Agaat (variëteit)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Agaat
Gepolijste doorsnede van een kunstmatig blauw gekleurde agaat
Gepolijste doorsnede van een kunstmatig blauw gekleurde agaat
Mineraal
Chemische formule SiO2 + Al, Ca, Fe, Mn
Kleur agaten zijn altijd meerkleurig met overwegend grijze, grijsblauwe en witte tinten, witgrijs, groen, rood en zwart
Streepkleur geen
Hardheid 6-7 Mohs
Gemiddelde dichtheid 2,6 kg/dm3
Glans glasglans, mat, zijdeglans
Opaciteit Doorzichtig tot doorschijnend
Breuk ruw, schelpvormig
Splijting geen
Kristaloptiek
Brekingsindices Ne 1,539-1,544, No 1,526-1,535
Dubbele breking 0,004 - 0,009
Luminescentie soms zwak tot felgeel, groenachtig, lichtblauw, wit
Overige eigenschappen
Veredeling kleuren, verhitten
Bijzondere kenmerken iriseren
Lijst van mineralen
Portaal  Portaalicoon   Aardwetenschappen

Agaat is een grotendeels fijnkristallijne doorzichtige, maar soms ook opake variëteit van kwarts en een subvariëteit van chalcedoon. De chemische structuur van agaat is identiek aan jaspis, vuursteen, hoornkiezel en wordt vaak samen met opaal gevonden. Agaat bestaat vooral uit vervlochten kristallen kwarts en moganiet (beide kwarts maar met een andere kristalstructuur, resp. trigonaal en monoklien). Een agaat heeft vaak een parallelle bandering (of concentrische dunne lijnen).

In het algemeen zijn agaten samengesteld uit chalcedoon (een zeer fijnvezelige vorm van kwarts), soms in combinatie met één of meer grofkristallijne varianten kwarts, zoals amethist, rookkwarts, gecombineerd met carneool en/of jaspis. Ook komen de mineralen calciet (calcium-carbonaat) en celadoniet (een bleekgroen mineraal behorend tot de chloriet-groep) voor.

Karakteristiek voor agaten is de groenkleurige buitenkant, ook wel huid genoemd, rond de binnenste blaas. Die minerale huid bestaat uit één of meer silicaatmineralen, zoals celadoniet, chloriet en saponiet.

Agaten worden gevormd in gesteente waarin zich blazen, scheuren of spleten bevinden, zoals in het vulkanisch gesteente andesiet en in basalt. De in scheuren of spleten gevormde agaat wordt aderagaat of nerf-agaat genoemd. Agaten komen óók voor in sedimentgesteenten of afzettingsgesteenten en -eenmaal losgemaakt uit de matrix- als zwerfsteen.

Sommige agaten tonen een structuur alsof materiaal naar buiten is geperst, via een kanaal of een ontsnappingstuit.

Hoe exact agaten worden gevormd, dat is nog steeds een raadsel. Mogelijk ontstaan agaten door zeer dichte geleiachtig silicaat in een afgesloten kleine ruimte, onder hoge druk.

De kleurrijke, gestreepte exemplaren worden gebruikt als halfedelsteen. De naam agaat komt van het Griekse Ἀχάτης, Achatès, de naam van de huidige rivier de Dirillo in het zuiden van Sicilië, waar agaten en andere chalcedonen gevonden werden. Agaat wordt wel gebruikt om bladgoud bij boekversiering te polijsten.

Eigenschappen[bewerken]

  • Chemische samenstelling: SiO2 + Al, Ca, Fe, Mn
  • Kristalstelsel: behoort tot chalcedoonachtige kwartskristallen, trigonaal
  • Splijting: geen
  • Kleur: lichtblauw of grijs maar het kan ook groen zijn
  • Streepkleur: geen
  • Glans: glasglans, mat, zijdeglans
  • Hardheid (Mohs): 6,5 tot 7
  • Gemiddelde dichtheid: 2,65 kg/dm3
  • Transparantie: doorzichtig tot doorschijnend

Typen agaat[bewerken]

Agaat in de volksgeneeskunde en astrologie[bewerken]

Van oudsher werd agaat gedragen als gelukssteen of ter genezing. Er werden ook gebruiksartikelen van agaat gemaakt zoals knoopjes.

Er wordt een aantal geneeskrachtige werkingen aan agaat toegekend, zoals bescherming tijdens zwangerschap, tegen hoofdpijn, huidaandoeningen en evenwichtsstoornissen.

Agaat hoort volgens diverse literatuur bij de sterrenbeelden Waterman, Stier, Schorpioen en Tweelingen.

Vindplaatsen[bewerken]

Agaatverbindingen vormen zich als oplossing van kiezelzuur in holten in oudere rotsen. De stenen kunnen kunstmatig worden bevlekt om kleurcombinaties te verkrijgen die levendiger zijn dan die gevonden worden in de natuur. De belangrijke bronnen van agaat zijn Brazilië, Uruguay en de Verenigde Staten (Oregon, Washington en rond het Bovenmeer). Dichterbij Nederland en België wordt ook agaat gevonden in de Hunsrück in Duitsland, en in Auvernge in Frankrijk. In het grind dat door de Rijn is meegevoerd, komt ook een enkele keer agaat voor.

Zie ook[bewerken]