Kraanvogels

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kraanvogels
Grus antigone (Saruskraanvogel)
Grus antigone (Saruskraanvogel)
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Aves (Vogels)
Orde: Gruiformes (Kraanvogelachtigen)
Familie
Gruidae
(Vigors, 1825)
Afbeeldingen Kraanvogels op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Kraanvogels op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Vogels

De (eigenlijke) kraanvogels (Gruidae) zijn een familie van de orde der kraanvogelachtigen (Gruiformes). De familie telt 15 soorten.[1]

Beschrijving[bewerken]

Alle kraanvogels zijn grote vogels met een lange poten en lange nek. Anders dan de blauwe reiger, die er ongeveer hetzelfde uitziet maar geen familie is, vliegt een kraanvogel met de nek uitgestrekt, niet ingetrokken. De meeste soorten kraanvogels houden er een ingewikkeld en luidruchtig paringsritueel of -dans op na. Kraanvogels blijven hun hele leven bij elkaar. Sommige soorten trekken over grote afstanden, terwijl kraanvogels die in een warm klimaat leven helemaal niet trekken. Kraanvogels zoeken elkaars gezelschap en kunnen grote troepen vormen.

Het voedselpatroon van de kraanvogel varieert met het seizoen. Ze eten kleine prooidieren zoals knaagdieren, vis en amfibieën, maar aan het einde van de zomer en in de herfst ook granen en bessen. De "cranberry" (Amerikaanse veenbes, zie: Blauwe bes) wordt zo genoemd vanwege het feit dat ze zoveel gegeten wordt door een bepaalde kraanvogelsoort die veel voorkomt in de noordelijke gebieden van de VS.

Voorkomen en bedreiging[bewerken]

Representanten van deze familie der kraanvogels komen voor in alle gebieden met uitzondering van Antarctica en Zuid-Amerika. Niet alle kraanvogels in Australië zijn ook werkelijk kraanvogels: de “witte kraanvogel” is in feite de grote zilverreiger (Egretta alba), terwijl de “blauwe kraanvogel” de witwangreiger (Egretta novaehollandiae) is.

Overal op de wereld lopen de kraanvogelpopulaties achteruit. De positie van de trompetkraanvogel (Grus americana) in Noord-Amerika heeft tot wetgeving in de VS geleid die gericht is op het beschermen van bedreigde soorten.

Symboliek[bewerken]

De kraanvogel is al sinds de oudheid een symbolische vogel en wordt in sommige landen als een heilig dier beschouwd.

Aegeïsch[bewerken]

Kraanvogeldans, door Arnold Genthe

De mythe van de kraanvogel is wijd verspreid en algemeen bekend in het Aegeïsch gebied, Zuid-Arabië, Japan en onder de indianen van Noord-Amerika. In Noord-Hokkaido voerden de vrouwen van de Ainu, wier cultuur meer Siberisch is dan Japans [bron?], een kraanvogeldans uit die in 1908 door de fotograaf Arnold Genthe werd vastgelegd. In Korea wordt al sinds de Silladynastie (646 v.Chr.) een kraanvogeldans uitgevoerd op het binnenplein van de Tongdosa-tempel.

Griekse Oudheid[bewerken]

Geranion is Grieks voor kraanvogel. Daaruit afgeleid is de naam van het plantengeslacht Geranium. De kraanvogel was een soort voorteken. In het verhaal van Ibycus en de Kraanvogels werd Ibycus (een dichter uit de zesde eeuw voor Christus) door een dief aangevallen en voor dood achtergelaten. Ibycus riep een vlucht passerende kraanvogels te hulp, die de moordenaar volgden tot aan een open plek waar ze net zo lang boven hem bleven hangen totdat hij verslagen door schuld de misdaad bekende.

Egyptische Oudheid en Azteken[bewerken]

Het Egyptische hiëroglief-symbool voor de letter B is de kraanvogel. Het oude volk van de Azteken in Zuid-Amerika dankt zijn naam aan de kraanvogels: de Azteken zijn oorspronkelijk afkomstig uit de landstreek Aztlan, hetgeen betekent: dichtbij de kraanvogels (azta = kraanvogels, tlan = dichtbij).

Islam[bewerken]

In Mekka, in het voor-islamitische Zuid-Arabië, belichaamden de drie dochters van de maangod Hubal, de drie godinnen die voorspraak zouden doen bij God, de "Drie Verheven Kraanvogels" (Gharaniq). Zij worden genoemd in de Koran, ayat 19 en 20 van Soera De Ster. Er zijn overleveringen dat deze ayat gevolgd werden door de zogenoemde duivelsverzen waarin een goddelijke status aan deze dochters zou zijn toegekend.

Christendom[bewerken]

In de christelijke iconografie is kraanvogel het symbool van de waakzaamheid.[2]

Seculier[bewerken]

Het woord "pedigree" (stamboom) is een verbastering van het oud-Franse "pie de grue", wat "kraanvogelpoot" betekent, omdat een stamboom er net zo uitziet als de tenen aan de voet van een kraanvogel.

Japan[bewerken]

In Japan wordt de kraanvogel (Grus japonensis) als gelukbrengend beschouwd, als symbool van een lang leven en afgebeeld met andere symbolen van een lang leven als pijnboom, bamboe en schildpad. In het feodale Japan werd de kraanvogel beschermd door de heersende macht en gevoerd door de boeren. Toen het feodale systeem werd afgezworen in het Meiji-tijdperk in de 19e eeuw werd de bescherming van de kraanvogels stopgezet, wat hen bijna aan de grens van de uitroeiing bracht. Japan noemde een van haar eilanden Tsuru(Kraanvogel). Als iemand, volgens de traditie, 1000 origami-kraanvogels vouwt zal zijn wens tot gezondheid in vervulling gaan. Sinds de dood van Sadako Sasaki, slachtoffer van de atoombom op Hiroshima geldt dit ook voor een wens tot vrede.

China[bewerken]

Volgens de traditie waren de Chinese “Hemelse kraanvogels” (tian-he) of “Gezegende kraanvogels” (xian-he) boodschappers van wijsheid, de legendarische Taoïstische wijsheden die werden vervoerd op de rug van een kraanvogel.

Taxonomie[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Gill, F., Wright, M. & Donsker, D. (2010). IOC World Bird Names (version 2.6). Geraadpleegd 4-11-2010 (en)
  2. Hall, J. (2000). Hall's Iconografisch Handboek. Leiden: Primavera Pers.