Q-koorts
 |
Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht. Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts. |
| Q-koorts | ||||
 |
||||
| Coxiella burnetii bacteriën | ||||
| ICD-10 | A78 | |||
| ICD-9 | 083.0 | |||
| eMedicine | med/1982ped/1973 | |||
|
||||
Q-koorts is een infectieziekte die kan worden overgedragen van dieren op mensen, een zoönose. Deze wordt veroorzaakt door de intracellulair levende, gram-negatieve bacterie Coxiella burnetii. De bacterie kan lang buiten de gastheer in leven blijven en ook na jaren nog dieren en mensen besmetten. De ziekte komt over de hele wereld voor. In Nederland werden jaarlijks ongeveer 15 besmettingen bij de mens geregistreerd, maar vanaf 2007 is dat aantal tot enige duizenden gestegen. Er is echter geen sprake van een epidemie; in 2009 kregen 2359 van de 16,5 miljoen Nederlanders (0,014%) verschijnselen van Q-koorts. Bij 98 tot 99% van deze patiënten is de ziekte mild verlopen en in 1 tot 2% van de gevallen heeft zich de ernstiger chronische variant ontwikkeld.[1][2] In België komt deze ziekte in beperkte mate voor.[3]
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
De ziekte is voor het eerst beschreven door Edward Holbroock Derrick in 1935 bij medewerkers in een slachthuis in Brisbane, Queensland, Australië. Omdat de oorzaak van de ziekte toen nog niet bekend was, werd deze de “query fever” genoemd (vandaar "Q-koorts"). In 1937 werd de bacterie voor de eerste keer geïsoleerd door Frank Macfarlane Burnet en Mavis Freeman als een Rickettsia-soort. Zij gebruikte voor het isoleren van de bacterie cavia's die geïnjecteerd waren met urine en bloedmonsters van patiënten uit het onderzoek van Derrick. Herald Rea Cox en Davis isoleerde in 1938 het pathogeen uit teken in Montana, Verenigde Staten en beschreven de overdracht van de ziekte. Dit gebeurde tijdens een onderzoek naar Rocky Mountain spotted fever. Tijdens een proef met teken viel op dat cavia's die gebeten waren door de teken wel ziek werden maar geen Rocky Mountain spotted fever kregen, het ging dus om Q-koorts. De bacterie kreeg eerst de naam Rickettsia burnetii maar in 1938 opperde Cornelius B. Philip de nieuwe Coxiella. De naam Coxiella burnetii doet eer aan zowel Cox als Burnet die beide de bacterie wisten te isoleren.[4]
[bewerken] Besmetting bij de mens
De mens kan niet alleen besmet worden door koeien, schapen en geiten, maar ook door honden, katten en vogels. Besmetting kan optreden door inademing van besmet stof van stallen, weilanden, ruwe wol en dierenhuiden, door direct contact met besmette dieren en door het nuttigen van besmette rauwe melk of onvoldoende verhitting van besmet vlees. Met name het verwaaien van ingedroogde en op weilanden uitgereden mest zou zorgen voor verspreiding van de bacteriën naar de mens.[5] C. burnetii is zeer besmettelijk, bij cavia's is een LD50 vastgesteld van één tot tien bacteriën, dit aantal is genoeg om een mens te besmetten.[6] Eén enkele bacterie kan dus voldoende zijn om de ziekte te veroorzaken bij gevoelige personen.[7] De incubatietijd is gemiddeld twintig dagen maar kan variëren van 14 tot 39 dagen.[8]
[bewerken] Ziekteverschijnselen
