Lemmer

**Lemmer/De Lemmer**
Plaats in Nederland
	(Details) (Details)
	;
Situering
Provincie	Friesland
Gemeente	De Friese Meren
Coördinaten	52° 51′ NB, 5° 43′ OL
Algemeen
Oppervlakte	22,58 km²
- land	19,22 km²
- water	3,36 km²
Inwoners ; (2023-01-01)	10.370 ; (540 inw./km²)
Woningvoorraad	4.857 woningen
Overig
Postcode	8530–8532
Netnummer	0514
Woonplaatscode	2245
Belangrijke verkeersaders
Detailkaart
Foto's
	Luchtfoto van Lemmer in 2006
	Luchtfoto uit de periode 1920-1940.
Portaal	Nederland ; Friesland

Lemmer (Fries: De Lemmer) is een plaats in de gemeente De Friese Meren (voorheen Lemsterland) in de provincie Friesland.

Lemmer ligt aan het IJsselmeer en de Friese meren en is een van Friesland bekendste watersportplaatsen. In de zomermaanden is Lemmer een drukke badplaats en trekt behalve toeristen ook veel mensen uit omliggende plaatsen zoals Emmeloord, Urk, Joure aan die de vele terrassen opzoeken.

In 2023 telde het dorp 10.370 inwoners. Inwoners van Lemmer worden Lemsters genoemd. Door de gunstige ligging ten opzichte van de Randstad, trekt Lemmer veel inwoners van buiten Friesland aan. Hierdoor heeft het dorp weinig last van krimp. De buurtschap Tacozijl ligt in het postcodegebied van Lemmer.

Geschiedenis

De eerste Lemsters vestigden zich op de plaats waar de Rien en de Zijlroede samenvloeien. Wanneer ze dat precies deden is niet bekend. Lemmer wordt in het begin van de 14e eeuw genoemd, maar nog eerder, in 1228, komt de naam Lenna voor in de stukken van de bisschop van het bisdom Utrecht (Rooms-Katholieke Kerk). Er kan waarschijnlijk een verband worden gelegd met de naam Lammerbroeke. Deze naam komt in 1165 voor, als een eerdere vorm van Lemsterhoek, een kleine vestiging iets ten westen van het tegenwoordige Lemmer, die omstreeks 1400 door de Hollanders verwoest werd. Er volgde geen herbouw, maar de plek en de naam zijn nog steeds bekend, vooral bij schippers en vissers. Ook zijn er oudere namen bekend, waaronder Lyamer.

Geleidelijk groeide een nederzetting bij de uitmonding van de binnenwateren in de Zuiderzee, een uitgelezen plaats voor koop- en ambachtslieden.

Lemmer lag aan de Zuiderzee op een kwetsbare plaats en werd vaak onder Hollandse invloed gebracht. Dat gebeurde onder andere in 1197, toen graaf Willem I in Oosterzee een burcht liet bouwen in verband met de strijd tegen de heer van Kuinre. In 1422 werd een kasteel gebouwd door Jan van Beieren, die door de Schieringers als beschermheer naar Friesland was geroepen. Hij werd ook wel Jan zonder Genade genoemd en hij zal in Lemmer zeker geen populaire figuur zijn geweest.

Ook Karel van Gelre bemoeide zich met Friesland. Hij liet in 1521 in Lemmer een blokhuis bouwen, een versterkt onderkomen voor een garnizoen. Twee jaar later droeg hij het blokhuis over aan de Habsburgers. Hoe burcht, kasteel en blokhuis eruitgezien hebben is onbekend.

De Spanjaarden lieten het dorp niet met rust. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog, in 1581, werd Lemmer door hen veroverd, tegelijk met de stad Sloten. Maar Bernhard von Galen, bisschop van Münster, stootte in 1672 zijn neus; het lukte hem niet om Lemmer te bezetten.

Na het verzanden van de haven van Kuinre in de zeventiende/achttiende eeuw kon het belang van Lemmer toenemen. Het traject Amsterdam-Lemmer over de Zuiderzee kreeg een spilfunctie bij het transport tussen Noord- en West-Nederland. Lemmer was middels waterwegen verbonden met vele plaatsen in Friesland, Groningen en Drenthe. Het knooppunt Lemmer werd begin negentiende eeuw dan ook gekozen als eindpunt van de Rijksstraatweg door de noordelijke provincies.

