Gordelroos

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Gordelroos
Gordelroos in de nek, dermatoom C3
Coderingen
ICD-10 B02
ICD-9 053
DiseasesDB 29119
MedlinePlus 000858
eMedicine med/1007
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Gordelroos of herpes zoster, ook (in België) zona genaamd, is een huidziekte waarbij de getroffene op waterpokken gelijkende, gegroepeerde blaasjes op een rode ondergrond krijgt op een vrij scherp begrensd deel van de huid, overeenkomend met een dermatoom, dat is een deel van de huid dat door één segmentale zenuw vanuit het ruggenmerg wordt geïnnerveerd. Net als bij waterpokken kunnen de plekken na opengaan ernstige littekens veroorzaken.

Op de romp hebben dergelijke dermatomen de vorm van een gordel of band, vandaar de naam gordelroos.

Symptomen en verloop van de ziekte[bewerken | brontekst bewerken]

Bij gordelroos is één zijde van het lichaam aangetast

De ziekte begint vaak met pijn en tintelingen op het aangedane huidgebied. De pijn lijkt in aanvang op lichte elektrische schokjes en verandert na verloop van tijd in pijn gelijkend op spierpijn. Op dat moment is aan de huid nog niets te zien. Na enkele dagen wordt de huid rood en komen de met vocht gevulde blaasjes op, die wat lijken op kleine blaren. Altijd is maar één kant van het lichaam aangedaan. De blaasjes gaan na verloop van tijd over in korstjes die soms kunnen etteren. Na ongeveer twee tot drie weken verdwijnen ze. Vooral bij oudere mensen blijft er soms nog lang pijn in het getroffen huidgebied bestaan, die soms zeer heftig kan zijn, de zogenaamde postherpetische neuralgie. Deze napijn kan weken tot maanden duren. Heel soms komt gordelroos zonder huiduitslag of blaasjes voor; herpes zoster sine herpete.

Bij optreden in het gelaat zijn soms ook andere zenuwtakken (nervus facialis) aangedaan, waardoor het gehoor kan verminderen of een gedeeltelijke verlamming van de gelaatsspieren kan optreden. Dit wordt wel het Syndroom van Ramsay Hunt genoemd. Gordelroos op het lichaam is op zich niet gevaarlijk, maar wel erg pijnlijk. Gordelroos in het gelaat kan het gezichtsvermogen aantasten en moet altijd behandeld worden.

Oorzaak[bewerken | brontekst bewerken]

De gelijkenis met waterpokken is niet toevallig. De verwekker is namelijk hetzelfde virus als het waterpokkenvirus: het varicellazostervirus. Heeft men eenmaal waterpokken doorgemaakt, dan raakt men het virus nooit meer helemaal kwijt; het blijft zich schuilhouden in bepaalde zenuwcellen (het ganglion spinale dat buiten het ruggenmerg ligt). Het virus kan ineens weer actief worden. Dit gebeurt vaker als het immuunsysteem verzwakt is. Dit heeft dan een gordelroosinfectie tot gevolg.

Besmettelijkheid[bewerken | brontekst bewerken]

Wondjes op de linkerarm aan het genezen. Man, 62 jaar.

Mensen die nog geen waterpokken hebben doorgemaakt, kunnen door een lijder aan gordelroos besmet worden met het varicellazostervirus en waterpokken krijgen.[1]

Feiten[bewerken | brontekst bewerken]

Een gordelroosinfectie komt in de zomer veel meer voor dan in de winter. De huidontsteking treft voornamelijk mensen boven het zestigste levensjaar. Ruim 20% van de bevolking krijgt er ooit mee te maken. Gordelroos treedt doorgaans maar een keer op, in zeldzame gevallen meermaals. Dat is het gevolg van een sterk verzwakte afweer. Bij herhaalde aanvallen is een onderzoek naar de verminderde weerstand nodig.[2]

Vaccinatie[bewerken | brontekst bewerken]

Het is in Nederland sinds 2019 mogelijk om je te laten vaccineren tegen gordelroos[3][4]. Er zijn twee merken toegelaten door het College ter beoordeling Geneesmiddelen (CBG) in Nederland. De vaccinatie is niet opgenomen in het publiek vaccinatieprogramma, maar vaccinatie kan op eigen kosten plaatsvinden.

  • Zostavax: de vaccinatie met Zostavax bestaat uit een prik. De effectiviteit neemt af in de tijd van 69% in het eerste jaar naar 39% in het tweede jaar[5] . Er zijn nog geen studies bekend over hoe effectief revaccinatie is.
  • Shingrix: de vaccinatie van Shingrix bestaat uit twee prikken. De effectiviteit bij ouderen is hoog. In een onderzoek dat 3,2 jaar duurde was de effectiviteit 97% voor 50+ deelnemers en 91% voor 70+ deelnemers in een onderzoek dat 3.7 jaar duurde[6]. Daarnaast verlaagt Shingrix ook aanzienlijk het aantal gevallen van postherpeutische neuralgie (PHN)

Behandeling[bewerken | brontekst bewerken]

Behandeling is mogelijk, maar werkt het best als ermee gestart wordt voor de blaasjes verschijnen; daarna heeft ze nog weinig effect. Omdat gordelroos door een virus veroorzaakt wordt, bestaat de behandeling uit antivirale middelen, aangevuld met pijnstillers en ontstekingsremmers (corticosteroïden). Met name bij oudere mensen wordt naar vroege behandeling gestreefd omdat de postherpetische neuralgie dan vaak aanzienlijk milder is of zelfs in het geheel niet optreedt.

Postherpetische neuralgie[bewerken | brontekst bewerken]

Voor de behandeling van postherpetische neuralgie wordt vaak het antidepressivum amitriptyline voorgeschreven en het anti-epilepticum gabapentine. Het uitschakelen van de aangetaste zenuw door een anesthesist is minder gebruikelijk. Een minder agressief middel tot pijnreductie is smeren met kajeputolie of kajapoetolie (Bahasa Indonesia: Minyak kayu putih). Kajapoetolie wordt als huismiddel gebruikt tegen spier-, gewrichts- en zenuwpijn.

Gordelroos nabij het oog[bewerken | brontekst bewerken]

Wanneer de gordelroos zich situeert nabij het oog, is bijzondere voorzichtigheid geboden: door het virus kan immers ook het oog aangedaan raken. Blindheid behoort tot de mogelijke risico's. Als het oog zelf geïnfecteerd is moet er behandeld worden, meestal met oogdruppels en oogzalf, eventueel met tabletten of een infuus.

Gordelroos nabij het oor[bewerken | brontekst bewerken]

Ook wanneer de gordelroos zich situeert bij het oor moet men onmiddellijk een arts raadplegen. Er bestaat namelijk een risico op een halfzijdige aangezichtsverlamming door de aantasting van de zevende hersenzenuw die de spieren van het aangezicht aanstuurt. Bovendien is de kans op (permanente) gehoorschade groot, alsmede schade aan het evenwichtsorgaan. In dit geval dient er binnen 72 uur na het optreden van de gezichtsverlamming een behandeling met antivirale middelen en prednison opgestart te worden.

Zie de categorie Herpes zoster van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.