Kava (plant)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kava
Youngkava.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: Magnoliiden
Orde: Piperales
Familie: Piperaceae
Geslacht: Piper
Soort
Piper methysticum
G.Forst. (1786)
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Kava (Piper methysticum) is een plant uit de familie Piperaceae. Het is een gewas dat al sinds de oudheid wordt geteeld op eilanden in de Stille Oceaan. Andere namen zijn 'awa' (Hawaï), 'ava ' (Samoa),' yaqona ' (Fiji) en 'sakau' (Pohnpei). Verder wordt het ook vaak 'kawa', 'kawa kawa' of 'kava kava' genoemd. Het woord kava heeft betrekking op zowel de plant als de drank die ermee wordt bereid. Kava wordt verbouwd vanwege een aantal stoffen die hem tot een genot- en geneesmiddel maken.

Botanische beschrijving[bewerken]

Van kava bestaan meerdere cultivars, de grootste verscheidenheid bestaat op Vanuatu, dat ook wel het 'thuisland van de kava' ('Home of the Kava') wordt genoemd. Oorspronkelijk werd het gewas uitsluitend geteeld op de eilanden van de Stille Zuidzee zoals Hawaï, Micronesia, Vanuatu, Fiji, Samoa en Tonga. In de tweede helft van de twintigste eeuw werd de plant ook geteeld op de Salomonseilanden. Alleen op Vanuatu en Fiji wordt de soort commercieel verbouwd.

Kava is een heester. De plant maakt geen tot zeer weinig vrouwelijke bloemen die bovendien geen vrucht geven, zelfs wanneer zij handmatig worden bestoven. De soort kan zich daardoor niet geslachtelijk voortplanten. De plant wordt doorgaans vermeerderd door stekken. De plant gedijt het best in een nat klimaat met veel warmte (20-35 °C) en relatieve luchtvochtigheid van 70-100%, in de (half)schaduw. De soort heeft de voorkeur voor een losse bodem die veel lucht de wortels laat bereiken en die goed afwatert.

De planten werden traditioneel pas geoogst vanaf het vierde jaar, omdat oudere planten meer werkzame stoffen bevatten. Toch worden sinds de jaren 80 van de twintigste eeuw ook jongere planten geoogst. Naarmate de planten ouder worden, groeien zij nog maar weinig in de hoogte (tot circa 2 m). De groei zit vooral in het wortelstelsel en het aantal staken. De wortels van een volwassen plant gaan tot 60 cm diep.

Bereiding[bewerken]

Gemalen kava voor de bereiding

De bladeren en stengels bevatten zeer giftige stoffen die onder andere ernstige leverschade kunnen veroorzaken. Alleen de wortel wordt gebruikt. Deze bevat een groot aantal psychoactieve stoffen. Om die stoffen vrij te maken wordt de wortel gekauwd, gemalen of gestampt. Bij de kauwmethode wordt de wortel in stukjes gehakt die in de mond worden genomen. Na enige tijd kauwen wordt de brij in een kom gespuugd, met water gemengd en gefilterd door kokosvezel. Bij het malen worden stukjes verse wortel in een vijzel vermalen met een weinig water, ook de wortels zelf leveren vocht. Het stampen gebeurt tamelijk eenvoudig op een grote steen met een kei.

Bij al deze bereidingen ontstaat een emulsie van druppeltjes werkzame stoffen in een zetmeelachtige oplossing. De smaak is enigszins scherp, de kleur varieert van grijs tot lichtbruin en glazig groen. De emulsie wordt vermengd met koud water en zo snel mogelijk gedronken. De werking van kava die op deze manier wordt bereid is veel krachtiger dan wanneer hij wordt bereid als thee.

De sterkte hangt ook af van de soort, de versheid en de kweekwijze. Door drogen en veroudering verliest kava aan kracht.

Effecten[bewerken]

Een half uur na het drinken van de bereide kava begint de werking die circa twee uur aanhoudt, daarna nemen de effecten af, en zijn ze circa acht uur na inname verdwenen. In volgorde van optreden zijn de effecten:

  • gevoelloosheid en bleekheid van de lippen en tong, veroorzaakt door het samentrekken van bloedvaatjes
  • verhoogde behoefte om te spreken of te praten
  • euforisch gedrag
  • demping van angsten, kalmering
  • gevoel van welbehagen
  • helder denken
  • spierontspanning
  • slaperigheid

De slaap die volgt op gebruik van kava wordt ervaren als verkwikkend. Bij ontwaken zijn geen effecten meer voelbaar, er is geen gevoel van katerigheid.

Werking en medische toepassing[bewerken]

kant-en-klaar
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Farmacologisch is kava niet verslavend, al kan wel een psychische afhankelijkheid ontstaan. De actieve bestanddelen worden kavalactonen genoemd, waarvan er 18 zijn geïdentificeerd. Ze zijn alle psychoactief. Slecht zes van deze stoffen hebben merkbare effecten. Hun onderlinge verhouding verschilt van plant tot plant en daardoor kunnen ook de effecten variëren. Verse kava bevat de meeste kavalactonen. Hoe hoger in de plant, hoe minder werkzame bestanddelen. In de wortel, stronk en stammen worden concentraties kavalactonen van respectievelijk 15%, 10% en 5% aangetroffen.

