Platwormen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Platwormen
Pseudobiceros bedfordi, een in zee levende platworm
Pseudobiceros bedfordi, een in zee levende platworm
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Onderrijk: Eumetazoa (Orgaandieren)
Superstam: Platyzoa
Stam
Platyhelminthes
Dugesia tigrina
Dugesia tigrina
Afbeeldingen Platwormen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Platwormen op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Botulus microporus parasiteert
op het lancetvisje.

Platwormen (Platyhelminthes) vormen een stam van dieren die gekenmerkt worden door een langwerpig en plat lichaam.

Er zijn ongeveer 20.000 soorten die allemaal in zeer vochtige omstandigheden leven. De meeste soorten leven onder water of in de weefsels van andere organismen. Veel soorten, zoals de lintwormen parasiteren maar er zijn ook soorten die vrijlevend zijn. Vrijlevende soorten die in zoet of zout water leven zijn vaak afvaleters maar ook jagende platwormen komen voor. Het voedsel wordt eerst voorzien van verterende sappen, waarna het halfverteerde papje naar binnen wordt gezogen met de monddelen.

Kenmerken[bewerken]

Platwormen zijn vaak slechts enkele millimeters tot soms 20 meter lang, hebben een zeer slap en plat lichaam en twee of meer ogen aan de voorzijde bij de kop. De kop is meestal van de achterzijde te onderscheiden door een iets andere vorm of een insnoering en de lichtere of juist donkere oogvlekken. Deze 'ogen' kunnen slechts grote veranderingen in de lichtval waarnemen en niet echt zien zoals veel zoogdieren kunnen. Ook heeft een platworm geen bloed; de huid is zo dun dat zuurstof er doorheen dringt en de organen en spieren bereikt. De mond- en geslachtsopeningen liggen meestal aan de buikzijde van de platworm. De voortbeweging geschiedt met behulp van trilharen (enkel de turbellaria) en spieren. Het spijsverteringsstelsel bestaat meestal uit een sterk vertakte verteringsbuis, waarin vertering gebeurt door fagocytose van de endodermcellen; een anus ontbreekt echter vaak, de mond fungeert als anus. Sommige platwormen bezitten zelfs geen spijsverteringsstelsel (Cestoda) Excretie gebeurt aan de hand van een protonephridiumbuisje, dat bestaat uit vlamcellen of solenocyten en in verbinding staat met twee afvoerkanaaltjes. Dit zijn cellen met cilia die filteren en de afvalstoffen in één kanaal brengen. Ook het zenuwstelsel is nog vrij rudimentair, er komen enkel enkele zenuwstrengen voor.

Voortplanting en levenscyclus[bewerken]

De platwormen zijn net zoals veel andere wormachtige dieren tweeslachtig en kunnen zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtscellen produceren. Ook kan een aantal platwormen zich letterlijk in tweeën delen waarna beide delen uitgroeien tot twee aparte exemplaren. Andere platwormen doen dan weer aan zelfbevruchting. Het vervelende van veel parasitaire platwormen is dat de verschillende stadia, soms wel vijf, door faecalieën verspreid worden en zo overal terechtkomen, zoals in straatvuil en drinkwater. Sommige soorten, zoals de beruchte vossenlintworm (Echinococcus multilocularis) kunnen na besmetting levensgevaarlijk zijn voor mensen. Niet alleen vossen maar ook honden, katten en knaagdieren kunnen drager zijn van deze worm.

Onderzoek, gepubliceerd in het vooraanstaande wetenschappelijke tijdschrift Science, heeft uitgewezen dat niet parasitaire platwormen (klasse Turbellaria) geen centrosoom in hun cellen hebben en toch een normale celdeling lijken te hebben. Daardoor is onduidelijk geworden wat de rol van een centrosoom is, omdat altijd werd verondersteld dat de centrosomen een essentiële rol spelen bij de kerndeling.[1]

Indeling[bewerken]

De indeling van de platwormen is voor de encyclopediemaker een nachtmerrie omdat er een groot aantal verschillende opvattingen over bestaan. Nog steeds zeer gangbaar is een indeling in vier klassen Platyhelminthes.

  1. Cestoda: lintwormen;
  2. Monogenea: parasitaire platwormen, vooral op soorten vissen;
  3. Trematoda: parasitaire platwormen, onder andere soorten die in de lever van zoogdieren zoals de mens kunnen leven (leverbot);
  4. Turbellaria: omvat zowel vrijlevende soorten, zoals de platwormsoorten uit de familie Planariidae, als commensaal en parasitair levende soorten. De meeste parasitaire soorten leven in ongewervelde dieren.

Vooral de klasse van de Turbellaria is eigenlijk een vergaarbak van groepen met verschillende gemeenschappelijke voorouders.[2]

Ook de volgende indeling wordt wel gehanteerd:[3]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Centrosome Loss in the Evolution of Planarians Science Express, 5 januari 2012
  2. Taxonomy browser NCBI
  3. WoRMS (2014). Platyhelminthes. Accessed through: World Register of Marine Species at http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=793 on 2014-09-05