Ir. D.F. Woudagemaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Ir. D.F. Wouda-gemaal)
Ga naar: navigatie, zoeken
Ir. D.F. Woudagemaal
Ir. D.F. Woudagemaal met op de achtergrond het stroomkanaal
Ir. D.F. Woudagemaal met op de achtergrond het stroomkanaal
Gebouw
Plaats Lemmer
Coördinaten 52° 51′ NB, 5° 41′ OL
Bouwjaar 1916-1920
Verbouwing 1955, 1967, 2012-
Architect Ir. D.F. Wouda
Locatie Gemaalweg 1
Huidig gebruik Noodgemaal, museum
Monumentnummer 25772
Monumentstatus Rijksmonument, werelderfgoed UNESCO volgnr. 867 inschrijving 1998, (22e sessie)
Eigenaar Wetterskip Fryslân
Gemaal
Functie Boezemgemaal
Buitenwater IJsselmeer (voorheen Zuiderzee)
Binnenwater Stroomkanaal, Friese boezem
Oppervlakte binnenwater 18.650 ha (boezem)
Opvoerhoogte 50 cm
Capaciteit 4000 m³ per minuut
Aandrijving Stoom
Fabrikant motor Machinefabriek Jaffa
Bouwjaar motor 1919-1920
Ir. D.F. Woudagemaal
Ir. D.F. Woudagemaal
Opvoerwerktuig 8 centrifugaalpompen
Waterschap Wetterskip Fryslân

Het Ir. D.F. Woudagemaal is het grootste stoomgemaal ter wereld ooit gebouwd.[1] Het gemaal bevindt zich in Lemmer nabij Tacozijl in Friesland. Het wordt rond 2017 gemiddeld eens per twee jaar gebruikt tijdens perioden met veel regen en wind, om het Friese boezemwater op het vereiste peil te houden als het J.L. Hooglandgemaal bij Stavoren door omstandigheden onvoldoende capaciteit kan leveren.

Geschiedenis[bewerken]

Het gemaal is in 1947 vernoemd naar ir. D.F. Wouda, hoofdingenieur van de Provinciale Waterstaat van Friesland.[2] Hij ontwierp het in 1917-1918 gebouwde pand in een traditionele stijl met invloeden van het rationalisme.

Tijdens de bouw sloeg de bliksem in in de vrijstaande schoorsteen. De schoorsteen was net gereed gekomen, maar de bliksemafleider was nog niet aangebracht, omdat de specie daarvoor nog te nat was. De schoorsteen moest geheel afgebroken worden en weer opgebouwd.

Om het gemaal te voeden werd een speciaal stroomkanaal gegraven, dat extra breed is om de hoeveelheid water te kunnen verwerken.

Het gemaal werd op 7 oktober 1920 geopend door koningin Wilhelmina.

Machines[bewerken]

Het machinepark ontworpen door J.C. Dijxhoorn werd geplaatst in 1919-1920. Het werd gebouwd door de Machinefabriek Jaffa te Utrecht.[3]

Het machinepark bestaat uit vier tandem-compound hoofdstoommachines van 500 IPK en acht tweezijdig aanzuigende centrifugaalpompen. Elke hoofdstoommachine is gekoppeld aan twee van deze pompen. Per twee hoofdstoommachines zijn er condensatie-inrichtingen opgesteld met elk een kleine tandem-compound stoommachine. In 1955 werden de zes kolengestookte Piedboeuf stoomketels vervangen door vier vlampijpketels van Werkspoor, die in 1967 op zware stookolie werden omgebouwd.

Schoorsteen en ketels[bewerken]

Detail ketel met de ronde rookkanalen

De schoorsteen bij het gemaal heeft niet alleen tot doel om de rookgassen af te voeren, maar heeft vooral als functie trek te veroorzaken in de ketels. Door de trek wordt lucht aangezogen die nodig is voor de verbranding van de brandstof in de vuurkamer van de ketels. Maar ook zorgt deze trek ervoor dat de hete verbrandingsproducten door de rookkanalen in de ketel gezogen worden, zodat deze hete verbrandingsgassen in effectief contact komen met de wanden van de rookkanalen, waarachter het water, resp. de nog natte stoom zich bevindt. De gassen die onderaan de schoorsteen komen moeten nog een temperatuur van 200 graden hebben om een goede trek te kunnen veroorzaken.[4]

Inzet[bewerken]

Tot 1966 werd het gemaal gebruikt om het boezempeil van Friesland (het FZP) te verlagen. In dat jaar werd het J.L. Hooglandgemaal opgeleverd, sindsdien wordt het Ir. D.F. Woudagemaal nog gemiddeld eenmaal per twee jaar ingezet. Om het personeel vaardig te houden wordt het gemaal twee maal per jaar onder stoom gezet.[5] Door onder andere de klimaatverandering is de inzet van het gemaal bij langdurige en hevige regenval echter nog van belang voor het handhaven van het peil van de Friese boezem. Wanneer het gemaal functioneel wordt ingezet, is het ook voor bezoekers geopend.

Werelderfgoed[bewerken]

Sinds 1998 staat het gemaal op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.[1] Het behoort tot de top 100 der Nederlandse rijksmonumenten. Het monument is bijna dagelijks voor bezoek geopend, er is een bezoekerscentrum aanwezig. Tijdens de 'draaidagen' trekken de werkende stoommachines vaak zoveel bezoekers dat met een wachttijd van een uur of langer rekening moet worden gehouden.

Afbeeldingen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]