Witte els

Witte els
Taxonomische indeling
Rijk:	Plantae (planten)
Stam:	Embryophyta (landplanten)
Klasse:	Spermatopsida (zaadplanten)
Clade:	Bedektzadigen
Clade:	'Nieuwe' tweezaadlobbigen
Clade:	Fabiden
Orde:	Fagales
Familie:	Betulaceae (berkenfamilie)
Geslacht:	Alnus (els)
Soort
	Alnus incana; (L.) Moench (1794)
	Afbeeldingen op Wikimedia Commons
	Witte els op Wikispecies
Portaal	Biologie

Witte els, grauwe els of grijze els (Alnus incana) is een plantensoort uit de berkenfamilie (Betulaceae).

Determinatie

Witte els is een houtige, eenhuizige plant die uitgroeit tot boom, soms tot struik. Ze kan een hoogte bereiken van 15(–25) m. De stam is grillig gevormd. De piramidale, afgeronde kroon is half open. De gladde bast is grijs en de zeer kort gestelde knoppen hebben en blauwachtige kleur. Het iets grijsgroene blad is eirond tot langwerpig eirond, heeft een dubbel gezaagde bladrand en een spitse top. Het jonge blad is dicht behaard en is bezet met papillen. Witte els bloeit in februari en maart. De geel gekleurde, mannelijke katjes hangen, terwijl de kleine, roodgekleurde, vrouwelijke katjes rechtop staan. De gevleugelde vrucht is een nootje. Het zaad is rijp in oktober en november.

Ecologie

Witte els komt voor in loofbossen op kalkhoudende, vrij natte tot vochtige grond. De soort kan ook goed op droge grond gedijen.

Verspreidingsgebied

Het natuurlijke verspreidingsgebied van witte els strekt zich uit over Noord- en Centraal-Europa, Noord-Amerika en West-Azië.

Ondersoorten

Er worden door sommige taxonomen de volgende ondersoorten onderscheiden:

Alnus incana subsp. incana; deze komt voor in Noord-Europa, Noordwest-Azië en Centraal- en Zuid-Europa, voornamelijk in de Alpen, Karpaten en de Kaukasus.
Alnus incana subsp. rugosa; deze komt voor in het Noordoosten van Noord-Amerika.
Alnus incana subsp. hirsuta; deze komt voor in Noordoost-Azië en Centraal-Azië.
Alnus incana subsp. kolaensis; deze komt voor in subarctisch Noordoost-Europa.
Alnus incana subsp. oblongifolia; deze komt voor in het zuidwesten van Noord-Amerika.
Alnus incana subsp. tenuifolia; deze komt voor in het noordwesten van Noord-Amerika.

Alnus incana subsp. incana
Alnus incana subsp. rugosa
Alnus incana subsp. hirsuta

Hout

Het hout is zacht en fijn, met een regelmatige tekening, en goed te bewerken. Buiten is het niet duurzaam, tenzij continu onder water (vroeger werden er wel heipalen van gemaakt). Het hout van witte els is lichtbruin tot geel van kleur en er zitten, regelmatig verdeeld, kleine spiegels in het hout. Het glanst daardoor een beetje.

Cultivar

De cultivar Alnus incana 'Aurea' (ook wel goudels genoemd) wordt gebruikt voor aanplant in stedelijk gebied. Deze is in 1892 in Duitsland ontwikkeld, wordt 5–10 m hoog en heeft geel blad.

Externe links

Witte els op Flora van Nederland
Witte els in het Nederlands Soortenregister
Verspreiding in Nederland volgens NDFF Verspreidingsatlas
Kaarten met waarnemingen: