Paradigmaverschuiving
Een paradigmaverschuiving (ook wel een revolutie in de wetenschap, niet te verwarren met de wetenschappelijke revolutie) is volgens Thomas Kuhn een ontwikkeling in de wetenschap die leidt tot een dramatisch ander beeld van hoe de werkelijkheid in elkaar zit. Vaak ontstaat bij zo'n ontwikkeling een grote tegenstelling tussen de voor- en tegenstanders. Deze ontwikkeling wordt doorgaans afgedwongen doordat zich in de werkelijkheid met groeiende incidentie verschijnselen voordoen, die niet langer vanuit het oude paradigma kunnen worden verklaard, daarmee niet zelden zelfs in volledige tegenspraak lijken te zijn. Meestal blijkt pas achteraf, wanneer de aanhangers van het oude, al te beperkt gebleken wereldbeeld hun invloed en macht hebben verloren, dat er sprake was van een echte revolutie. De Nederlandse natuurkundige Hendrik Kramers was eerder dan Kuhn al met soortgelijke ideeën gekomen.
Natuurkunde [bewerken]
- Heelal en wereldbeeld: op grond van de theorie van Nikolaus Copernicus kwam Galileo Galilei, gesteund door eigen waarnemingen van de schijngestalten van Venus tot de conclusie dat de zon in het midden van ons "zonnestelsel" staat. Hiermee werd het geocentrische wereldbeeld verworpen en begon de moderne kosmologie en astronomie (tegenover de astrologie!). Opmerkelijk hierbij is dat Galilei hiervoor veroordeeld werd tot levenslang huisarrest door de katholieke kerk. Een kerk die nog een paar eeuwen het ptolemeïsche wereldbeeld is blijven verdedigen.
- Meer dan één zonnestelsel: het onderzoek van William Herschel waarbij hij 90.000 sterren bestudeerde en tot de conclusie kwam dat de zon onderdeel was van de Melkweg, leidde tot het besef dat elke ster een zon kan zijn en dat er dus meer zonnestelsels zijn. Eerder was Giordano Bruno met dit denkbeeld gekomen.
- E = mc²: het experiment van Michelson en Morley, dat aantoonde dat de snelheid van het licht altijd constant is, wekte in 1887 veel verbazing. Het experiment leidde via de contractieformule van Hendrik Lorentz tot de relativiteitstheorie van Albert Einstein.
Verder lezen [bewerken]
- Thomas Kuhn: The Structure of Scientific Revolutions, Chicago, 1962.
- Stephen Toulmin: Human Understanding. The Collective Use and Evolution of Concepts. New Jersey, 1972.
- Paul Feyerabend: Erkenntnis für freie Menschen. Frankfurt am Main, 1979.
- Fritjof Capra: The Turning Point. Science, Society, and the Rising Culture. New York, 1982.