In 1799 landden Britse troepen in Lemmer. Gedurende de Den Helderexpeditie van het Koninkrijk Groot-Brittannië en het Keizerrijk Rusland om Nederland te bevrijden van het bewind van de Eerste Franse Republiek en Fransgezinde patriotten, werd Lemmer een onderdeel van een kort maar hevig gevecht tussen de grootmachten. Engelse oorlogsschepen voeren de Zuiderzee op en de steden Enkhuizen en Medemblik werden op 21 september 1799 bezet. Hetzelfde geschiedde met Stavoren op 23 september, waar men de Oranjevlag van de toren had laten wapperen. Op 24 september werden ter hoogte van Urk en Schokland verschillende schepen, die onderweg waren van Holland naar Friesland, buitgemaakt. Ook de Lemster veerman en schipper Lippe Gerbens werd gevangengenomen, maar de bemanning werden uiteindelijk via Stavoren naar Lemmer terug gebracht. Enkel de representant Gerlsma werd aan bood gehouden en als gijzelaar naar het admiraalschip te Enkhuizen gebracht. Op 27 september ankerden twee Engelse oorlogsschepen, de L'espiège en Speedwell, onder bevel van kapitein James Boorder, ongeveer een mijl voor de haven van Lemmer gestationeerd. Hij werd als parlementair naar de plaats gestuurd en geblinddoekt naar de herberg De Wildeman gebracht, waar gesproken werd met een raad der gemeente en 35 militairen. Na het stellen van een aantal vragen bleef hij aan wal tot de volgende middag vanwege het slechte weer. Daarna ging hij, met oranjelinten op zijn hoed en borst, weer op weg naar Engeland. Ondertussen besloot de Bataafse regering om een aantal Lemmer burgers te bewapenen met als doel om de het dorp te verdedigen tegen de oprukkende Engelsen. Spoedig volgde kleine schermutselingen, waarbij een Engels schip zich moest terugtrekken nadat het door vier Bataafse schepen werd beschoten. Op 30 september keerden de Engelsen opnieuw terug, ditmaal met vier oorlogsschepen, en zonden wederom kapitein Boorder aan wal. Hij werd naar de lokale rechtbank geleid en eiste de volledige overgave van Lemmer, inclusief alle oorlogsschepen. Hij waarschuwde ook dat als dit niet binnen een uur zou gebeuren, de Bataafse soldaten op Lemmer "onder de puinhopen begraven zouden worden". De commandant antwoorde het dorp tot de laatste man te verdedigen, waarna Boorder terug naar zijn schip keerde. Hij was echter nauwelijks vertrokken of de tegenpartij begon nerveus te worden en hem te achterhalen om in plaats daarvan een periode van 24 uur aan te vragen. Boorder wees dit resoluut af en zei dat, als de Prinsenvlag niet binnen 30 minuten zou worden opgehesen, Lemmer zou worden gebombardeerd. Men bereidde zich daarna op het ergste voor: veel inwoners verlieten halsoverkop Lemmer en 500 gewapende boeren uit Het Bildt waren als versterking opgetrommeld en hadden veldgeschut meegenomen.^[2] Het mocht uiteindelijk niet baten: het dorp was niet bestand tegen de beschieting met Engelse veertien-, zestien- en achttienponds kogels. Anderhalf uur nadat de aanval was ingezet stak men op de kerktoren de witte vlag uit als teken van overgave en namen de Engelsen Lemmer in. Na de inname riepen patriotten lokale burgers en soldaten op verschillende plaatsen in Friesland op om Lemmer te bevrijden. Op 7 oktober waren er nog 260 soldaten en mariniers in het dorp. Om een aanval te water te voorkomen werden de vaarwaters met kettingen afgesloten.

