Sovereign wealth fund

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een sovereign wealth fund (SWF - fonds van staatsrijkdommen) is een beleggingsfonds dat beheerd wordt door de overheid van een land en waarin die overheid daarmee een overwegende mate van zeggenschap heeft ten aanzien van het beleggingsbeleid.

De middelen van het fonds zijn veelal afkomstig uit opbrengsten van de winning van delfstoffen (vaak olie) dan wel belastingopbrengsten samenhangend met de winning van die delfstoffen, of afkomstig van geaccumuleerde begrotingsoverschotten. Het merendeel van sovereign wealth funds is gevestigd in olie-exporterende landen, doch ook een aantal Aziatische landen met omvangrijke handelsbalansoverschotten heeft (een deel van) die winsten in een dergelijk fonds ondergebracht.

Definitie[bewerken]

Sovereign wealth funds (staatsfondsen) moeten onderscheiden worden van de reserve-fondsen die beheerd worden door centrale banken van staten[1]. Die reservefondsen worden in eerste instantie aangehouden om daarmee de waarde van de valuta van dat land (ten opzichte van andere valuta) te stabiliseren, en worden tevens gehanteerd in het kader van het monetaire beleid van die overheid. De middelen van een Sovereign Wealth Fund zijn echter bestemd om op de lange(re) termijn belegd te worden, teneinde daaruit duurzaam een beleggingsresultaat te genereren. In populaire bewoordingen: het is het lange-termijn "spaarpotje" van dat land.

Tevens moeten sovereign wealth funds onderscheiden worden van pensioenfondsen, ook als die pensioenfondsen betrekking hebben over de publieke sector, en beheerd worden door de overheid.

In veel gevallen is het echter lastig om een zuiver onderscheid te maken, aangezien er een verwevenheid bestaat ten aanzien van de wijze van organisatie en de verdeling van de zeggenschap over het beleid van het fonds. Het is met name vaak moeilijk een onderscheid te maken tussen (het beheer van) de valutareserves, door de centrale bank, en (het beheer van) het sovereign wealth funds, door een organisatie die nauw aan die centrale bank gelieerd kan zijn.

Mede als gevolg van deze afbakeningsproblemen bestaat er verschil van mening over of een bepaalde entiteit als sovereign wealth funds aangemerkt moet worden, en daarmee over de omvang van de beleggingen van Sovereign Wealth Funds. Duidelijk is echter wel dat ze, sinds circa 2000, gestaag in omvang toenemen. De omvang is slechts bij benadering aan te geven. Schattingen noemen geheel verschillende bedragen, van $ 900 miljard[2] tot $ 2400 miljard[3], terwijl de Financial Times het gezamenlijke vermogen ultimo 2007 op $ 3300 miljard raamde[4]. Het IMF raamde in september 2011 dat SWF's in totaal circa $ 4.700 miljard aan bezittingen hadden[5]. Per instelling kan het om zeer grote bedragen gaan: China richtte in september 2007 de China Investment Corporation op, met een aanvangskapitaal van $ 200 miljard[6]. In oktober 2007 startte de Libische regering de Libyan Investment Authority met een vermogen van $ 40 miljard (€ 28 miljard)[7]. Het Saudische Public Investment Funds kondigde op 28 april 2008 de oprichting van de SWF aan met een initieel vermogen van 20 miljard rial ($ 5,3 miljard)[8].

De middelen kunnen belegd zijn in het gehele spectrum van activa: aandelen, obligaties, onroerend goed, private equity etcetera. De beleggingsdoelstellingen kunnen verschillend zijn. Enerzijds kan een SWF gericht zijn op een optimaal rendement op de lange termijn, zonder dat van verdere oogmerken sprake is. Anderzijds kan een SWF een rol toebedeeld zijn bij het bevorderen van het algemene macro-economische belang van het betreffende land, waarbij een onmiddellijk positief rendement van minder belang wordt geacht[9].

Kritiek op sovereign wealth funds[bewerken]

Critici van sovereign wealth funds wijzen op de omstandigheid dat deze fondsen slechts verantwoording verschuldigd zijn een de centrale overheid van het desbetreffende land, en dat de kans bestaat dat de middelen van een sovereign wealth fund gebruikt zullen worden voor politieke doeleinden. De kwaliteit van de gepubliceerde rapportages omtrent hun werkzaamheden is verschillend, doch munt vaak niet uit door transparantie.

Overnames van ondernemingen (of pogingen daartoe) hebben geleid tot negatieve reactie indien vermoed werd dat daardoor nationale belangen op het terrein van met name defensie en veiligheid geschaad zouden kunnen worden. Een voorbeeld hiervan: de Canadese minister van industrie Prentice verklaarde in oktober 2007 een "national security test" te overwegen bij de beoordeling van overnames van Canadese ondernemingen door niet-Canadese "state-owned companies of foreign government"[10].

De ministers van financiën van de G7 besteedden in het persbericht na de vergadering van oktober 2007 aandacht aan sovereign wealth funds, en riepen op tot het invoeren van "best practices" ten aanzien van onderwerpen als transparantie en verantwoording[11]. In januari 2008 droeg de Amerikaanse Senaat het Government Accountability Office op een onderzoek in te stellen naar de wijze van optreden van sovereign wealth funds, met name ten aanzien van de omvang van hun beleggingen, de informatieverstrekking en welke mogelijkheden er bestaan indien sovereign wealth funds hun macht misbruiken[12]. Op het World Economic Forum in Davos werd in januari 2008 een oproep gedaan aan sovereign wealth funds een grotere transparantie te betrachten[13].