Besmetting leidt in ongeveer 60% van de gevallen niet tot ziekteverschijnselen, bij de overige 40% komt het tot griepachtige verschijnselen zoals koorts, hevige hoofdpijn, koude rillingen, zweten, spierpijn, misselijkheid en braken, diarree of een verlaagde hartslag. Allerlei complicaties zijn mogelijk, waaronder endocarditis. Na 1 tot 2 weken treedt gewoonlijk herstel op. Zwangere vrouwen en mensen met een lage weerstand hebben een verhoogd risico op ziekteverschijnselen na een besmetting en op een zwaarder verloop.[9] Volgens de Q-koorts polikliniek in Den Bosch ontwikkelt zich in 1-5% van de gevallen een chronische variant van de ziekte. Bij onderzoek van de GGD in Noord-Brabant bleken van de vrouwelijke patiënten na een jaar een kwart nog klachten te hebben. Voor mannen was dit 15%. Als de besmetting chronisch is geworden kunnen lijders lange tijd zeer vermoeid zijn, er zijn gevallen bekend waarbij de vermoeidheidsklachten inmiddels meer dan 2 jaar aanhouden.[10][11][12]
[bewerken] Diagnose
Het stellen van de Q-koorts diagnose wordt gedaan door huisarts of specialist, op basis van bloedonderzoek naar afweerstoffen tegen de Q-koorts bacterie. Het is belangrijk dat het bloedonderzoek meer dan een keer wordt uitgevoerd, met voldoende tussentijd, zodat een stijging van de hoeveelheid afweerstoffen kan worden aangetoond. Gebeurt dit niet dan is de kans groot dat ten onrechte Q-koorts wordt gediagnosticeerd.[13][14]
[bewerken] Behandeling
De behandeling van een acute besmetting gebeurt meestal met antibiotica gedurende 2 tot 3 weken. Gebruikte antibiotica zijn chinolonen, (zoals ciprofloxacine en ofloxacine), tetracycline, macroliden en eventueel ook doxycycline, chlooramfenicol, en hydroxychloroquine. De behandeling van de chronische vorm kan tot vier jaar duren waarbij de antibiotica doxycycline en hydroxychloroquine worden gebruikt.
Na de ziekte doorgemaakt te hebben is men meestal langdurig immuun. Van de chronische vorm is echter bekend dat in sommige gevallen de ziekte ook na 10 of 20 jaar nog kan terugkomen.
[bewerken] Uitbraak in Nederland
De omvang van de uitbraak in Nederland is inmiddels voor zover bekend uniek in de wereld. Tot 2007 waren er gemiddeld 15 besmettingen van de mens per jaar. In de eerste helft van 2007 trad een piek van 59 besmettingsgevallen in de provincies Gelderland en Noord-Brabant op. Hiervan waren 27 gevallen in een klein gebied in het oosten van Noord-Brabant geconcentreerd. [15] In 2008 vond vervolgens een uitbraak plaats met meer dan 1000 besmettingen.[16][17] In 2009 werd duidelijk dat de ziekte zich over een groot deel van Nederland had verspreid, bijna 2300 nieuwe besmettingen werden gevonden. Er zijn volgens de officiële telling tot maart 2010 tien mensen aan de chronische vorm van de ziekte overleden. Zij waren allen reeds in een minder goede gezondheidstoestand doordat ze leden aan andere kwalen. Volgens deskundigen is het werkelijke sterftecijfer hoger. Om de behandeling van patiënten beter te organiseren en meer kennis over effectieve behandelwijzen te vergaren heeft het Jeroen Bosch Ziekenhuis in 's-Hertogenbosch in 2009 een specifieke polikliniek voor Q-koortspatiënten ingesteld.
Er is in Nederland, anders dan in Australië, nog geen voor mensen goedgekeurd vaccin tegen de ziekte.[18] Voor dieren is dat er wel, zij worden sinds april 2009 verplicht gevaccineerd. In 2010 moet blijken of dat geholpen heeft, samen met maatregelen die de hygiëne in stallen verhogen. Daarnaast is door de overheid besloten dat alle drachtige geiten en schapen en de bokken en rammen op besmette bedrijven vanaf 21 december 2009 door middel van injecties gedood zullen worden. De dode dieren worden naar een destructiebedrijf gebracht. Tot 1 juli 2010 mocht er met geiten niet gefokt worden.
