Blanken

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Zie Blanken (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Blanken.

Blanken zijn personen met een van nature bleke huid, arm aan het pigment melanine. Hierbij is de lichte huidskleur niet te verklaren door albinisme, dat algemeen wordt beschouwd als een afwijking en incidenteel voorkomt bij alle bevolkingsgroepen. De term wordt meestal gebruikt om te verwijzen naar personen van zichtbaar Europese oorsprong.[1] De lichte huidskleur van deze bevolkingsgroepen gaat doorgaans gepaard met een vrij smalle neus.[2]

Oorsprong van het begrip

De benaming refereert aan de doorgaans bleke huidskleur. In oude literatuur wordt ook het begrip Kaukasisch of Europide gebruikt, die beide naar de geografische herkomst verwijzen.[3][4] Deze wetenschappelijke raciale theorieën zijn achterhaald. In het Amerikaans is overigens de aanduiding caucasian voor blanken ook in de 21ste eeuw gebruikelijk.

Etymologie

In het Nederlands taalgebied worden de woorden blank en wit al in geschriften uit de 13e eeuw aangetroffen. Beide woorden kwamen al in het Oergermaans voor als blanka respectievelijk hwitta. Vanaf de negentiende eeuw werd 'wit' met name gebruikt om de bleekheid van iemands gelaatskleur (teint) te beschrijven; 'blank' werd met name gebruikt als aanduiding van iemand met een min of meer roze huidskleur.[5]

Keuze voor de term blank of wit

In de 21e eeuw wordt door sommigen de voorkeur gegeven aan de term wit in plaats van blank.[6][7][8][9] Sommigen, onder wie schrijver Anousha Nzume,[7] stellen dat blank een bijklank heeft van superioriteit, dat het woord zou verwijzen naar het koloniale verleden en apartheid.[10][11][12] Verder stellen ze dat blank de betekenis heeft van kleurloos alsof de blanke huidskleur de standaard is, en niet een van de vele kleuren.[13] Wit zou een gelijkwaardiger antoniem van zwart zijn.[13] Tim Pauwels, ombudsman van de Vlaamse nieuwszender VRT NWS meent echter dat de vermeende bijbetekenissen van "blank" met een te grote stelligheid worden gebracht zonder taalkundige argumenten. Daarnaast zou het gebruik van "wit" bij veel mensen overkomen als politiek correct.[14] Anderen wijzen erop dat er een tekst is aangetroffen uit 1598 waarin de term 'wit' werd gebruikt om een huidskleur mee aan te duiden en dat ook Multatuli daarvoor het woord 'wit' gebruikte in 1873 in een specifieke alinea in Woutertje Pieterse,[11] alwaar hij overigens ook het woord "negerkoningen" schreef.[15]

Nederlandstalige media en Nationaal Museum van Wereldculturen

  • Nederlandse Omroep Stichting (NOS): hoofdredacteur Marcel Gelauff bevestigde in 2018, naar aanleiding van Kamervragen van Martin Bosma van de Partij voor de Vrijheid, besloten te hebben om voortaan de voorkeur te geven aan de term 'wit', al is er geen sprake van een verbod op het gebruik van het woord 'blank'.[13][16]
  • NRC Handelsblad: deze krant doet in haar stijlboek geen uitspraak over de keuze voor de term wit of blank.[17] Hoofdredacteur René Moerland: "De krant volgt het taalgebruik zoals dat zich in de samenleving ontwikkelt, zonder daarin het voortouw te nemen. NRC volgt niet zozeer ‘de samenleving’, maar een progressief deel daarvan. Op het moment dat blank steeds meer een politieke connotatie krijgt en wit meer de norm wordt, zal het bij ons ook veranderen."[18]
  • Trouw: deze krant schreef in 2014 in haar Schrijfboek dat zij de kwestie over liet 'aan wie per se politiek correct wil zijn'. In 2017 constateerde Trouw-ombudsman Adri Vermaat dat redacteuren steeds vaker 'wit' gebruikten, omdat ze 'blank' naar racisme vinden neigen.[19]
  • de Volkskrant: hoewel deze krant in het Stijlboek 1992 nog wel de term blanken gebruikte,[20] geeft de krant sinds 2010 in haar Stijlboek de voorkeur aan de term wit.[21] Volgens hoofdredacteur Pieter Klok streeft de Volkskrant naar progressief taalgebruik, maar zijn de auteurs in principe vrij zelf hun woorden te kiezen.[18]
  • VRT NWS: deze nieuwszender accepteert beide termen en laat de keuze over aan de journalist.[14]
  • Het Nationaal Museum van Wereldculturen bracht in 2018 een taalgids uit over mogelijk gevoelige woorden in de culturele sector. Hierin werd gesuggereerd om in navolging van de antiracisme-beweging de term blank te vervangen door de term wit.[22] Volgens sommigen zou de gids "hyperverfijnd jargon uit de wereld van de identiteitsdenkers"[23] bevatten of "letterlijk vertaalde woorden uit activistisch Amerikaans-Engels".[24] Columniste Elma Drayer wijst erop dat de gids bij verscheidene woorden oproept om vooral de benamingen over te nemen die de desbetreffende groepen zelf gebruiken en respectvol vinden, maar bij de keuze voor blank/wit juist niet die suggestie doet.[23]