In Frankrijk wordt de kwestie rond de sovereign wealth funds in het bredere perspectief van een mondiale 'guerre économique' (economische oorlog) geplaatst.[14] De geopolitiek en de geo-economie bieden waardevolle analysekaders om het machtsaspect van de SWF's beter te begrijpen.[15]

Voorbeelden van beleggingen door SWFs[bewerken]

Enkele voorbeelden van beleggingen van sovereign wealth funds in westerse ondernemingen zijn:

  • In november 2007 nam de Abu Dhabi Investment Authority een belang van $ 7,5 miljard in de Amerikaanse bank Citigroup.
  • In december 2007 kocht de Government of Singapore Investment Corporation voor CHF 11 miljard converteerbare aandelen in de Zwitserse bank UBS.
  • In december 2007 nam de China Investment Corporation een belang van $ 5 miljard in de Amerikaanse effectenbank Morgan Stanley.
  • In december 2007 nam Temasek Holdings (Singapore) een belang van $ 4,4 miljard in de Amerikaanse zakenbank Merrill Lynch[16].
  • In januari 2008 nam de Government of Singapore Investment Authority een belang in Citigroup van $ 6,88 miljard.
  • In maart 2009 nam Aabar Investments, een dochter van het staatsinvesteringsfonds International Petroleum Investment Company van Abu Dhabi voor € 1,95 miljard een belang van 9,1% in Daimler[17].

Het vermoeden bestaat dat het Chinese staatsfonds State Administration of Foreign Exchange sedert het begin van de kredietcrisis grote verliezen heeft geleden op Amerikaanse beleggingen. De exacte omvang ervan bleef echter onbekend[18][19]. Temasek Holdings verkocht zijn belang in Bank of America in het eerste kwartaal van 2009 met een niet bekendgemaakt verlies dat door derden werd geraamd op $ 4,6 miljard[20].

Het grootste staatsfonds is evenwel het Noorse. Dat bevat begin 2014 5,1 biljoen Noorse kroon of omgerekend 605 miljard euro. Dat komt neer op ca. 1 miljoen kroon of 125.000€ per inwoner[21].

Grootste sovereign wealth funds[bewerken]

De lijst hieronder bevat een overzicht van de grootste SWF ter wereld, met een verzameld vermogen van meer dan 100 miljard dollar[22].

Land Afkorting Fonds Vermogen Miljard $ Opgericht Oorsprong
Vlag van Noorwegen Noorwegen GPF Government Pension Fund - Global &&&&&&&&&&&&0818.&&&&&0818 1990 Olie
Vlag van Saoedi-Arabië Saoedi-Arabië SAMA SAMA Foreign Holdings &&&&&&&&&&&&0676.&&&&&0676 Olie
Vlag van Verenigde Arabische Emiraten Verenigde Arabische Emiraten ADIA Abu Dhabi Investment Authority &&&&&&&&&&&&0627.&&&&&0627 1976 Olie
Vlag van China China SAFE SAFE Investment Company &&&&&&&&&&&&0568.&&&&&0568 1997 Geen grondstoffen
Vlag van China China CIC China Investment Corporation &&&&&&&&&&&&0575.&&&&&0575 2007 Geen grondstoffen
Vlag van Koeweit Koeweit KIA Kuwait Investment Authority &&&&&&&&&&&&0386.&&&&&0386 1953 Olie
Vlag van Hongkong Hongkong HKMA Hong Kong Monetary Authority Investment Portfolio &&&&&&&&&&&&0327.&&&&&0327 1998 Geen grondstoffen
Vlag van Singapore Singapore GIC Government of Singapore Investment Corporation &&&&&&&&&&&&0285.&&&&&0285 1981 Geen grondstoffen
Vlag van China China NSSF National Social Security Fund &&&&&&&&&&&&0161.&&&&&0161 2000 Geen grondstoffen


Bronnen, noten en/of referenties
  1. Zie voor een definitie[1]
  2. (en) Who holds the wealth of nations?
  3. (en) The world's most expensive club
  4. (en) Sovereign wealth funds grow to $3,300bn
  5. Bron: IMF, Global Financial Stability Report, September 20011, Summary Version, Ch. 2 p. 6.
  6. (en) China launches US$200 billion government investment fund
  7. (en) Libya starts to deploy $40bn fund
  8. (en) Saudis to launch $5.3bn sovereign fund
  9. Hierbij kan gedacht worden aan deelname van het SWF in buitenlandse energiewinning, waarmee beoogd wordt de energievoorziening op de lange termijn veilig te stellen
  10. (en) Ottawa targets state-owned takeovers
  11. (en) Statement of G7 Finance Ministers and Central Bank Governors, Washington, October 19, 2007
  12. (en) US investigates sovereign funds as Wall Street hunts for capital
  13. (en) Wealth Funds Hear Disclosure Warning in Davos Meeting
  14. (fr) Bernard Carayon: "La France est en retard en matière d’intelligence économique"
  15. 'Economische oorlogsvoering en militaire vrede', artikel over machtsuitoefening met economische middelen.
  16. (en) Merrill gets cash injection by Temasek
  17. (en) MidEast fund takes 9% stake in Daimler
  18. (en) China lost billions in diversity drive
  19. (en) China forex fund finds safety in secrecy
  20. (en) Temasek Sells Bank of America Stake, Looks to China
  21. Alle Noren miljonair dankzij spaarpotje centrale bank
  22. Sovereign Wealth Funds Institute