Jamalië

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jamalië (Jamal-Nenetsische autonome okroeg)
Ямало-Ненецкий автономный округ (Ямалия)
Autonoom district in Rusland Vlag van Rusland
Vlag Wapenschild
Locatie in Rusland
Kaart
Situering
Onderdeel van oblast Tjoemen
Federaal district Oeral
Economische regio West-Siberië
Bestuurlijk centrum Salechard
Algemeen
Oppervlakte 750.300 km²
Inwoners (census 2002) 507.006 (0,68 inw/km²)
Politiek
Gouverneur Joeri Nejolov (sinds 1996)
Overig
Officiële talen Russisch, Nenets
Tijdzone UTC+5
ISO 3166-2 | Kenteken YAN | 89
Officiële website adm.yanao.ru
Portaal  Portaalicoon   Rusland

Jamalië oftewel Jamal-Nenetsische autonome okroeg (Russisch: Ямало-Ненецкий автономный округ, Jamalo-Nenetski avtonomny okroeg; Nenets: Ямалы-Ненёцие’’ автономной ӈокрук) is het noordelijkste autonome district binnen de oblast Tjoemen in de Russische Federatie en ligt ten noorden van het autonome district Chanto-Mansië. Het is het grootste bestuurlijke deelgebied van Tjoemen met een oppervlakte van 750.300 km² (iets kleiner dan Turkije) maar ook de dunstbevolkte met slechts 507.006 inwoners (volkstelling 2002). De hoofdstad is Salechard (35.000), en de grootste stad was Nojabrsk (ongeveer 96.000 in 2002), maar door een bestuurlijke samenvoeging is Novy Oerengoj de stad inmiddels voorbijgestreefd in inwoneraantal. Het district is van groot belang voor de Russische gas- en oliewinning. Voor de toekomst staan een aantal nieuwe transportverbindingen gepland voor een betere openstelling van deze olie- en gasvelden.

Het gebied draagt de naam van de Nenetsen van het schiereiland Jamal, hoewel de oorspronkelijke bevolking inmiddels nog slechts 7% van de totale bevolking van het gebied uitmaakt. Naast de Samojeedse Nenetsen gaat het daarbij om Chanten (Ostjaken) en Selkoepen. Russen (59%), Oekraïners (17%) en andere immigranten vormen het leeuwendeel van de bevolking, zeker in de steden.

Het district is op 10 december 1930 ontstaan op het grondgebied van de toenmalige oblast Oeral.

In het noorden van het district Krasnoselkoepski lag in het begin van de 17e eeuw aan de rivier de Taz de Pomorenstad Mangazeja (12 kilometer ten noorden van het plaatsje Sidorovsk).

Geografie[bewerken]

Jamalië behoort tot de top 10 van grootste deelgebieden van Rusland. Met een oppervlakte van 769.250 km² is het anderhalf keer zo groot als Frankrijk. Jamalië ligt in het arctische deel van het West-Siberisch Laagland ten zuiden van de Karazee, waarmee het een 5.100 kilometer lange grens heeft. Van haar oppervlakte ligt ruim de helft ten noorden van de noordpoolcirkel, waarbij het noordelijkste punt zelfs op 800 kilometer ten noorden daarvan ligt.

Aan de westzijde wordt Jamalië begrensd door de Arctische Oeral en in het zuiden wordt Jamalië gescheiden van Chanto-Mansië door de Siberische heuvelrug. Jamalië grenst in het noordwesten aan Nenetsië, in het westen aan de autonome republiek Komi, in het zuiden aan Chanto-Mansië en in het oosten aan de kraj Krasnojarsk.

Klimaat[bewerken]

Het klimaat wordt bepaald door de aanwezigheid van permafrost in de ondergrond, de aanwezigheid van de koude Karazee, de grillige vorm van de Jamalse kust met vele bochten, baaien, golven en schiereilanden en de aanwezigheid van vele rivieren en meren. Het hele gebied kent een lange winter (gemiddeld 8 maanden) en een korte zomer en heeft te maken met koude poolwinden en een relatief dunne sneeuwbedekking in de winter. De gemiddelde jaarlijkse luchttemperatuur ligt onder nul; in het noorden bedraagt deze zelfs -10°C. De absolute minimumtemperatuur bedraagt -59°C. In juli kan de temperatuur in het hele gebied oplopen tot boven de 30°C. In het gebied kunnen magnetische stormen voorkomen, die gepaard gaan met de aurora borealis.