Het gebruik van kava is betrekkelijk veilig. In de tweeduizend jaar dat het wordt gebruikt heeft het een uitstekende reputatie opgebouwd. Deze reputatie is in het begin van de twintigste eeuw vrij snel omgeslagen nadat ernstige leverproblemen optraden bij vooral westerse gebruikers.

In de westerse wereld wordt kava gepresenteerd als een natuurlijk middel tegen stress en angststoornissen. In 2006 maakte de University of Aberdeen bekend dat kava bruikbaar zou kunnen zijn bij de behandeling van leukemie en eierstokkanker. Bij in-vitroproeven remde een extract van kava in alcohol een verantwoordelijk gen.

Verbod, veiligheid en giftigheid[bewerken]

Begin van deze eeuw ontstond grote bezorgdheid over de veiligheid van het gebruik van commerciële kavaproducten[1]. Meerdere malen werd ernstige leververgiftiging gemeld, waarbij bij enkele personen leverfalen optrad, na het gebruik van supplementen met kava-extract. Hoewel er nooit een verband kon worden bewezen tussen het gebruik van kavawortel en deze gevallen, voelden de verantwoordelijke autoriteiten door de ernst van de gevallen de noodzaak om in te grijpen.

In 2002 werd in het Verenigd Koninkrijk de verkoop, import en het verstrekken van de meeste kavaproducten verboden. In Nederland, Frankrijk en Zwitserland werd kava in alle vormen volledig verboden. Canada legde de verkoop stil, maar na aanpassing van de wetgeving werd deze in 2004 weer vrijgegeven[2]. In de Verenigde Staten publiceerde het Center for Disease Control (CDC) een rapport[3] waarin met name voor de giftigheid voor de lever wordt gewaarschuwd, net als de FDA, de Amerikaanse voedsel- en geneesmiddelenautoriteit).[4].

Alle ophef stimuleerde onderzoek. Er werden giftige stoffen in de plant aangetroffen. Met name het alkaloïde pipermethystine zou verantwoordelijk kunnen zijn voor de gevallen van leververgiftiging, zo bleek uit onderzoeken met levercellen in vitro. De stof komt echter niet voor in de wortel, maar in de groene delen. Een andere stof die werd gevonden was flavokaïne B, deze zou kunnen bijdragen aan de giftigheid. Flavokaïne B komt wel voor in de wortels.

Nadat was vastgesteld dat pipermethystine de meest schadelijke stof was, bleek dat in de kava die commercieel werd geëxporteerd naar Noord-Amerika en Europa grote hoeveelheden groene delen voorkwamen. Deze delen worden in de landen van oorsprong niet gebruikt. Deze feiten leverden een verklaring voor het feit dat leverschade wel in Europa en Noord-Amerika voorkwam, maar niet bij de traditionele gebruikers.

Conclusie[bewerken]

Bord buiten Yirrkala, Northern Territory, Australië, waar kava wordt aangemoedigd als alternatief voor alcohol.

Het lijkt erop dat de risico's van kava door betere controle en regelgeving tot een aanvaardbaar niveau kunnen worden teruggebracht. De Duitse toezichthouder heeft voorgesteld kava medio 2007 weer vrij te geven wanneer de producenten overtuigende klinische gegevens kunnen overleggen. Een comité in Nieuw-Zeeland stelde dat een vrij verkrijgbare pijnstiller als paracetamol grotere risico's oplevert (het gebruik van 16 tabletten paracetamol kan reeds tot een langzame en pijnlijke dood leiden). Het comité richt zich nu op een waarschuwing op de verpakking van kavaproducten.

Maar er zijn ook andere geluiden. Dr. Ifereim Waqainabete van de Fiji School of Medicine beweert dat kava een negatief effect heeft op het zenuwstelsel, maar zijn onderzoek, waarin studenten slecht presteerden bij een symboolproef, bleek niet wetenschappelijk te zijn onderbouwd.

De belangen voor de kavaproducenten zijn groot. In het Westen bestaat een enorme markt voor een natuurlijk middel tegen stress en angst dat bovendien geen nadelige neveneffecten heeft. Het is echter nog steeds verboden in Nederland en de Tweede Kamercommissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft sinds het verbod geen onderzoek ingesteld.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Mark Blumenthal. Kava safety questioned due to case reports of liver toxicity. American Botanical Council. HerbalGram. 2002;55:26-32 (2002) Geraadpleegd op 07-04-2013
  2. Heather S. Boon & Albert H.C. Wong. Kava: a test case for Canada's new approach to natural health products. Canadian Medical Association (2003-11-25) Geraadpleegd op 10-07-2006
  3. United States Centers for Disease Control and Prevention (2002). Hepatic Toxicity Possibly Associated with Kava-Containing Products --- United States, Germany, and Switzerland, 1999—2002. Morbidity & Mortality Weekly Report 51(47): 1065–1067 . Geraadpleegd op 2005-09-16.
  4. Center for Food Safety and Applied Nutrition. Kava-Containing Dietary Supplements May Be Associated with Severe Liver Injury. United States Food and Drug Administration (2002) Geraadpleegd op 2009-11-09