Op 8 juli 2010 ging er een persbericht uit van het Ministerie van Landbouw en het Ministerie van Volksgezondheid, dat de maatregelen in verband met Q-koorts zouden worden versoepeld vanaf 15 juli. Volgens ministers Verburg en Klink bleek uit onderzoek dat het vaccin voor dieren effectief zou zijn. De versoepeling gold zowel besmette als niet-besmette bedrijven. Alle geiten- en schapenhouderijen zouden vanaf 15 juli 2010 weer mogen starten met fokken.[19][20] Tweede Kamerlid Janneke Snijder-Hazelhoff (VVD) kwam hierop met een motie, waarna deze beslissing werd ingetrokken.[21][22][23] Medio 2011 lijkt de uitbraak in Nederland voorbij omdat zo goed als geen nieuwe patiënten meer gemeld worden.
[bewerken] Externe links
- Voorlichting Q-koorts Nederlandse rijksoverheid, actualiteiten
- Q-koorts-themapagina van het RIVM
- Raadsels rond Q-koorts, interview met Q-koorts specialisten in het Reformatorisch Dagblad, dd 19-02-2010 (op zondag niet bereikbaar)
- Q-uestion, organisatie van Q-koorts patiënten
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ Weer veel Q-koorts door geitenmest, NRC Handelsblad, 6 mei 2009
- ↑ Q-koortsbesmetting.nl
- ↑ Vlaams infectieziektenbulletin
- ↑ Maurin, M., and D. Raoult "Q Fever." Clinical Microbiology Reviews 12.4 (1999): 518-53
- ↑ Manier van besmetten Q-koorts in Nederland
- ↑ Ayres, J. G., N. Flint, E. G. Smith, W. S. Tunnicliffe, T. J. Fletcher, K. Hammond, D. Ward, and B. P. Marmion. "Post-infection Fatigue Syndrome following Q Fever." Q J Med 191.2 (1998): 105-23.
- ↑ C. burnetii is highly infectious; a single bacterium may cause disease in a susceptible person. New York City Department of health and Mental Hygiene
- ↑ Fournier, E. D., T. J. Marie, and D. Raoult. "Diagnosis of Q Fever." Journal of Clinical Microbiology 36.7 (1998): 1823-834.
- ↑ rivm.nl :: Q-koorts (zwangerschap)
- ↑ Raadsels rond Q-koorts Reformatorisch Dagblad, 19 februari 2010
- ↑ Beroepsziekten > Infectieziekten > Q-koorts Arboportaal
- ↑ Q-koortspatiënten vrezen gebrek aan aandacht de Volkskrant, 11 november 2009
- ↑ Q-koorts: epidemie of meetfout?
- ↑ Diagnostiek van acute en chronische Q-koorts Informatie van het artsenlaboratorium, 25 maart 2010
- ↑ Q fever outbreak in the Netherlands: a preliminary report, zie ook NRC Handelsblad, 16 augustus 2007
- ↑ Aantal Q-koortsmeldingen toegenomen, update van de GGD
- ↑ Vreemde griep op platteland, NRC Handelsblad, 3 juli 2008
- ↑ Q-koorts ISI (Infectieziektebestrijding) via RIVM.nl
- ↑ Maatregelen Q-koorts eerder versoepeld NOS, 8 juli 2010
- ↑ Vanaf 15 juli soepeler maatregelen besmette bedrijven Ministerie van LNV, persbericht, 8 juli 2010
- ↑ Fokverbod jonge geiten blijft, wel compensatie Rijksoverheid, Nieuwsbericht, 20 augustus 2010
- ↑ Fokverbod jonge geiten blijft, wel compensatie Rijksoverheid, Persbericht, 20 augustus 2010
- ↑ Q-koorts en tegemoetkoming levenslang fokverbod Ministers van LNV en VWS, Kamerstuk, 20 augustus 2010
