Israel Gelfand

Israel Gelfand
Persoonlijke gegevens
Titulatuur/graad	doctor in de Natuurkunde en Wiskunde
Geboortedatum	20 augustus 1913 (juliaans)
Geboorteplaats	Okny
Overlijdensdatum	5 oktober 2009
Overlijdensplaats	New Brunswick
Academische achtergrond
Alma mater	Staatsuniversiteit van Moskou (1932 – 1938)
Proefschrift	Abstract functions and linear operators
Promotor(s)	Andrej Kolmogorov
Wetenschappelijk werk
Vakgebied(en)	analyse, functionaalanalyse, algebra, topologie, theory of differential equations, kansrekening, numerieke wiskunde, wiskunde, biologie, pedagogiek, groepentheorie, representatietheorie
Bekend van	Gelfand–Mazur theorem, Gelfand–Naimark theorem, Gelfand representation, Liouville–Bratu–Gelfand equation, Gelfand pair, Gelfand ring
Erkenning en lidmaatschap
Lid van	Royal Society (21 april 1977), Amerikaanse Nationale Wetenschapsacademie (1970), Russische Academie van Wetenschappen (23 oktober 1953 – 26 december 1984), Academie van Wetenschappen van de USSR (26 december 1984), Academie des sciences (1976), Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen (1974), Japanse Academie van Wetenschappen (13 februari 1989), American Academy of Arts and Sciences (1964), Accademia dei Lincei (25 november 1989)
Links
	Website

Israel Moisejevitsj Gelfand (Russisch: Израиль Моисеевич Гельфанд, Oekraïens: Ізраїль Мойсейович Гельфанд; Israil Moisejevitsj Gelfand) (Okny, oejezd Tiraspol, gouvernement Cherson, Russische Rijk), 2 september 1913 - New Brunswick (New Jersey, Verenigde Staten), 5 oktober 2009) was een Russisch-Oekraïens wiskundige.

Gelfand werd geboren in een Joodse familie in het Russische Rijk, in de streek van Cherson in de huidige Oekraïne. Zonder middelbaar onderwijs gevolgd te hebben, ging hij onmiddellijk naar de Staatsuniversiteit van Moskou, waar hij studeerde bij Andrej Kolmogorov. Gelfand werd een der grootste wiskundigen van de 20e eeuw. Hij was bedrijvig op het gebied van de groepentheorie, representatietheorie en de lineaire algebra. In 1990 emigreerde hij naar de Verenigde Staten en doceerde daar aan de Rutgers-universiteit.

Gelfand was betrokken bij diverse ontwikkelingen:

De Gelfand-representatie in de Banach-algebra;
De stelling van Gelfand-Mazur in de Banach-algebra;
De stelling van Gelfand-Naimark;
De constructie van Gelfand-Naimark-Segal;;
De Gelfand-Pettis-integraal;
De representatietheorie van de complexe klassieke Lie-groepen;
Bijdragen tot de theorie van de Verma-modules in de representatietheorie van halfenkelvoudige Lie-algebra's (met I.N. Bernstein en S.I. Gelfand);
Bijdragen tot de distributietheorie
De eerste waarneming van de verbinding van automorfe vormen met representaties (met Sergei Fomin);
Bijdragen tot de indexstelling van Atiyah-Singer;
Gewone differentiaalvergelijking (theorie van Gelfand-Levitan );
Werken over variatierekening en solitontheorie (Gelfand-Dikii-vergelijkingen);
Bijdragen tot de filosofie van cusp-vormen;
Gelfand-Fuks-cohomologie van foliaties;
Gelfand-Kirillov-dimensie;
Integrale meetkunde;
Definitie van de Pontryagin-klasse;
Coxeter-functoren;
veralgemeende hypermeetkundige reeksen;

Zijn werk was ook van invloed op de natuurkunde en zelf hield hij zich ook een tijd bezig met de celbiologie. Ook zijn zoon Sergei is wiskundige.

Gelfand kreeg voor zijn werk diverse belangrijke onderscheidingen, zoals driemaal de Leninorde. In 1977 werd hij Foreign Member of the Royal Society. Hij won de Wolfprijs in 1978, de Kyoto-prijs en was lid van de National Academy of Sciences, de American Academy of Arts and Sciences, de American Mathematical Society en de London Mathematical Society.

Gelfand overleed op 96-jarige leeftijd.

Bronnen, noten en/of referenties

Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Israel Gelfand op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.