Bladvorm

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Onder bladvorm verstaat men de globale omtrek, bladoppervlak, bladrand, bladtop, bladvoet, bladsteel, mate van insnijding, nervatuur en samengesteldheid van de bladeren van kruidachtige planten, en van struiken, loofbomen en naaldbomen. Deze hebben een grote verscheidenheid aan vormen, waarvoor een uitgebreide terminologie is ontwikkeld. De terminologie wordt gebruikt bij de determinatie van planten.

Ook zijn er bladeren die omgevormd zijn tot bloemdelen, schutbladen, steunblaadjes of bladranken. Bij sommige erwtenrassen, de zogenaamde bladloze rassen, zijn zelfs alle bladeren omgevormd tot ranken.

De voor mossen en levermossen gebruikte terminologie om de bladvorm te beschrijven wordt hier niet behandeld.

Algemene vorm[bewerken]

Bij de beschrijving van de algemene bladvorm is de plaats van de grootste breedte van groot belang.[1] Deze grootste breedte bevindt zich in het midden, onder het midden, boven het midden, of de breedte is vrijwel overal gelijk. Ook kan bij één plant verscheidenheid in vorm van de bladschijf voorkomen: dit heet heterofyllie als het aan verschillende takken of stengelsvoorkomt, en het heet anisofyllie als het aan eenzelfde tak of stengel voorkomt.

Algemene vorm van de bladschijf
grootste breedte bladvorm opmerking afbeelding
in het midden cirkelrond,
orbicularis
lengte : breedte = 1:1, het blad is net zo lang als breed
Leaf morphology orbicular.png
ovaal, elliptisch,
ovalis, elliptica
lengte : breedte 1,5:1, het blad is 1½ tot 2 maal zo lang als breed
Leaf morphology elliptic.png
langwerpig,
oblonga
lengte : breedte = 2,5:1, blad is tot zeven maal lang als breed
Leaf morphology oblong.png
lancetvormig,
lanceolata
lengte : breedte = 3:1 tot 5:1, het blad is aan de uiteinden versmald
Leaf morphology lanceolate.png
lijn-lancetvormig lengte : breedte = 5:1 tot 10:1
ruitvormig,
rhomboidea
Leaf morphology rhomboid.png
onder het midden,
(zonder lobben
aan de voet)
eirond [2],
ovata
als elliptisch, maar met het breedtste deel onder het midden
Leaf morphology ovale.png
driehoekig,
triangularis
gelijkbenige driehoek, de bladsteel is aan een zijde vastgehecht
Leaf morphology deltoid.png
deltavormig,
deltoidea
gelijkzijdige driehoek
Leaf morphology deltate.png
troffelvormig, ca. ruitvormig,
trullata
omgekeerde vlieger of deltoïde
Leaf morphology trullate.png
halvemaan- of waaiervormig,
lunata, lunulata, flabellata
half cirkelvormig, in de vorm van een waaier
Leaf morphology flabelate.png
hartvormig,
cordata
met stompe slippen aan de voet, met spitse top
Leaf morphology cordate.png
niervormig,
reniformis
met stompe slippen aan de voet, kort en breed
Leaf morphology reniform.png
pijlvormig,
sagittata
met spitse slippen aan de voet
Leaf morphology spear-shaped.png
spiesvormig,
hastata
met spitse slippen aan de voet, met horizontaal uitstaande slippen
Leaf morphology hastate.png
geoord,
auriculata
met groot voorstuk, met horizontaal uitstaande spitse oren (kleine slippen) aan de voet
boven het midden omgekeerd-eirond,
obovata
Leaf morphology obovate.png
spatelvormig,
spathulata
als omgekeerd-eirond, met een zich in de steel geleidelijk voortzettende schijf
Leaf morphology spatulate.png
omgekeerd-lancetvormig,
oblanceolata
Leaf morphology oblanceolate.png
omgekeerd-driehoekig, wigvormig
cuneata
met wigvormige bladvoetLeaf morphology cuneate.png
bladschijf
ǁ bladsteel
omgekeerd-hartvormig,
obcordata
met stompe slippen aan de top, bladsteel aan de spitse punt
Leaf morphology obcordate.png
vioolvormig,
pandurata, panduriformis
als omgekeerd-eirond, met een inbochting aan weerszijden
Leaf morphology pandurate.png
liervormig,
lyrata
als omgekeerd-eirond, met meerdere inbochtingen aan weerszijden
Leaf morphology Lyrate.png
zaagvormig
runcinata
met verschillende naar de basis gerichte scherpe punten
omgekeerd-troffelvormig,
obtrullata
vlieger of deltoïde
overal gelijk lijnvormig,
linearis
dwarse doorsnede plat,
het blad is ten minste 7 x zo lang als breed
Leaf morphology linear.png
Leaf morphology ensiforme.PNG
lintvormig,
taeniata, lorata
dwarse doorsnede plat, zeer lang
ʌ bladschijf
ǁ
ǁ
ǁ
ǁ
ǁ bladsteel
zwaardvormig,
ensiformis
dwarse doorsnede ruitvormig door verdikte middennerf
priemvormig,
subulata
dwarse doorsnede rond, geleidelijk dunner naar top,
of zeer smal driehoekig
Leaf morphology subulate.png
naaldvormig,
acerosa
dwarse doorsnede rond, hard, met spitse top
| bladschijf
|
|
|
ǁ bladsteel

