Taalverandering

Taalverandering is de manier waarop de fonetische, morfologische, semantische, syntactische en andere kenmerken van een taal veranderen in de loop van de tijd. Alle talen veranderen voortdurend. Op elk moment bestaat ook binnen de Nederlandse taal een enorme variatie, en deze variatie staat bekend als synchronische variatie. De veranderingen die een taal ondergaat door de tijd heen heten diachronische variatie. Taalveranderingen worden met name bestudeerd in de historische, vergelijkende en contrastieve taalkunde en in de sociolinguïstiek. Taalhistorici bestuderen hoe een taal gesproken werd in het verleden en proberen te verklaren hoe de huidige talen eruit voortvloeiden en hoe ze onderling gerelateerd zijn. Sociolinguïsten zijn eerder geïnteresseerd in de oorsprong van taalveranderingen en pogen te verklaren hoe de maatschappij en maatschappelijke veranderingen taal beïnvloeden. Taalreconstructie probeert uit de huidige talen en historische gegevens vroegere taalvormen te reconstrueren.

Oorzaken van taalverandering

1. Analogie
2. Taalinteractie

Soorten taalverandering

Alle talen zijn voortdurend aan verandering onderhevig. De oorzaken daarvoor zijn meervoudig.

Veranderingen in woordenschat

De voortdurende instroom van nieuwe woorden in het Nederlands is een dankbaar onderwerp voor taalkundig onderzoek dat zich toespitst op taalverandering, hoewel het moeilijk is na te gaan wat de woordenschat is die Nederlandssprekers werkelijk hebben. Tijdens haar hele geschiedenis heeft de Nederlandse taal niet alleen veel uit andere talen geleend, maar deze woorden ook vaak opnieuw gecombineerd en "gerecycled" door middel van nieuwvorming, en op die manier nieuwe betekenissen toegevoegd. De studie van woordenschatveranderingen behoort toe aan de onomasiologie.

Lexicografen proberen de veranderingen in taal bij te houden door het verschijnen van nieuwe woorden, of nieuw gebruik van oude woorden in de taal op te tekenen.

Fonetische en fonologische veranderingen

De sociolinguïst William Labov is beroemd geworden met zijn optekening van de uitspraakverandering in een relatief korte periode in het Amerikaanse resort Martha’s Vineyard en toonde aan dat dit het gevolg was van sociale spanningen en processen Zelfs in de relatief korte tijd dat de media werkzaam zijn kunnen we al een verschil opmerken tussen de 'geprefereerde' uitspraak van de nieuwslezers van de jaren '40 en '50 en de meer neutrale uitspraak van vandaag. Het feit dat regionale accenten meer aanvaard worden in de media kan ook wijzen op een democratischer, minder formele maatschappij.

Kleinschalige fonologische veranderingen zijn moeilijk in kaart te brengen en op te tekenen, vooral omdat de technologie van klankopnames pas een honderdtal jaar beschikbaar is. Het enige bewijs dat we hebben van het veranderen van talen over de eeuwen heen is dus geschreven bewijs van hoe menselijke talen geklonken moeten hebben.

Veranderingen in spelling

De hedendaagse obsessie met spelling is feitelijk een vrij recente trend. Verschillen in schrijfwijze zijn vaak de dingen die ons het eerst opvallen bij een tekst van vroeger eeuwen. In het tijdperk voor de uitvinding van de boekdrukkunst, toen alfabetisme nog veel minder ingeburgerd was, bestond er eenvoudig geen vast systeem en in de handgeschreven manuscripten die de eeuwen hebben overleefd; woorden werden gespeld volgens de lokale uitspraak en de persoonlijke voorkeur van de schrijver.

De ontwikkeling van de drukpers zette drukkers echter voor een raadsel. teksten van de vijftiende tot de zeventiende eeuw tonen veel interne inconsistenties, waarbij zelfs binnen één tekst bepaalde woorden verschillende schrijfwijzen kennen - een bekend voorbeeld uit de Engelse literatuur is Shakespeare, die zelfs zijn eigen naam op een heleboel verschillende wijzen schreef. Daarenboven werden ze verleid om uit die veelheid van spellingsvormen één preferabele vorm te kiezen, gebaseerd op een typografisch criterium, bijvoorbeeld het creëren van zo uniform mogelijke regellengtes bij het verzamelijk van typblokken op een samenstelstok. Aangezien het makkelijker was om de typregels langer te maken dan korter, werd doorgaans voor de langere spellingsvorm gekozen.

Veranderingen in semantiek

Het verschijnen van een nieuw woord is pas het begin van zijn bestaan. Zodra het een deel van de nieuwe taal wordt kunnen de betekenissen en toepassingen voor sprekers enorm veranderen. Om die reden zou het kunnen dat je onder het lezen van een oude tekst een woord denkt te herkennen, maar in werkelijkheid niet de betekenis begrijpt die het meekreeg toen het werd geschreven.

Andere wijzigingen in semantiek zijn vernauwing en verbreding. Vernauwing van een woord beperkt zijn secundaire betekenissen.

Veranderingen in zinsbouw

Zie Zinsbouw voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor zover een taal bestaat uit een woordenschat die in een mal van een bepaalde zinsbouw wordt gegoten, en de basisstructuur van de zin samengehouden wordt door functionele onderdelen, waarbij de zinsbouwonderdelen de leegten opvult, is verandering in zinsbouw ongetwijfeld datgene dat de fysionomie van een taal het meest ingrijpend verandert. Zinsbouwveranderingen beïnvloeden de grammatica in haar morfologische en syntactische aspecten en wordt gradueel beschouwd, het product van kettingreacties en onderworpen aan cyclische drift. De overtuiging dat Creoolse talen het gevolg zijn van catastrofisme wordt hevig aangevochten.

Sociolinguïstiek en taalverandering

De sociolinguïst Jennifer Coates beschrijft, in navolging van William Labov, taalkundige veranderingen in de context van taalkundige heterogeniteit. Ze zegt dat “[l]inguistic change can be said to have taken place when a new linguistic form, used by some sub-group within a speech community, is adopted by other members of that community and accepted as the norm.”

Taalverandering wordt in gang gezet door een aantal factoren doorheen de eeuwen. In moderne tijden wordt taalverandering bijvoorbeeld aangebracht door technologie. Het internet en de mobiele technologie hebben de taal drastisch veranderd: instant messaging, sms-berichten etc.

Referenties

• Coates, J. (1992), Women, Men and Language, Second Edition, Essex.
• Labov, William (1994, 2001), Principles of Linguistic Change (vol.I Internal Factors, 1994; vol.II Social Factors, 2001), Blackwell.
• Wardhaugh, R. (1986), An Introduction to Sociolinguistics, Oxford/ New York.
• Wittmann, H. (1983), "Les réactions en chaîne en morphologie diachronique." Actes du Colloque de la Société internationale de linguistique fonctionnelle 10.285-92.[2]

Zie ook

• taalpurisme