Matteüseffect

De term Matteüseffect verwijst naar een wetenschappelijk concept gebaseerd op een parabel uit het Evangelie volgens Matteüs die als metafoor dient.

Bijbelse parabel

Het Matteüseffect haalt zijn naam van een zin uitgesproken door "de Heer" in de parabel van de talenten (Matteüs 25:14-30):

"Want wie heeft zal nog meer krijgen, en wel in overvloed, maar wie niets heeft, hem zal zelfs wat hij heeft nog worden ontnomen." - Evangelie volgens Matteüs, 25:29.

Sociologie

In de sociologie werd de term Matteüseffect in 1968 voor het eerst gebruikt door Robert K. Merton om te beschrijven hoe beroemde wetenschappers dikwijls meer geloofwaardigheid genieten dan een relatief onbekende wetenschapper, zelfs wanneer de kwaliteit van hun werk even hoog ligt. Dit betekent dat wetenschappelijke credits (zoals die gemeten worden in het systeem van peer-reviews en citering) sneller worden gegeven aan wetenschappers die al bekend zijn: zo zal bijvoorbeeld een wetenschappelijke prijs of erkenning bijna altijd worden uitgedeeld aan de oudste wetenschapper van een project-team, zelfs indien al het werk en de innovatie werd gecreëerd door jongere en minder bekende wetenschappers.

Merton concludeerde dat "zij die al veel hebben, meer krijgen, en zij die niet hebben, ontnomen wordt wat ze verdienen". Na dit mechanisme intuïtief te hebben aangevoeld, wilde Merton nagaan of wat hij het "Matteüseffect" noemde, ook objectief meetbaar is. Hij vond sterke aanwijzingen dat het effect wel degelijk reëel is. Na de publicatie van Mertons artikelen over het Matteüseffect in de wetenschappen vond het concept ingang in vele takken van de sociologie, politicologie, antropologie, pedagogie, psychologie en bestuurskunde.

Onderwijs

In het onderwijs werd de term Matteüseffect gebruikt door onder meer Keith Stanovich, een psycholoog die uitgebreid onderzoek deed naar de processen van taalverwerving en taalachterstand. Stanovich gebruikte het concept om het fenomeen te beschrijven dat geobserveerd werd tijdens onderzoek naar hoe mensen die leren lezen hun leesvaardigheid ontwikkelen: zij die vroeg de kunst van het lezen aanleren, dragen dit succes mee en zullen als oudere leerlingen sneller teksten voor gevorderden kunnen lezen en begrijpen; zij die van in het begin falen, bouwen een levenslange achterstand op die zich uitbreidt naar alle leerprocessen. Dit is te wijten aan het feit dat kinderen die minder makkelijk leren lezen, ook effectief minder gaan lezen, en zo nog minder het leerproces doormaken. De kloof tussen deze kinderen en hun leeftijdsgenoten zal steeds groter worden. De taalachterstand zal ook leiden tot vroeger schoolverlaten, waardoor zij ook in hun volwassen leven een blijvende achterstand meedragen die zich zal uiten op sociaal en economisch vlak.

Sociaal beleid en bestuurskunde

In de bestuurskunde werd de term geïntroduceerd door Herman Deleeck. Hier verwijst hij naar het wijdverbreide en veelvuldig geobserveerde fenomeen dat in de hoogontwikkelde welvaartsstaat de middenklasse de meeste vruchten plukt van sociale voordelen en services (zoals de gezondheidszorg, degelijk onderwijs), zelfs wanneer deze diensten expliciet bedoeld zijn om de sociaal zwakkeren en armen te helpen.

De term wordt op een gelijkaardige wijze gebruikt in het volwassenenonderwijs om de verdeling van dit onderwijs over een populatie te beschrijven. In dit geval verwijst de term naar het feit dat volwassenen met een hoog onderwijsniveau systematisch meer zullen gebruik maken van 'levenslang leren', terwijl zij die over een lager onderwijsniveau beschikken het minst deze diensten zullen genieten.

In de bestuurskunde en in het formuleren van beleidsplannen wordt dikwijls rekening gehouden met het Matteüseffect, zelfs al is het zeer moeilijk om dit effect weg te werken.

Verkiezingen

In de discussie over de voor- en nadelen van de stemplicht staat het Matteüseffect eveneens centraal. Voorstanders van de stemplicht wijzen erop dat democratische systemen gebaseerd op het stemrecht, systematisch de sociaal zwakkeren ondervertegenwoordigen. De stemplicht daarentegen garandeert dat ook hun stem wordt vertegenwoordigd en dat de verkiezingen dus volledig representatief zijn. De stemplicht elimineert het Matteüseffect.

Matilda-effect

Het Matilda-effect is de tegenhanger van het Matteüseffect: het werk van vrouwen in de wetenschap wordt dikwijls genegeerd. Het Matilda-effect, genoemd naar de vroege feministe Matilda Joslyn Gage, werd gepostuleerd door wetenschapshistorica Margaret Rossiter in 1993.

Referenties

• Merton, Robert K. (1968). The Matthew Effect in Science (PDF). Science 159 (3810), 56-63.
• Merton, Robert K. (1988). The Matthew Effect in Science, II: Cumulative advantage and the symbolism of intellectual property (PDF). ISIS 79, 606-623.
• Mistiaen, Veronique. Time, and the great healer. The Guardian, Saturday 2 November 2002. The history behind the discovery of streptomycin.
• Stanovich, Keith E. (1986). Matthew Effects in Reading: Some Consequences of Individual Differences in the Acquisition of Literacy. Reading Research Quarterly 21 (4), 360-407.
• Stanovich, K. E. (2000). Progress in Understanding Reading: Scientific Foundations and New Frontiers. New York: Guilford Press.
• Kay, Margaret J. (1996). "Reading: The First Chapter in Education." http://www.margaretkay.com/Matthew%20Effect.htm