De bladsteel[bewerken]

Aan de hand van de af- of aanwezigheid van een bladsteel onderscheid men respectievelijk zittende en gesteelde bladeren.[3]

Typen enkelvoudige blad naar af- of aanwezigheid van een bladsteel
bladsteel naam opmerking afbeelding
zittend blad zittend,
sessile
eenvoudig ongesteeld Leaf morphology attachment sessile.png
stengelomvattend,
amplexicale
de stengel wordt door de basis van het blad min of meer omgeven Leaf morphology attachment amplexicaul.png
halfstengelomvattend,
semiamplexicale
de basis van het blad omgeeft de stengel slechts gedeeltelijk
rijdend,
equitans
bladen samengevouwen, waarbij de hogere door de lagere omgeven worden
gesteeld aan de rand
van de bladschijf
bladsteel gewoon rolrond,
teres
bladsteel gevleugeld,
alatus
vlak uitgegroeid
bladsteel aflopend,
decurrens
van de gevleugelde steel gaan de vleugels langs de stengel verder naar beneden Leaf morphology attachment decurrent - Symphytum.svg
bladsteel verbreed bladsteel is een fyllodium, meestal zonder bladschijf
bladsteel gevoord,
canaliculatus
met een brede groeve aan de bovenzijde
gesteeld in het midden
van de bladschijf
schildvomig,
peltata
bladsteel in het midden van de bladschijf van het ronde blad vastgehecht Leaf morphology peltate.png

Bladoppervlak[bewerken]

naam afbeelding
gegolfd bladoppervlak
Gesloten lotusbloem.jpg
lotusbloem
gebobbeld bladoppervlak
Savooiekool Vroege Groene spitskool Brassica oleracea.jpg
savooiekool
gekroesd bladoppervlak
Boerenkool.jpg
boerenkool
behaard
Bladbeharing geranium.jpg
Pelargonium

De bladrand[bewerken]

De bladrand (margo).[4]