Uiteindelijk werd Lemmer een van de belangrijkste vissersplaatsen van Nederland, mede dankzij zijn vloot van 146 schepen. Met de komst van Flevoland en de Afsluitdijk werd dit danig minder. Lemmer heeft vooral een centrumfunctie voor het zuiden van Friesland en het noorden van Flevoland. Ieder jaar is er de Lemsterweek. Dit is een week vol evenementen waar per jaar zo'n 85.000 mensen op afkomen. De Lemster aak (een traditioneel zeilschip) is afkomstig uit Lemmer. De Groene Draeck, het zeilschip van prinses Beatrix, is een Lemster aak.^[3]

Bezienswaardigheden en bouwwerken

Oudheidskamer Lemster-Fiifgea
Indian Motor Museum
Duikmuseum Lemmer
Postkantoor te Lemmer

Onderwijs

Lemmer telt vijf basisscholen, waarvan drie openbare, en twee met een christelijke grondslag. Voor voortgezet onderwijs is in het dorp een dependance van het Zuyderzee Lyceum, waarin scholieren de onderbouw voor havo en atheneum kunnen volgen, of het volledige vmbo.

Sport

In en om Lemmer kunnen de sporten voetbal (CVVO, VV Lemmer), volleybal, korfbal, skûtsjesilen, hockey (MHC Lemmer), basketbal, turnen, schaatsen (IJsvereniging Lemmer) en sloeproeien worden beoefend. Er zijn ook meerdere sportscholen, en onder andere bootcamp. Ook zijn er mogelijkheden voor wat betreft watersport.

Transport

Wegen

De belangrijkste verkeersaders die door Lemmer heen gaan zijn de rijksweg A6 richting Joure, Heerenveen, Sneek en richting Bant, Emmeloord en verder, en de provinciale weg N359 richting Balk en Bolsward.

Waterwegen

Vanaf de zeventiende eeuw, toen de haven van Kuinre begon te verzanden, had Lemmer een belangrijke functie bij het vervoer over water tussen Noord- en West-Nederland.^[4] De Lemmerboot, een verbinding van Lemmer naar Amsterdam, fungeerde daarbij als spil, omdat beide plaatsen over uitstekende verbindingen met het achterland beschikten. Pas halverwege de twintigste eeuw nam het belang daarvan af.

De volgende waterwegen, meren en kanalen zijn in en rond Lemmer te vinden. Vele worden door beroeps- en recreatievaartuigen bevaren.

Binnenhaven
IJsselmeer
Kroonduikervaart (Kroandúkersfeart)
Langesloot (Lange Sleat)
Lemsterrijn (Lemster Rien)
Lemstervaart (Lemsterfeart)

Prinses Margrietkanaal
Stroomkanaal
't Dok
Vluchthaven
Werkhaven
Zijlroede (Sylroede)

Openbaar vervoer

Lijn	Route	Via	Vervoerder	Bijzonderheden
Streekbus
41	Lemmer, Busstation - Heerenveen, Busstation	Sondel, Harich, Balk, Wijckel, Sloten, Tjerkgaast, Spannenburg, Sint Nicolaasga, Scharsterbrug, Joure	Qbuzz
42	Sneek, Busstation - Lemmer, Busstation	IJlst, Heeg, Hommerts, Koufurderrige, Woudsend, Tjerkgaast, Spannenburg, Follega, Eesterga	Qbuzz
48	Lemmer, Lemsterpad - Heerenveen, Busstation	Busstation, Oosterzee, Echten, Echtenerbrug, Delfstrahuizen, Rohel, Rotsterhaule, Sintjohannesga, Rottum	Qbuzz
77	Lemmer, Busstation - Emmeloord, Busstation	Rutten, Creil, Espel	EBS
Qliner
315	Emmeloord, Busstation - Groningen, Hoofdstation	Bant, Lemmer (Busstation), Joure (Busstation), Heerenveen (Busstation), P+R Hoogkerk	Qbuzz
Scholierenlijn
695	Lemmer, Busstation → Leeuwarden, NHL Stenden Hogeschool	Joure (Busstation) → Busstation	Qbuzz
Belbus "Opstapper"
848(2)	Delfstrahuizen, Brug - Lemmer, Busstation		Qbuzz	Cijfer 2 in lijnnummer is de richting van de route
849(2)	Echten, Middenvaart - Lemmer, Busstation		Qbuzz	Cijfer 2 in lijnnummer is de richting van de route
850(2)	Echtenerbrug, Bouwvereniging - Lemmer, Busstation		Qbuzz	Cijfer 2 in lijnnummer is de richting van de route
961(1)	Bantega, Bantega - Lemmer, Busstation		Qbuzz	Cijfer 1 in lijnnummer is de richting van de route
965(1)	Oosterzee, Gietersebrug - Lemmer, Busstation		Qbuzz	Cijfer 1 in lijnnummer is de richting van de route