Hersenzenuw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
hersenbasis met de hersenzenuwen
schema van de hersenzenuwen

Onder hersenzenuwen of craniale zenuwen verstaan we de twaalf tweetallen zenuwen die bijna alle rechtstreeks uit de hersenen ontspringen, en niet uit het ruggenmerg. De nervus accessorius (N.XI) ontspringt uit het ruggenmerg in de hals, maar omdat hij omhoog loopt en de schedel samen met de N.IX en N.X verlaat werd/wordt hij toch tot de hersenzenuwen gerekend.

Bouwplan gewervelden[bewerken]

Alle gewervelde dieren hebben een overeenkomstig schema van kopzenuwen. De haai heeft tien paar, waarvan een deel voor het zijlijnstelsel en de kieuwen functioneert. Bij zoogdieren hebben de verschillende zenuwen gedeeltelijk een andere taak; de oorspronkelijke ruggenmergszenuwen XI en XII komen bij hen uit de schedel. Deze hersenzenuwen worden wereldwijd aangeduid als N. I t/m N. XII, waarbij "N." de afkorting is voor nervus wat zenuw betekent. Hersenzenuwen worden afgekort met "N."; alle andere zenuwen met "n.". Drie van de twaalf hersenzenuwen zijn sensorisch, vijf zijn motorisch en de overige vier hebben zowel een sensorische als een motorische functie.

De twaalf hersenzenuwen[bewerken]

Nr. Type Zenuw Nederlands beschrijving
N.I sensorisch nervus olfactorius reukzenuw Strikt gezien is dit geen echte zenuw, omdat hij bestaat uit de nervi olfactorii, gebundelde uitlopers van de zintuigcellen in het reukepitheel.
N.II sensorisch nervus opticus gezichtszenuw,
oogzenuw
De 'oogzenuw' vormt de verbinding tussen de hersenen en het oog.
N.III motorisch nervus oculomotorius oogbewegingszenuw Deze hoofdzakelijk motorische zenuw stuurt de m. levator palpebrae superioris, dat is de spier die het bovenste ooglid optilt, en vier van de zes (per oog) uitwendige oogspieren, die het oog bewegen:
1 de m. rectus superior (omhoog kijken),
2 de m. rectus inferior (omlaag kijken),
3 de m. rectus medialis (naar binnen kijken) en
4 de m. obliquus inferior (omhoog kijken en rotatie van het oog).
Daarnaast geleidt deze zenuw de proprioceptie van dezelfde intrinsieke oogspieren (dit is het sensorische deel van deze zenuw). Met deze zenuw lopen ook zenuwvezels uit de zogenaamde kern van Edinger-Westphal mee die de inwendige oogspieren van de pupil en de ooglens aansturen.
N.IV motorisch nervus trochlearis katrolzenuw De zenuw die de m. obliquus superior verzorgt. Dit is samen met de m. obliquus inferior een van de twee zg. schuine oogspieren die de meest complexe invloed hebben op de bewegingen van het oog. Het effect ervan is mede afhankelijk van de stand van het oog. Voornaamste functies zijn bij het naar beneden kijken en het laten roteren van het oog om de lengte-as.
N.V gemengd nervus trigeminus drielingzenuw Verzorgt de sensibiliteit (het gevoel) van het gelaat en de kauwspieren. Deze splitst zich in drie takken:
1 de n. ophthalmicus,
2 de n. maxillaris en
3 de n. mandibularis.
N.VI motorisch nervus abducens De zenuw om het oog naar buiten te draaien. De zenuw die de m. rectus lateralis innerveert, dit is de oogspier die het oog naar lateraal (naar buiten) laat bewegen oftewel abduceert. De zenuw is voor een deel sensibel omdat hij tevens de propriosensoriek van de laterale extrinsieke oogspier verzorgt.
N.VII gemengd nervus facialis aangezichtszenuw Verzorgt de gelaatsspieren (mimiek), regelt de functie van de onderkaakspeekselklier en de smaakgewaarwording van het voorste 2/3 deel van de tong. De laatste twee via de chorda tympani, die zich al vroeg van de N.VII afsplitst, door het middenoor loopt en zich uiteindelijk bij de n. mandibularis, de derde tak van N.V voegt.
N.VIII sensorisch nervus vestibulocochlearis gehoor- en evenwichtszenuw Bestaat uit twee delen:
1. vestibulair deel ( innerveert evenwichtsorgaan)
2. cochleair deel (verantwoordelijk voor het horen). Beide verlaten de schedel door de gehoorgang (meatus acusticus internus)
N.IX gemengd nervus glossopharyngeus tong-keelzenuw Verzorgt de smaaksensatie van het achterste 1/3 deel van de tong en stuurt spieren in de keel aan.
N.X gemengd nervus vagus zwervende zenuw Heeft vele functies in het hele lichaam: Bestuurt o.a. de stembanden en een deel van de keelspieren, de sensibiliteit in keel en gehoorgang, en is de grote zenuw van het parasympathisch zenuwstelsel en als zodanig belangrijk voor het vertragen van de hartslag, het verlagen van de bloeddruk (flauwvallen of de vagale reactie) en het bevorderen van de activiteit van het spijsverteringsstelsel.
De nervus vagus is tevens een belangrijke sensorische zenuw van hart, longen en buikorganen. De nervus vagus geeft beiderzijds onder andere takken naar de hersenvliezen en de gehoorgang af, loopt in de hals beiderzijds langs de halsslagaders, geeft takken naar de bloeddrukregelaar in de halsslagader, de longen en het hart af en daarna de stembandzenuw (de nervus recurrens laryngicus) af, die om de grote slagaders heen buigt en langs de luchtpijp terug loopt naar het strottenhoofd, en vormt een plexus op de slokdarm, waarvandaan de takken onder andere naar de maag lopen.
N.XI motorisch nervus accessorius bijkomstige zenuw Stuurt enkele halsspieren aan, namelijk de m. sternocleidomastoidicus en m. trapezius. Ontspringt als enige hersenzenuw uit het ruggenmerg.
N.XII motorisch nervus hypoglossus ondertongzenuw Verzorgt de tongspieren en enkele halsspieren.

Zie ook[bewerken]