Randtypen
bladrand opmerking afbeelding
verdikt
margo incrassatus
ingerold
margo involutus
bladrand naar de bovenzijde van het blad omgerold
teruggerold
margo revolutus
bladrand naar de onderzijde van het blad omgerold
gegolfd - golvend geplooid - gekroesd
margo undulatus
bladrand ligt gegolfd en niet in een vlak met de bladschijf
vlak
margo planus
Met randtype gecombineerde kenmerken: insnijdingen
type bladrand opmerking afbeelding
Algemeen gaaf
margo integer
Leaf morphology entire.png
ingesneden
margo incisus/divisus
(onafhankelijk ingesneden of afhankelijk ingesneden)
Onafhankelijk ingesneden onafhankelijk insnijdingen wijzigen de algemene bladvorm niet
Meyers b2 s1014 b5.png
gezaagd
serratus
uitsteeksels en insnijdingen scherp
Leaf morphology serrate.png
dubbel gezaagd
biserratus
zaagtanden nogmaals gezaagd
Leaf morphology doubly serrate.png
geschulpt
repandus, sinuatus
uitsteeksels en insnijdingen stomp
Leaf morphology sinuate.png
getand
dentatus
uitsteeksels scherp, maar insnijdingen stomp
Leaf morphology dentate-2.png
gekarteld
crenatus
uitsteeksels stomp, maar insnijdingen scherp
Leaf morphology crenate.png
Afhankelijk ingesneden
folium dissectum
afhankelijke insnijdingen wijzigen de algemene bladvorm wel
Leaf morphology multifide.svg
gelobd,
folium lobatum
Insnijdingen hoogstens tot voor het midden van de zijnerven,
< 25%, insnijdingen tot een kwart van de zijnerf
Leaf morphology lobate.png
gespleten,
folium fissum
Insnijdingen tot bij het midden van de zijnerven,
25% - 50%, insnijdingen vanaf een kwart tot de helft van de zijnerf
  • handspletig
  • veerspletig of vinspletig
  • voetvormig gespleten
Leaf morphology palmate.png
gedeeld,
folium multifidum
Insnijdingen verder dan het midden van de zijnerven,
> 50%, insnijdingen vanaf de helft van de zijnerf tot bijna aan de hoofdnerf toe
  • handdelig
  • veerdelig of vindelig
  • voetvormig gedeeld
Leaf morphology lobed.png
Leaf morphology division palmately-divided.png
Leaf morphology pedate.png
Gelobd,
folium lobatum
veerlobbig - 25%, insnijdingen tot een kwart van de zijnerf
Quercus cerris leaf BG.jpg
moseik
handlobbig - 25%, insnijdingen tot een kwart van de zijnerf
Ivy 77uf be.JPG
klimop
Gespleten,
folium fissum
veerspletig 25% - 50%, insnijdingen vanaf een kwart tot de helft van de zijnerf
Zomereik blad Quercus robur.jpg
zomereik
handspletig 25% - 50%, insnijdingen vanaf een kwart tot de helft van de zijnerf
Fatsia Japonica Leaf.JPG
Fatsia japonica
Gedeeld,
folium multifidum
veerdelig > 50%, insnijdingen vanaf de helft van de zijnerf tot bijna aan de hoofdnerf toe
Kleine varkenskers stukje plant Coronopus didymus.jpg
kleine varkenskers
handdelig > 50%, insnijdingen vanaf de helft van de zijnerf tot bijna aan de bladsteel toe
Geranium macrorhiza blad.jpg
Geranium macrorrhizum
Nervatuur en bladrand: Handvormig
Bladinsnijding lobbig.jpg
Handlobbig, handspletig, handdelig
Veervormig
Bladinsnijding veervormig goed.svg
Veerlobbig, veerspletig, veerdelig

De bladvoet[bewerken]

De bladvoet (basis) is het onderste deel van de bladschijf.[5] De bladvoet bepaalt mede de algemene omtrek van het blad, zodat enkele van de termen voor de bladvoet daar al genoemd zijn.

de bladvoet
groep de bladvoet opmerking afbeelding
niet vergroeid spits,
acuta
Leaf morphology cuneate.png
afgeknot,
truncata
bij driehoekig en deltavormig blad
Leaf morphology deltoid.png
uitgeschulpt,
emarginata
hartvormig (en gesteeld),
cordata
Leaf morphology cordate.png
niervormig (en gesteeld),
reniformis
Leaf morphology reniform.png
pijlvormig (en gesteeld),
sagittata
Leaf morphology spear-shaped.png
spiesvormig (en gesteeld),
hastata
Leaf morphology hastate.png
geoord (en gesteeld),
auriculata
stengelomvattend (en zittend),
amplexicaule
Leaf morphology attachment amplexicaul.png
halfstengelomvattend (en zittend),
semiamplexicaule
scheef (en zittend),
inaequalis, obliqua
Leaf morphology oblique.png
vegroeid, connata
Leaf morphology attachment connate-perfoliate.png
doorgroeid, perfoliata
Leaf morphology attachment perfoliolate.png
Leaf morphology perfoliate.png

Bladnerven en nervatuur[bewerken]

De bladnerven (nervus, mv. nervi).[6] worden gevormd door de hoofdnerf of middennerf (costa), de zijnerven (nervus lateralis, mv. nervi laterales) en de aderen (vena, mv. venae) in hun onderlinge rangschikking vormen de nervatuur.

De hoofdnerf loopt van de bladbasis in de richting van de bladtop, en verdeelt de bladschijf in twee gewoonlijk spiegelbeeldige bladhelften. Soms zijn beide bladhelften ongelijk, bijvoorbeeld bij de iep, en spreekt men van een scheef blad, of van scheve bladvoet.

de nervatuur nervatio, venatio
nervatuur opmerking afbeelding
handnervig
folium palmatinerve
de zijnerven ontspringen uit een punt aan de bladbasis
Leaf morphology venation palmate.png
veernervig of vinnervig
folium penninerve
de zijnerven ontspringen ontspringen op verschillende hoogten van de hoofdnerf in de bladschijf
Leaf morphology pinnate.png
drie-nervig
folium triplinerve
twee iets boven de bladvoet ontspringende zijnerven zijn vrijwel even goed ontwikkeld zijn als de hoofdnerf
vijf-nervig
folium quintuplinerve
vier iets boven de bladvoet ontspringende zijnerven zijn vrijwel even goed ontwikkeld zijn als de hoofdnerf
netnervig
folium reticulato-venosum, retinerve
aderen en zijnerven zijn vrijwel niet van elkaar te onderscheiden
Leaf morphology reticulate.png
voetnervig
folium pedatinerve
rechtnervig, parallelnervig
folium rectinerve, parallelinerve
Leaf morphology parallel.png
kromnervig
folium curvinerve
Leaf venation arcuate.png
dichotoom, gegaffeld gelijkwaardige hoofd- en zijnerven vertakken zich herhaald in tweeën
Leaf morphology dichotomous.png

Samengesteld blad[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Samengesteld blad voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Een samengesteld blad is een blad waarvan de bladschijf is opgedeeld in blaadjes (soms "deelblaadjes" genoemd). Deze blaadjes kunnen weer gesteeld of zittend zijn. Bij gesteelde blaadjes is de aanhechting aan de bladnerf soms voorzien van een meer of minder duidelijk scharnier. Bij Mimosa pudica zijn de bladen gevoelig voor aanraking en scharnieren de blaadjes in dat geval naar beneden.

samengesteld blad omschrijving afbeelding
handdelig de blaadjes ontspringen vanuit een punt
Lupinus polyphyllus.JPG
Lupine
(Lupinus polyphyllus)
handdelig met
veerdelig blaadjes
de blaadjes ontspringen vanuit een punt, met de blaadjes zelf weer veerdelig
Mimosa pudica0.jpg
Kruidje-roer-mij-niet
(Mimosa pudica)
even veerdelig de blaadjes staan langs een hoofdnerf, zonder eindblaadje
Robinia pseudoacacia leaf.JPG
Robinia
(Robinia pseudacacia)
oneven veerdelig de blaadjes staan langs een hoofdnerf, met eindblaadje
Es geveerd blad Fraxinus excelsior.jpg
es
dubbel veerdelig de blaadjes zelf zijn weer veerdelig
Gewoon duizendblad Achillea millefolium.jpg
Gewoon duizendblad
(Achillea millefolium)
afgebroken veerdelig als tussen de grote blaadjesparen kleine blaadjesparen liggen
Agrimonia eupatoria20110710 21.jpg
Gewone agrimonie
(Agrimonia eupatoria)
gaffelvormig vertakt (herhaald) in twee slippen verdeeld (dichtoom)
Asplenium septentrionale 2005.07.11 11.35.02-p7110215.jpg
Noordse streepvaren
(Asplenium septentrionale)

De volgende basisvormen kunnen onderscheiden worden:

  • eentallig: het blad lijkt enkelvoudig, maar uit het bestaan van zowel een breekpunt aan de voet van de bladsteel als aan de voet van de bladschijf blijkt dat het gaat om een samengesteld blad waarvan alleen het topblaadje nog aanwezig is
  • geveerd samengesteld, bij geveerd wordt onder andere onderscheiden:
    • dubbel veerdelig
    • drievoudig veerdelig
    • viervoudig veerdelig
  1. Lanjouw, J. (1968) De algemene vorm der bladschijf (Circumscriptio) p.20
  2. De term 'eirond' wordt gebruikt voor vlakke structuren, de term 'eivormig' voor ruimtelijke structuren (bijvoorbeeld voor vruchten).
  3. Lanjouw, J. (1968) De bladsteel (petiolus) p.19
  4. Lanjouw, J. (1968) De rand (Margo) der bladschijf p.27-29
  5. Lanjouw, J. (1968) De voet der bladschijf (Basis) p.25
  6. Lanjouw, J. (1968) De nerven (Nervus, mv. nervi) p.22