NKVD

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Embleem van de NKVD

De NKVD (Russisch: НКВД), het volkscommissariaat voor interne zaken (Russisch: Народный Комиссариат Внутренних Дел, Narodnij Komissariat Vnoetrennich Djel, Geluidsfragment beluister (info / uitleg)) was een departement en een van de machtigste staatsorganen van de Sovjet-Unie. De NKVD was verantwoordelijk voor een aantal zaken. De NKVD is vooral bekend geworden van het Hoofddirectoraat voor staatsveiligheid (GOeGB), dat verantwoordelijk was voor de binnenlandse veiligheid (opsporing van "vijanden" in het binnen- en buitenland). De NKVD als organisatie bestond met tussenpozen van 1917 tot 1954, vanaf 1946 onder de naam MVD. De NKVD/MVD werd in 1954 opgesplitst in de KGB (nu de FSB) en de MVD (die in Rusland nog steeds bestaat).

Geschiedenis[bewerken]

NVD en Tsjeka[bewerken]

De Narkomat Vnoetrennich Del (Наркомат внутренних дел), kortweg NVD, ontstond als een van de eerste volkscommissariaten van de RSFSR op 26 oktober 1917. De eerste leider werd Aleksej Rykov. Twee dagen later, op 28 oktober 1917, werd door de NVD de militsia (politie) opgezet. In november werd vervolgens Grigori Petrovski aangesteld als leider van de NVD en kreeg deze een bestuursraad bestaande uit Feliks Dzerzjinski, Martin Latsis, Iosif Oensjlicht en Moisej Oeritski. Op 20 december 1917 werd de Tsjeka opgezet door de Raad van Volkscommissarissen (Sovnarkom) voor het bestrijden van contra-revoluties en sabotage als onafhankelijk orgaan naast de NKVD van de RSFSR.

GPOe[bewerken]

Op 6 februari 1922 werd de Tsjeka weer opgeheven door de Raad van Volkscommissarissen en werd vervangen door de GPOe (Gosoedarstvennogo Polititsjeskogo Oepravlenija; Politiek Staatsdirectoraat), die ondergeschikt werd aan de NKVD van de RSFSR. Hierdoor kwamen de politie en staatsveiligheid onder een overheidsministerie te vallen. In 1922 ontstond ook de Sovjet-Unie. In augustus 1923 werd Aleksandr Beloborodov aangesteld tot hoofd van de GPOe.

OGPOe[bewerken]

Op 15 november 1923 werd deze GPOe-NKVD van de RSFSR door het presidium van het Heel-Russisch Centraal Uitvoerend Comité van de Sovjet-Unie (VTsIK SSSR) omgezet naar de OGPOe (Obedinennoje Gosoedarstvennogo Polititsjeskogo Oepravlenija; Verenigd Politiek Staatsdirectoraat), dat onder het bestuur van de Sovnarkom kwam te vallen. De NKVD van de RSFSR was daardoor niet langer verantwoordelijk voor de staatsveiligheid, maar behield (naast andere verantwoordelijkheden) wel het bestuur over de militsia.

Opheffing en herinstelling NKVD[bewerken]

In januari 1928 werd Vladimir Tolmatsjov aangesteld als leider over de NKVD van de RSFSR. Op 15 december 1930 werd de NKVD van de RSFSR door de Sovnarkom en de VTsIK SSSR opgeheven. Zes dagen later, op 21 december, werd met een geheim besluit door de Sovnarkom en de VTsIK SSSR de militsia ondergeschikt gemaakt aan de OGPOe (officieel stond de militsia onder het bestuur van de sovjets van de afzonderlijke republieken). Hierdoor kon de OGPOe leden van de militsia ook gebruiken voor een netwerk van geheime spionnen.

Op 10 juli 1934 werd de NKVD opnieuw opgericht als de NKVD van de Sovjet-Unie en werd de OGPOe een onderdeel van de NKVD en hernoemd tot de GOeGB (Glavnoje Oepravlenije gosoedarstvennoj bezopasnosti; Hoofddirectoraat voor staatsveiligheid) en werd verantwoordelijk voor contra-spionage in het militaire apparaat van de Sovjet-Unie. De leider werd Genrich Jagoda. Op dat moment werd de NKVD ook verantwoordelijk voor de Goelag. In 1936 werd Nikolaj Jezjov tot leider van de NKVD benoemd, gevolgd door Lavrenti Beria in 1938. Onder Beria werd de organisatie de machtigste van het land.

Opsplitsing, herinstelling en opnieuw opsplitsing[bewerken]

Op 3 februari 1941 werd de NKVD per decreet van de Opperste Sovjet opgedeeld in twee organen:

Tegelijkertijd werd de GOeGB weer opgeheven en opgedeeld in een volkscommissariaat voor defensie (RKKA), een volkscommissariaat voor marine (RKKF) en de NKVD. Op 20 juli, na de inval van nazi-Duitsland in de Sovjet-Unie, werden de NKVD en de NKGB weer samengevoegd en in januari 1942 kwam ook de contra-spionage weer onder het bestuur van de samengevoegde organisatie te staan. In april 1943 werd de NKVD echter weer opgesplitst: op 14 april werd de NKGB opnieuw opgericht (weer onder leiding van Merkoelov) en op 18 april werden de contra-spionage activiteiten van de eerdere RKKA en RKKF gezamenlijk afgesplitst als de SMERSJ.

