Hertogdom Arenberg (-1803)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hertogdom Arenberg
Land binnen het Heilige Roomse Rijk
 Ahrgouw 12e eeuw–1803 Frankrijk 
Arenberg.PNG
(Details)
Algemene gegevens
Talen Nederfrankisch, Ripuarisch
Religie(s) Christendom
Regering
Regeringsvorm Graafschap (tot 1576)

Rijksvorstendom (1576-1644)
Hertogdom (vanaf 1644)

Dynastie Huis Arenberg (12e eeuw-1280)
Huis van der Mark (1299-1544)
Huis Ligne (1544-1797)
Staatshoofd Graaf, rijksvorst, hertog

Arenberg was een tot de Keur-Rijnse Kreits behorend hertogdom binnen het Heilige Roomse Rijk.

De eerste dynastie Arenberg (Huis Arenberg tot 1280)[bewerken]

Waarschijnlijk in het midden van de twaalfde eeuw ontstond in de Ahrgouw bij Aremberg de burcht Arenberg. In 1166 werd Hendrik van Arenberg als eerste van de edelvrije familie vermeld. De heren van Arenberg waren gedurende enige tijd burggraaf van Keulen. Het ambt van burggraaf werd in 1279 verkocht aan de aartsbisschop van Keulen. Omstreeks 1280 stierf de hoofdtak van de familie in mannelijke lijn uit. Ten gevolge van het huwelijk van Mechtild met graaf Engelbert II van der Mark in 1299 kwamen de bezittingen aan dit huis.

Arenberg werd echter niet verenigd met het graafschap Mark, maar kwam aan een jongere zijtak.

De tweede dynastie Arenberg (Huis Mark van 1299 tot 1544)[bewerken]

De leden van het huis van der Mark-Arenberg breidde de bezittingen uit door huwelijk en verovering. Everhard I (overleden in 1387) huwde met Maria van Loon-Lummen, waardoor Lummen (of Lumey) werd verworven. Hun zoon Everhard II (overleden in 1454) huwde eerst met Maria van Braquemont, de erfgename van Sedan en vervolgens met Agnes van Walcourt, de erfgename van Rochefort en Agimont. Dit alles leidde niet tot een groot bezit, want er ontstonden zijtakken in Sedan (uitgestorven in 1652), Lummen (uitgestorven in 1773) en Rochefort (uitgestorven in 1544). De tak te Arenberg stierf in 1544 uit met Robert III. Erfgename was zijn zuster Margaretha, die in 1547 huwde met Jan van Ligne.

De derde dynastie Arenberg (Huis Ligne van 1544 tot 1797)[bewerken]

Jan van Ligne was de kleinzoon van Willem van Ligne, de stichter van de tak Ligne-Barbançon. Zijn moeder was de erfgename van Zevenbergen. Door zijn huwelijk in 1547 met Margaretha van Mark-Arenberg werd hij in 1549 verheven tot rijksgraaf van Arenberg. Hij sneuvelde in 1568 in de slag bij Heiligerlee. De bezittingen van het echtpaar werden na hun dood verdeeld onder hun twee zonen:

  • Karel kreeg Arenberg
  • Robert kreeg Barbançon (uitgestorven in 1693)

Op 5 maart 1576 werd Karel verheven tot rijksvorst van Arenberg, waarna hij op 17 oktober een zetel kon innemen in de Rijksdag. Karel kocht in 1607 de heerlijkheid Edingen en door zijn huwelijk met Anna van Croÿ-Chimay erfde hij Aarschot en Chimay. Op 13 januari 1612 werden hem de Zuid-Nederlandse titels hertog van Aarschot en Croÿ verleend.

Op 9 juni 1644 werden de bezittingen van de graaf van Arenberg verheven tot hertogdom Arenberg met de titel van hertog voor al zijn nakomelingen. Door het huwelijk van hertog Karel (overleden in 1778) met Louise Margaretha van Mark-Lummen kwamen na het uitsterven van die familie in 1773 het rijksgraafschap Schleiden en de rijksheerlijkheid Saffenberg bij Arenberg.

Alle bezittingen gingen verloren door de Franse annexaties van 1797 en 1801.

Paragraaf 3 van de Reichsdeputationshauptschluss van 25 februari 1803 kende de hertog van Arenberg, Lodewijk Engelbert van Arenberg, het ambt Meppen van het prinsbisdom Münster en het graafschap Recklinghausen van het keurvorstendom Keulen toe. Zie hertogdom Arenberg (1803-1810)

Het Congres van Wenen voegde het voormalige hertogdom Arenberg in 1815 bij Koninkrijk Pruisen.

Gebied[bewerken]

Tot het hertogdom behoorden naast de omgeving van Arenberg de heerlijkheden

  • Kommern, Gehn, Katzvey, Roggendorf, Rath (vijf dorpen in de gemeente Mechernich) en Schleiden. Sinds 1229 verbonden met Arenberg
  • Kerpen (1593 van Manderscheid-Schleiden, bezit omstreden tot 1674 door Mark-Lummen en Löwenstein-Wertheim-Rochefort)
  • Kasselburg (1593 van Manderscheid-Schleiden, bezit omstreden tot 1674 door Mark-Lummen en Löwenstein-Wertheim-Rochefort)
  • Fleringen (Fleringen, Oberhersdorf en Weinsheim). In 1761 gekocht van het klooster St.Irminen te Trier.

Heersers[bewerken]

regering naam geboren overleden familie
1547-1568 Jan 1523 24-5-1568
1568-1616 Karel 22-12-1550 18-1-1616 zoon
1616-1640 Filips Karel 18-10-1587 25-9-1640 zoon
1640-1674 Filips Frans 30-7-1625 17-12-1674 zoon
1675-1681 Karel Eugenius 3-5-1633 25-6-1681 broer
1681-1691 Filips Karel Frans 10-5-1663 25-8-1691 zoon
1691-1754 Leopold Filips 14-10-1690 4-3-1754 zoon
1754-1778 Karel Maria Raymond 31-7-1721 17-8-1778 zoon
1778-1797 Lodewijk Engelbert 3-7-1750 7-3-1820 zoon