Eolisch (dialect)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Verspreiding van de Griekse dialecten

Eolisch of Lesbisch is een dialect van het Oudgrieks dat gesproken werd in Thessalië, Boeotië, noordelijk Klein-Azië, het eiland Lesbos en op de Griekse kolonies van Asia Minor(Aeolis). Typisch voor dit dialect is het veelvuldig gebruik van archaïsmen als ook neologismen.

Eolisch Grieks is vooral bekend als de taal van de dichters Sappho en Alcaeus. Hun poëzie behoort tot de hoogtepunten van de Oudgriekse poëzie en is meestal in één van deze vier versmaten geschreven, met name de hendacasyllabus, het Glyconische vers, de Sapphische strofe en de Alcaeïsche strofe. Deze laatste twee werden natuurlijk dat de bekendste dichters genoemd.

In de Platonische dialoog Protagoras, wordt bij monde van Prodicus het Eolische dialect afgeschilderd als barbaars, omdat het grote verschillen met het Attisch vertoond:

Hij wist de woorden niet correct te onderscheiden, omdat hij van Lesbos was en opgegroeid was met een barbaars dialect.

(Plato, Protagoras 341c)

Karakteristieken[bewerken]

Hier volgt een overzicht van de belangrijkste verschillen tussen het Eolisch en het Attisch:

  • De oorspronkelijk lange ᾱ (ā) blijft altijd behouden.

Voorbeeld: Eolisch μάτηρ (mātēr) Tegenover Attisch μήτηρ (mētēr) (Vertaling: moeder)

  • Behouden van de w-klank (Digamma).

Voorbeeld: Eolisch Fοῖκος (woíkos) tegenover Attisch οἶκος (oíkos) (Vertaling: huis)

  • Aspiratie blijft nogal eens achterwege. (psilosis)

Voorbeeld: Eolisch ἀέλιος (āélios) tegenover Attisch ἥλιος (hēlios) (Vertaling: zon)

  • De proto-Griekse labiaal-velair /kw/ wordt meestal vervangen door een π (p) in plaats van τ (t).

Voorbeeld: Eolisch πίς (pis) tegenover Attisch τίς (tis) (Vertaling: wie?)

  • Bij de uitgang -νς (-ns) is de compensatorische rekking met οι en αι (oi en ai) in plaats van ου en ᾱ (ou en ā).

Voorbeeld: Eolisch λύοισι (lýoisi) en παῖσα (paísa) tegenover Attisch λύουσι (lýousi) en πᾶσα (pása). Oorspronkeleijk *πάνσα (*pánsa) en *λύονσι (*lýonsi). (Vertaling: ze maken los / elke)

  • Verdubbeling van de medeklinkers in plaats van compensatorische rekking.

Voorbeeld: Eolisch ἐμμί (emmí) tegenover Attisch εἰμί (eimí). Beiden oorspronkelijk *ἐσμί (*esmí) (Vertaling: ik ben)

  • Vermijden van het beklemtonen van de eindlettergreep.

Voorbeeld: Eolisch πόταμος (pótamos) tegenover Attisch ποταμός (potamós) (vertaling: rivier)

  • Die athematische vervoeging (uitgang -μι) is meer verbreid.

Voorbeeld: Eolisch φίλημι (phílēmi) tegenover Attisch φιλέω (philéō) (vertaling: ik houd van)

Voorbeeld: Eolisch ἀγέμεν (agémen) tegenover Attisch ἄγειν (ágein) (vertaling: voortdrijven, doen)