Langspeelplaat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Langspeelplaat van de Braziliaanse band Dominó

Een langspeelplaat, ook wel vinylplaat genoemd, vaak afgekort tot lp of elpee, is een van vinyl gemaakte grammofoonplaat van 30 cm (12 inch) diameter, die aan elke kant ruimte biedt aan 20 à 30 minuten muziek.

Beschrijving[bewerken]

De afkorting lp staat voor long play. Elke grammofoonplaat heeft per zijde één doorlopende groef bestaande uit de inloop, daarna de opname en aan het eind de uitloop. De langspeelplaat werd in 1948 geïntroduceerd door Columbia Records. Sinds 1990 is de langspeelplaat grotendeels vervangen door de compact disc, hoewel sommige artiesten nog steeds hun muziek alleen op lp uitbrengen. De meeste lp's moeten op 33⅓ toeren per minuut worden afgedraaid.

Variabele spoed[bewerken]

Om zo veel mogelijk muziek op de plaat te krijgen past men variabele spoed (verplaatsing van de naald per omwenteling) toe. De studiorecorder waarop de master wordt afgespeeld, is voorzien van een extra leeskop (weergavekop) die het signaal op luidheid bemonstert en de spoed van de platensnijder aanstuurt. Zodoende liggen bij zachte passages de groeven heel dicht tegen elkaar aan om bij luidere passages ruimer te worden. Hoe ruimer de spoed, hoe minder muziek er per kant opgenomen kan worden. Het klassieke label Deutsche Grammophon Gesellschaft stond bekend om zijn ruime spoed. 12 minuten per (klassieke) plaatkant kwam regelmatig voor. Bij de uitloop van de groef wordt de spoed vergroot, de "arm maakt een slinger" om een eventueel aanwezig afslagmechanisme van de platenspeler te activeren. Er zijn echter uitzonderingen: onder andere op On the Threshold of a Dream van de Moody Blues en Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band van The Beatles loopt het geluid door tot in het eind van de groef, waardoor de laatste passage eindeloos herhaald wordt.

Tussen de muzieknummers in is de loop van de groef wat groter om de gebruiker in staat te stellen de naald halverwege de plaat in de groef te laten zakken. Ter plaatse glimt het plaatoppervlak wat meer en is de pauze of overgang gemakkelijk te herkennen met weinig risico voor groefbeschadiging.

Vergelijking met digitale media[bewerken]

Sommige audio-enthousiasten beweren dat, hoewel een lp veel kwetsbaarder is dan een cd, de geluidskwaliteit beter is. Dit zou komen omdat een lp zuiver analoog is en dat bij digitale muziek er een lagere precisie gebruikelijk is. Het is ook mogelijk dat de betere geluidskwaliteit (het zogenoemde warmere, vollere geluid) eigenlijk de ruis van de pickup is.

Zuiver wetenschappelijk geven zowel analoge als digitale geluidsdragers het geluid imperfect weer. De imperfecties zijn verschillend voor de twee klassen. Cd's omdat die digitaal minder gedetailleerd dan analoge opnamen kunnen zijn. De afwijking van een plaat hangt af van hoe die geproduceerd is. Praktisch alle muziek wordt tegenwoordig digitaal opgenomen en geremasterd, echter wel in een veel hogere precisie dan een muziek-cd kan hebben en muziekbestanden doorgaans hebben. Echter, het lijkt erop dat het belangrijkste van een luisterervaring gewenning is.[1]

Het huidige gebruik van lp's[bewerken]

Tegenwoordig wordt de lp relatief aan andere muziekdragers zeer weinig verkocht. Toch worden er nog steeds miljoenen elpees gemaakt. Lang nadat de plaat werd doodverklaard, zo midden jaren '90, werd het vinyl in leven gehouden door de dance-dj's.[2] Zij kunnen meer met een lp dan bijvoorbeeld een cd. Ze gebruiken lp's als een muziekinstrument. Dit wordt scratchen genoemd. Voorbeelden van scratchen is trucs doen met een lp, vooral andere geluiden uit de plaat halen en soms wordt het nummer langer of klinkt het totaal anders. De dancescene is intussen geheel overgestapt op digitale producten en heeft massaal zijn 12-inches gedumpt.[2]

Opvallend is dat de zwarte schijf vandaag de dag hernieuwde belangstelling geniet van liefhebbers van rock- en popmuziek die gelimiteerde oplages verzamelen. Nederland kent op dit moment een platenfabriek in Haarlem, daar staan de persen fulltime te draaien om aan de vraag naar vinyl te voldoen.[2]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties