ook maar één klemtoon: bij 'brandweerauto' ligt de klemtoon op 'bránd'. Als het woord in losse delen geschreven wordt, krijgt ieder deel een eigen klemtoon: 'bránd wéér áuto' (of 'brándweer áuto'). Bovendien verandert het uitspraakritme. Terwijl 'brandweerauto' in één keer, zonder pauze uitgesproken wordt, wordt 'brandweer auto' uitgesproken als 'brandweer - korte pauze - auto'.
In plaats van Engelse uitdrukkingen letterlijk te vertalen en zich vervolgens af te vragen welke woorden aan elkaar horen, is het vaak beter om het begrip op een andere manier te formuleren, zodat deze moeilijkheid zich niet voordoet. Zo kan bijvoorbeeld een woordstapeling als "human development index" vertaald worden als "index van de menselijke ontwikkeling".
Doordat woorden ten onrechte los worden geschreven wordt het woord 'luxe', dat eigenlijk een zelfstandig naamwoord is, vaak opgevat als bijvoeglijk naamwoord. Correct is bijvoorbeeld luxehotel. Dit werd vaak onjuist geschreven als luxe hotel en vervolgens ontstonden constructies als nog luxer en dat hotel is erg luxe.
