Radio Oranje

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Koningin Wilhelmina spreekt tot het volk via Radio Oranje.
Enkele Engelse en Nederlandse medewerkers van Radio Oranje worden door Frits Thors voorgesteld aan het publiek (1946)

Radio Oranje, "De stem van strijdend Nederland", was een radioprogramma van de Nederlandse regering in ballingschap in Londen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het programma duurde een kwartier en werd om 9 uur 's avonds uitgezonden door de European service van de BBC in Londen. Namens de regering was de BBC benaderd door het hoofd van de Regerings Voorlichtings Dienst, Adriaan Pelt.

Geschiedenis[bewerken]

De eerste uitzending vond plaats op 28 juli 1940 en werd gevuld door Koningin Wilhelmina. De vorstin maakte van dit programma in totaal 34 maal gebruik om het Nederlandse volk moed in te spreken. Eén van haar beroemd geworden krachtige uitspraken was onder meer: "Wie op het juiste oogenblik handelt, slaat den Nazi op den kop. Ik heb gezegd." Ze heeft ook enkele malen steun gevraagd voor haar Joodse landgenoten, maar volgens sommigen had zij dit krachtiger en vaker moeten doen. Hetzelfde verwijt trof minister-president Pieter Sjoerds Gerbrandy.

Ook werd in juni 1942 gewaarschuwd geen Joodse eigendommen te kopen, want die zouden na de bevrijding moeten worden teruggegeven. Bovendien zou dit worden gezien als strafbare heling.

De openingstune van het programma was het geuzenlied "In naam van Oranje doe open de poort". Bekende medewerkers waren Loe de Jong, Jan de Hartog, George Sluizer, H.J. van den Broek en A. den Doolaard. In het cabaretprogramma zong Jetty Paerl, 'Jetje van Radio Oranje'.

De Nederlanders moesten in het geheim luisteren, omdat de Duitse bezetter het luisteren naar de Engelse zenders had verboden en later de bevolking had verplicht alle radio-ontvangers in te leveren. Toch hielden velen hun radio's en verborgen ze. Blijkens een recent promotieonderzoek van historicus Onno Sinke zou de zender daadwerkelijk verzet tegen de Duitse bezetter echter nauwelijks hebben aangemoedigd en daar ook niet doorslaggevend voor zijn geweest: "Radio Oranje werd minder beluisterd dan Nederlanders na de oorlog aangaven. Ruim driekwart zei te hebben afgestemd op de zender, in werkelijkheid waren het er minder".

Uitzendingen waren te beluisteren op 1500 meter (lange golf), 373, 285 en 261 meter (middengolf) en de 49-, 41- en 31-meterband (korte golf). Door Duitse stoorzenders was Radio Oranje op veel plaatsen alleen op de korte golf te beluisteren. Aangezien radiotoestellen met ontvangst op de korte golf pas in 1935/36 op de markt kwamen, kon dit alleen met nieuwere radio’s (ongeveer een kwart van de toestellen).[1] Sommige mensen maakten gebruik van een zogenaamde Moffenzeef om het stoorsignaal van de Duitsers te elimineren. Daarnaast bracht een kristalontvanger uitkomst om, als men de juiste spoel had, Radio Oranje stoorvrij te beluisteren met een koptelefoon. Elektriciteit was daarvoor niet nodig.

Literatuur[bewerken]

  • Dra.M.G.Schenk en J.B.Th.Spaan, De Koningin Sprak. Proclamaties en radio-toespraken van H.M. Koningin Wilhelmina 1940-1945, 1945 (ISBN 9061353971)
  • H.J.van den Broek, Hier Radio Oranje
  • O. Sinke, Verzet vanuit de Verte. De Behoedzame Koers van Radio Oranje, 2009.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Radio Oranje weinig effectief – NRC-Handelsblad, 14 april 2009.