Ir. D.F. Woudagemaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Ir. D.F. Wouda-gemaal)
Ga naar: navigatie, zoeken
Ir. D.F. Woudagemaal
Werelderfgoed cultuur
Lemmer - Woudagemaal-008.JPG
Land Nederland
Coördinaten 52° 51′ NB, 5° 41′ OL
UNESCO-regio Europa en Noord-Amerika
Criteria i, ii, iv
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 867
Inschrijving 1998 (22e sessie)
Kaart
Ir. D.F. Woudagemaal
Ir. D.F. Woudagemaal
UNESCO-werelderfgoedlijst
Ir. D.F. Woudagemaal
Ir. D.F. Woudagemaal
Ir. D.F. Woudagemaal
Gebouw
Plaats Lemmer
Bouwjaar 1916-1920
Verbouwing 1955, 1967, 2012-
Architect Ir. D.F. Wouda
Locatie Gemaalweg 1
Huidig gebruik noodgemaal, museum
Monumentnummer 25772
Monumentstatus Rijksmonument, werelderfgoed
Eigenaar Wetterskip Fryslân
Gemaal
Functie Boezemgemaal
Buitenwater IJsselmeer (voorheen Zuiderzee)
Binnenwater Stroomkanaal, Friese boezem
Oppervlakte binnenwater 18.650 ha (boezem)
Opvoerhoogte 50 cm
Capaciteit 4000 m³ per minuut
Aandrijving stoom
Fabrikant motor Machinefabriek Jaffa
Bouwjaar motor 1919-1920
Opvoerwerktuig 8 centrifugaalpompen
Waterschap Wetterskip Fryslân

Het Ir. D.F. Woudagemaal is het grootste stoomgemaal ter wereld ooit gebouwd.[1] Het gemaal bevindt zich in Lemmer nabij Tacozijl in Friesland. Het wordt ieder jaar nog geregeld gebruikt tijdens perioden met veel regen en wind, om het Friese boezemwater op het vereiste peil te houden als het J.L. Hooglandgemaal bij Stavoren door omstandigheden onvoldoende capaciteit kan leveren. Het is het grootste nog werkende stoomgemaal in Europa.

Geschiedenis[bewerken]

Het gemaal is in 1947 vernoemd naar ir. D.F. Wouda, hoofdingenieur van de Provinciale Waterstaat van Friesland.[2] Hij ontwierp het in 1917-1918 gebouwde pand in een traditionele stijl met invloeden van het rationalisme. Het gemaal werd op 7 oktober 1920 geopend door koningin Wilhelmina.

Machines[bewerken]

Het machinepark ontworpen door Prof. ir. J.C. Dijxhoorn werd geplaatst in 1919-1920. Het werd gebouwd door de Machinefabriek Jaffa te Utrecht.[3]

Het machinepark bestaat uit vier tandem-compound hoofdstoommachines van 500 IPK en acht tweezijdig aanzuigende centrifugaalpompen. Elke hoofdstoommachine is gekoppeld aan twee van deze pompen. Per twee hoofdstoommachines zijn er condensatie-inrichtingen opgesteld met elk een kleine tandem-compound stoommachine. In 1955 werden de zes kolengestookte Piedboeuf stoomketels vervangen door vier vlampijpketels van Werkspoor, die in 1967 op zware stookolie werden omgebouwd.

Inzet[bewerken]

Tot 1966 werd het gemaal gebruikt om het boezempeil van Friesland (het FZP) te verlagen. In dat jaar werd het J.L. Hooglandgemaal opgeleverd, sindsdien wordt het Ir. D.F. Woudagemaal nog slechts enkele dagen per jaar ingezet. Door onder andere de klimaatverandering is de inzet van het gemaal bij langdurige en hevige regenval echter van groot belang voor het handhaven van het peil van de Friese boezem. Wanneer het gemaal functioneel wordt ingezet, is het ook voor bezoekers geopend.

Werelderfgoed[bewerken]

Sinds 1998 staat het gemaal op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.[1] Het behoort tot de top 100 der Nederlandse rijksmonumenten. Het monument is bijna dagelijks voor bezoek geopend, er is een futuristisch ogend bezoekerscentrum aanwezig. Tijdens de 'draaidagen' trekken de werkende stoommachines vaak zoveel bezoekers dat met een wachttijd van een uur of langer rekening moet worden gehouden.

Afbeeldingen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]