Het gebied bevindt zich in drie klimaatzone's; de arctische en subarctische zone en de zone van de noordelijke taigaregio van het West-Siberisch Laagland. Het klimaat in de arctische zone wordt gekenmerkt door lange, koude en strenge winters met stormen, vorst en veel sneeuwstormen. Er valt weinig regen, de zomer duurt gemiddeld slechts 50 dagen en er komt vaak dichte mist voor. De subarctische zone omvat het zuidelijke deel van het Jamal-schiereiland en kent een klimaat dat meer richting een landklimaat gaat met meer neerslag in de vorm van regen en een zomer die gemiddeld 68 dagen duurt. De strook van de noordelijke taiga van het West-Siberisch Laagland kent een streng landklimaat met gemiddeld hogere tempereaturen en een warmere en vochtigere zomer, die tot 100 dagen kan duren.

Landschap[bewerken]

Het gebied bestaat grotendeels uit laagland, bestaande uit toendra en bostoendra met veel meren en moerassen. Jamalië wordt aan west-, zuid- en oostzijde omringd door berg- en heuvellandschappen. Het hoogste berggebied is de Arctische Oeral aan westzijde, waar de pieken oplopen tot 1500 meter.

Het gebied bevat talloze watergebieden als kustwateren, rivieren, meren, moerassen, baaien en grondwaterstromen. In het gebied liggen ongeveer 300.000 meren en 48.000 rivieren. De grootste rivier is de Ob, die uitmondt in deze zee via haar enorme estuarium; de Obboezem. Andere grote rivieren zijn de Nadym, Poer en Taz. De meren in het gebied zijn van glaciale oorsprong en vormen een van de meest kenmerkende onderdelen van het autonome district. Het grondwater wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van een groot artesisch bekken met een oppervlakte van 3 miljoen km², waarbinnen zich ook heetwaterbronnen bevinden.

Rond de Obboezem liggen het Jamal-schiereiland (waarnaar Jamalië vernoemd is) en het Taz- en Gydan-schiereiland. Onderdeel van het autonome district vormen ook een aantal eilanden in de Karazee, zoals Bely-eiland, Sjokalski, Neoepokojeva en Oleny.

Gesloten status[bewerken]

Sinds 1 januari 2007 is het grootste deel van het gebied door de FSB verklaard tot grenszone (resolutie 278). Hierdoor is het hele noorden van het gebied afgesloten voor iedereen die geen pas heeft die toegang biedt tot het gebied. Dit systeem, dat vergelijkbaar is met de gesloten stad, werd al jaren bepleit door gouverneur Nejolov en Viktor Tsjernomyrdin, die onder Jelsin ook al lobbyden voor verscherpt toezicht op de olie- en gasgebieden. In 2001 kreeg het plan steun van president Poetin. Oorspronkelijk was het bedoeld voor buitenlanders, maar later speelde Nejolov ook met de gedachte om ook de Russische burgers net als tijdens de Sovjettijd de toegang tot het gebied te ontzeggen. De eenvoudigste manier om het gebied af te sluiten was het verkrijgen van de "grenszonestatus", die ook al bij veel andere gebieden, zoals rond Moermansk en Norilsk werd doorgevoerd. De redenen die werden gegeven voor de sluiting waren de bescherming van de strategische gasvoorraden, die bij aanslagen niet alleen Rusland zouden treffen (het gebied was in 2006 verantwoordelijk voor 90% van het Russische gas), maar ook de gasleveranties aan Europa. Daarnaast wilde men drugstransporten naar het gebied en gelukzoekers weren, die naar het gebied worden getrokken door lonen, die de hoogste van Rusland zijn. Dit zou volgens de autoriteiten hebben gezorgd voor de hoogste werkloosheidscijfers van het Federaal District Oeral.

De grens loopt vanaf de grens van Komi, waar de Noordelijke spoorlijn naar het gebied binnenkomt langs de spoorlijn, omvat de plaatsen Charp en Labytnangi (en omgeving), de hoofdstad Salechard, de weg van Salechard naar Nadym, het dorp Aksarkovo, de stad Nadym, de plaatsen Pravochettinskoje en Pangody, de spoorlijn van Pangody naar Novy Oerengoj, de stad Novy Oerengoj en omgeving, de plaats Oerengoj, de weg van Oerengoj naar Tazovski tot aan de grens tussen het district Tazovski en het district Krasnoselkoepski ten zuiden daarvan tot aan de grens met kraj Krasnojarsk. Het hele gebied ten noorden ervan inclusief alle eilanden die tot Jamalië behoren zijn sindsdien onderdeel van deze grenszone met verscherpt regime.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Jamalië bestaat uit 7 gemeentelijke districten en een aantal stedelijke districten. In sommige districten, zoals Poerovski, bevinden zich meerdere van deze steden die daarmee geen deel uitmaken van het district. Het district Nadymski heeft de stad Nadym als bestuurlijk centrum, maar deze maakt er bestuurlijk geen deel van uit.

