Lintwormen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Lintwormen
Runderlintworm (Taenia saginata)
Runderlintworm (Taenia saginata)
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Platyhelminthes (Platwormen)
Klasse
Cestoda
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Lintwormen (Cestoda) behoren tot de platwormen (Platyhelminthes) en vormen een zeer gevarieerde groep van parasieten die bij dieren en mensen kunnen voorkomen.

Bouw[bewerken]

Lintwormen zijn lintvormig, meestal wit of geelachtig en verdeeld in korte segmenten (of geledingen) de zogenaamde proglottiden, die kort en breed of smal en lang zijn. Een volwassen lintworm bestaat uit een groot aantal proglottiden die samen bij sommige soorten wel 10 meter lang kunnen worden (sommige 30 m). Gedurende het hele leven van de lintworm worden er nieuwe proglottiden bijgemaakt, meestal vlak achter de kop of scolex. Iedere proglottide groeit zodoende verder van de scolex af naarmate er meer van bovenaf bijgemaakt worden. De kop hecht zich doorgaans aan de darmwand. Onder de kop bevindt zich de halsstreek waarin de proglottiden zich vormen, die vrijwel geheel in beslag worden genomen door ovaria. Aangezien de lintworm tweeslachtig is, bevatten de proglottiden ook de mannelijke reproductieorganen. Er treedt zelfbevruchting op, zodat een volgroeide proglottide een groot aantal eitjes bevat. Na loskoppeling worden de proglottiden mee afgegeven aan de ontlasting.

Taxonomische indeling[bewerken]

Binnen de klasse van de Cestoda (lintwormen sensu lato) worden twee ordes (vaak ook onderklassen genoemd) onderscheiden, de Cestodaria en de Eucestoda. De eerste groep is een soort vergaarbak van minder ontwikkelde type lintwormen, waarvan de verwantschap niet is opgehelderd. Dit geldt overigens voor de hele groep. De taxonomybrowser[1] onderscheidt meer dan 100 taxa waaronder 15 tot 17 superfamilies.

Hier is gekozen voor een bruikbare, overzichtelijke indeling:

  • Orde Cestodaria
    • Superfamilie Gyrocotylidea
    • Superfamilie Amphilinidea
  • Orde Eucestoda
    • Superfamilie Cyclophyllidea (met onder andere de familie Taeniidae, de "echte lintwormen")
    • Superfamilie Proteocephalata
    • Superfamilie Pseudophyllidea (met onder andere de familie Diphyllobothriidae, lintwormen bij vooral vissen)
    • Superfamilie Tetraphyllidea
    • Superfamilie Trypanorhyncha

De twee meest voorkomende soorten bij de mens[bewerken]

De varkenslintworm komt in westerse en islamitische landen bij mensen maar zelden voor. In West-Europa wordt de varkenslintworm als verdwenen beschouwd.

In West-Europese landen komt de runderlintworm in sommige landen nog veelvuldig voor, zoals in België (ca. 13.000 behandelingen per jaar), Nederland (ca. 20.000 behandelingen) en Duitsland (ca. 80.000 behandelingen). In andere landen, zoals Denemarken (1.000 behandelingen) is ook de runderlintworm een zeldzaamheid.

Voorkomende soorten bij dieren[bewerken]

Levenscyclus[bewerken]

Lintwormen hebben meestal een ingewikkelde levensloop waarbij 2 of soms nog meer gastheren betrokken zijn: de lintworm moet voor zijn ontwikkeling in verschillende dieren verblijven. De lintworm in de darm legt eitjes in enorme aantallen, die in de ontlasting naar buiten komen en door andere dieren (b.v. vee) worden opgegeten als de mest op planten terechtkomt. In deze tweede gastheer ontwikkelt zich dan geen lintworm maar een lintwormcyste: een holte in een orgaan, van binnen besmet met lintwormkoppen. Wordt de koe nu opgegeten zonder het vlees eerst goed te koken dan ontstaat in de darm van de eter weer de lange platte gelede vorm van de lintworm.

Kattenlintwormen hebben een cyclus waarin kattenvlooien als tussengastheer optreden. Veel prooidier predatorsystemen hebben samen op deze manier lintwormen. De brede vislintworm Diphyllobothrium latum is een lintworm die mensen en vissen als gastheer heeft. De mens is in veel gevallen een toevallige gastheer. Verspreiding van menselijke lintwormen is zeldzaam omdat menselijke ontlasting in de westerse landen niet meer in de velden wordt gedeponeerd. Een gevaarlijke soort is de vossenlintworm (Echinococcus multilocularis), die voor de mens levensgevaarlijk kan zijn.[2]

Symptomen[bewerken]

Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Het is een misverstand dat iedereen met een lintworm veel gewicht verliest; behalve wat vage maag-darmklachten merkt men het over het algemeen helemaal niet, behalve als de proglottiden van de worm met de ontlasting naar buiten komen.

De lintwormcysten zijn gevaarlijker, vooral als ze in de hersenen zitten. Andere voorkeursplaatsen zijn longen en lever. Op de Balkan worden dergelijke cysten nog wel eens waargenomen; in Nederland zijn ze een zeldzaamheid. Bij operatieve behandeling moet er voor worden gewaakt dat de cysten niet op zo'n manier stuk gaan dat de inhoud zich door het lichaam kan verspreiden, bijvoorbeeld via de bloedsomloop of in de vrije buikholte: dit kan hevige allergische reacties tot gevolg hebben.

Er zijn krachtige wormendodende middelen (vermiciden), zoals praziquantel, niclosamide en mebendazol die tegen de darmwormen meestal zeer effectief zijn; behandeling van de cysten is wel eens complexer, vooral als ze groot zijn of op riskante plaatsen zitten.

Bronnen, noten en/of referenties