MVD en MGB[bewerken]

In december 1945 kreeg de NKVD een minister in de persoon van Sergej Kroeglov. Een jaar later, in 1946, werd de Raad van Volkscommissarissen (van de Sovjet-Unie) opgeheven en vervangen door de Raad van Ministers (van de Sovjet-Unie). De volkscommissariaten werden hernoemd tot ministeries. De NKVD werd omgezet naar de MVD (Ministerie van Binnenlandse Zaken) en de NKGB naar de MGB (Ministerie voor Staatsveiligheid). In januari 1947 werden de troepen van de MVD overgeheveld naar de MGB, afgezien van de grenstroepen, transportbeveiliging en beveiliging van industriële objecten en de spoorwegen. In de drie jaar die volgden werd de MVD langzaam ontdaan van haar macht en bevoegdheden, die werden overgeheveld naar de MGB. Tot 1953 behield ze echter wel het bestuur over de Goelagkampen. Haar leider Beria was vanaf 1950 minder populair geworden bij Stalin, zoals bleek bij de Mingrelische Affaire.

Dood van Stalin en gevolgen voor de MVD[bewerken]

Op 5 maart 1953, na de dood van Stalin, werd een gezamenlijke vergadering gehouden door het Centraal Comité van de CPSU, de Raad van Ministers van de Sovjet-Unie en het Presidium van de Opperste Sovjet, waarop werd besloten de MVD en de MGB opnieuw samen te voegen, ditmaal tot de MVD (Ministerie van Binnenlandse Zaken) van de Sovjet-Unie. Beria werd aangesteld als minister van de MVD en als vicevoorzitter van de Raad van Ministers op 15 maart. In die maand werden meer dan 21 divisies van de MVD overgeheveld naar andere ministeries om de MVD te ontdoen van activiteiten die te maken hadden met industriële en andere economische activiteiten. Het ministerie van justitie kreeg het bestuur over de Goelag en alle andere kampen, met uitzondering van kampen voor gevangen die veroordeeld waren voor hoogverraad.

In juni 1953 werd Kroeglov aangesteld als vervanger van Beria, die op beschuldigingen van Chroesjtsjov werd gearresteerd op beschuldiging van spionage voor de Britten op 26 juni (en in het geheim geëxecuteerd in december). Op 21 januari kreeg de MVD opnieuw het bestuur over de Goelagkampen en andere gevangenkampen binnen de Sovjet-Unie. Volgens de eigen officiële cijfers had de MVD op 1 april 1954 de beschikking over 1.360.000 Goelaggevangenen. Van hen waren 448.000 veroordeeld voor contra-revolutionaire activiteiten en 680.000 voor zware vergrijpen. Bijna 28% van hen bestond uit personen die 25 jaar of jonger waren.

Oprichting van de KGB en verandering tot 'gewoon ministerie'[bewerken]

Op 13 maart 1954 werd de KGB (Commissie voor Staatsveiligheid) opgericht binnen de Raad van Ministers door de Opperste Sovjet met als voorzitter Ivan Serov, de voormalige eerste viceminister van de MVD. Alle 'tsjekisten' uit de voormalige MGB werden daarmee uit de MVD gezuiverd naar de KGB en de MVD hield alleen de militsia-eenheden over. Volgens een radiodocumentaire van de Russische afdeling van Radio Liberty werd de MGB als zodanig gedegradeerd van een ministerie naar een commissie omdat de communistische leiders bang waren dat de MGB opnieuw een grote rol zou kunnen spelen bij een eventuele tweede grote zuivering.

Daarop werd de MVD een gewoon ministerie met alleen de gewone militsia onder zich. In 1955 kreeg de MVD een eigen afdeling voor de RSFSR. In februari 1956 werd Nikolaj Doedov de nieuwe minister van de MVD. Op 26 oktober 1956 werd de MVD opgedeeld in bestuurlijke divisies, die verantwoordelijkheid moesten afleggen aan lokale sovjets en aan hogere commissies binnen de MVD. Op 13 januari 1960 werd het MVD-ministerie van de Sovjet-Unie uiteindelijk opgeheven, nadat de organisatie was onderverdeeld in 15 regionale MVD's voor de 15 Sovjetrepublieken. Op 26 juli 1966 werden de militsiafuncties per decreet echter wel weer op unieniveau geregeld.

Activiteiten[bewerken]

De NKVD was veelal de uitvoerende organisatie bij massale repressie en vervolging van echte en vermeende vijanden, bijvoorbeeld bij het Bloedbad van Katyn. Tevens viel het gehele gebied van de Kolyma, in het Verre Oosten van de Sovjet-Unie, met als hoofdstad Magadan, onder het directoraat van de NKVD, handelende onder de naam Dalstroj