Gemeentelijke districten van Jamalië
District Russisch Locatie Oppervlakte Inwoners Bestuurlijk centrum
(km²) (2002)[1]
Jamalski Ямальский noordwesten 117.410 * 14.918 Jar-Sale
Krasnoselkoepski Красноселькупский zuidoosten 106.270 6.384 Krasnoselkoep
Nadymski Надымский centraal 103.960 23.470 Nadym
Poerovski Пуровский zuidoosten 102.200 47.667 Tarko-Sale
Prioeralski Приуральский westen 64.150 * 7.680 Aksarka
Sjoerysjkarski Шурышкарский zuidwesten 53.970 * 9.559 Moezji
Tazovski Тазовский noordoosten 137.410 15.600 Tazovski

* Stedelijke plaatsen niet meegerekend

Grote plaatsen[bewerken]

Grootste plaatsen van het autonome district Jamalië (cijfers volkstelling 2002)
Plaats Russisch Inwoners   Plaats Russisch Inwoners
Nojabrsk Ноябрьск 96.440   Pangody Пангоды 10.868
Novy Oerengoj Новый Уренгой 94.456   Oerengoj Уренгой 9.329
Nadym Надым 45.943   Poerpe Пурпе 9.074
Salechard Салехард 36.827   Charp Харп 7.278
Moeravlenko Муравленко 35.926   Korottsjajevo * Коротчаево 6.998
Labytnangi Лабытнанги 27.304   Vyngapoerovski ** Вынгапуровский 6.509
Goebkinski Губкинский 20.407   Tazovski Тазовский 5.965
Tarko-Sale Тарко-Сале 18.517   Jar-Sale Яр-Сале 4.872

* In 2005 bestuurlijk samengevoegd met Novy Oerengoj
** In 2003 bestuurlijk samengevoegd met Nojabrsk

De gasplaats Jamburg heeft daarnaast ongeveer 14.000 tijdelijke inwoners, maar officieel slechts 300 inwoners.

Demografie[bewerken]

Bevolking (2002): 507.006 personen.

Etnische groepen[bewerken]

Door de instroom van mensen die werkzaam zijn in de olie- en gasindustrie, vormt de oorspronkelijke bevolking een minderheid in het gebied. De belangrijkste etnische groepen volgens de statistieken van de Russische volkstelling van 2002 zijn de Russen (58,8%), Oekraïners (13%) en Tataren (5,4%). De Nenetsen omvatten momenteel nog slechts 5,2% van de bevolking. Andere belangrijke etnische groepen worden gevormd door de Wit-Russen (8.989 of 1,8%), Chanten (1,7%), Azerbeidzjanen (8353 of 1,65%), Basjkieren (7932 of 1,56%), Komi (1,22%) en de Moldaviërs (5400 of 1,06%).

census 1939 census 1959 census 1970 census 1979 census 1989 census 2002
Nenetsen 13.454 (29,3%) 13.977 (22,4%) 17.538 (21,9%) 17.404 (11,0%) 20.917 (4,2%) 26.435 (5,2%)
Chanten 5.367 (11,7%) 5.519 (8,9%) 6.513 (8,1%) 6.466 (4,1%) 7.247 (1,5%) 8.760 (1,7%)
Komi 4.722 (10,3%) 4.866 (7,8%) 5.445 (6,8%) 5.642 (3,6%) 6.000 (1,2%) 6.177 (1,2%)
Selkoepen 87 (0,2%) 1.245 (2,0%) 1.710 (2,1%) 1.611 (1,0%) 1.530 (0,3%) 1.797 (0,4%)
Russen 19.308 (42,1%) 27.789 (44,6%) 37.518 (46,9%) 93.750 (59,0%) 292.808 (59,2%) 298.359 (58,8%)
Oekraïners 395 (0,9%) 1.921 (3,1%) 3.026 (3,8%) 15.721 (9,9%) 85.022 (17,2%) 66.080 (13,0%)
Tataren 1.636 (3,6%) 3.952 (6,3%) 4.653 (5,8%) 8.556 (5,4%) 26.431 (5,3%) 27.734 (5,5%)
Andere 871 (1,9%) 3.065 (4,9%) 3.574 (4,5%) 9.694 (6,1%) 54.889 (11,1%) 71.664 (14,1%)
Totaal 45.840 62.334 79.977 158.844 494.844 507.006

Geboorte en sterftestatistieken (2005):

  • Geboortecijfer: 7148 (geboortegraad: 13,6)
  • Sterftecijfer: 3099 (sterftegraad: 5,9)

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties