Jan Buskes

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Johannes Jacob (Jan) Buskes jr.
Jan Buskes (1945)
Jan Buskes (1945)
Geboortedatum 16 september 1899
Geboorteplaats Utrecht
Sterfdatum 9 maart 1980
Sterfplaats Amsterdam
Nationaliteit Vlag van Nederland Nederland
Partner(s) Egberta Hendrika Dirkje Grondijs; later, Sytske Scheltema
Kerkelijke loopbaan
1924-1926 Gereformeerd predikant te Oosterend (Texel)
1926-1929 HV predikant te Amsterdam
1929-1932 HV predikant op Texel
1932-1943 predikant te Rotterdam
1943-1950 Hervomd arbeiderspredikant
1950-1961 predikant te Amsterdam
Portaal  Portaalicoon   Christendom

Johannes Jacob (Jan) Buskes jr. (Utrecht, 16 september 1899Amsterdam, 9 maart 1980) was een Nederlands predikant en theoloog. Hij was een bekende socialistische dominee die geregeld op televisie verscheen en op de radio te horen was. Ook heeft hij een aantal artikelen en boeken geschreven die een brede verspreiding kregen.

Levensloop[bewerken]

Buskes studeerde theologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Tijdens die studie ontdekte hij het door Karl Barth geschreven commentaar op de brief aan de Romeinen. Barth heeft een grote invloed op Buskes gehad. Als predikant begon Buskes op Texel, waar hij twee keer predikant is geweest. De eerste keer van 1924 – 1926 in de Gereformeerde Kerk van Oosterend. Dat werd beëindigd door de kwestie-Geelkerken. Hij had de zijde van deze Amsterdamse predikant gekozen in het conflict met de synode over de uitleg van het paradijsverhaal in Genesis. Nadat de classis een tuchtprocedure tegen ds. Buskes begonnen was, nam hij een beroep aan van de afgescheiden kerk van Geelkerken te Amsterdam. Deze kerk vormde de basis van de Gereformeerde Kerken in Hersteld Verband (kortweg HV-kerk genoemd). Op Texel kwam het ook tot een kerkscheuring. Het conflict speelde hier vooral rond zijn persoon. Dit ging dwars door families heen, die na de scheuring elkaar niet meer wilden spreken en zien. De sfeer in Oosterend was grondig verziekt.

In 1929 werd Buskes voor de tweede keer predikant op Texel, nu voor de HV-kerk. In 1932 vertrok hij weer van het eiland. Hij werd predikant in Rotterdam; dit bleef hij tot 1943. Hij werd toen hervormd predikant voor evangelisatie onder de arbeiders. Dit bleef hij tot 1950. Zijn activiteiten trokken de aandacht, maar slechts een derde van degenen die een dienst bijwoonden was arbeider. Buskes bleef predikant in Amsterdam tot 1961, toen hij met emeritaat ging.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was ds. Buskes actief in het het verzet tegen de bezetter, op de kansel, in pamfletten en in daden. Hij werd gearresteerd, op transport gesteld naar Dachau, maar onderweg uit de trein gehaald en naar het gijzelaarskamp Sint-Michielsgestel gebracht.

Buskes overleed op 80-jarige leeftijd. Hij werd begraven op de Amsterdamse begraafplaats Zorgvlied. Zijn graf raakte al snel in verwaarloosde toestand. Op 16 september 2005 is een nieuw grafmonument onthuld, op initiatief van drie vrienden van Buskes onder wie zijn biograaf E. de Jongh.

In Rotterdam is een christelijke basisschool naar ds. J.J. Buskes vernoemd.

Typering[bewerken]

Ds. Buskes was een bevlogen prediker die de mensen kon boeien. Het kwam alleen al door zijn stem, die iets emotioneels had. Het begin van zijn preek was hakkelend, later vol pathos.

Strijder[bewerken]

'Man van het verzet' is een voor Jan Buskes gebruikte typering. Hij verzette zich tegen de synode, nationaalsocialisme, apartheid, de regering en de leiding van de Partij van de Arbeid. Hij kon dan mensen fel aanvallen of verdedigen. Ook heeft ds. Buskes veel in het openbaar gedebatteerd, onder andere met socialisten. Hij bestreed theologische standpunten van anderen in boeken en bladen en hij droeg zijn eigen standpunt met verve uit. Hij trok landelijk de aandacht met zijn meningen, een hoogtepunt was een interview met Mies Bouwman op televisie.

Landverrader[bewerken]

Buskes nam geen blad voor de mond, zo veroordeelde hij in een radiopreek op 21 maart 1948 de politionele acties ("Het verbranden van de dessa's op Java") onder leiding van generaal Spoor als "machtsmiddelen van de koning der leugen" en vergeleek hij ze met de praktijken van Pontius Pilatus en Adolf Hitler. Na deze preek verdachten sommigen hem ervan een landverrader te zijn en werden er bij justitie aanklachten tegen hem ingediend. Deze werden geseponeerd, tot Buskes' spijt. Naar eigen zeggen had hij graag in de rechtszaal zijn overtuiging uitgedragen.

Socialist[bewerken]

Buskes was een 'rode' dominee, waaraan hij zijn door Jacques Gans bedachte bijnaam 'Buskes van de Ruskes' te danken had. Hij voelde zich aangetrokken tot het socialisme. Na de oorlog werd hij lid van de SDAP, die later opging in de PvdA. Hij was ook antimilitarist, al heeft hij onder invloed van de Tweede Wereldoorlog zijn mening op dit punt moeten bijstellen. Maar ds. Buskes bleef actief lid van Kerk en Vrede. Politicus Hans Feddema, medeoprichter van de Evangelische Volkspartij na zijn dood, werd door hem geïnspireerd. Buskes' keuze voor het socialisme en antimilitarisme werd ingegeven door zijn geloof. Politieke medestanders probeerden nogal eens die grondslag voor zijn stellingname af te doen als niet meer dan een bijkomstigheid, een gedoogbare afwijking. De combinatie van orthodox christendom en socialisme kwam dan ook heel weinig voor. Hij verzette zich echter fel tegen kleinering van zijn religieuze motivatie.

Publicaties[bewerken]

  • De beide Blumhardts. Een strijd om het koninkrijk Gods,- Baarn z.j.
  • Liederen van bevrijding, - z.j.
  • Ik geloof wel in Jezus, maar ik geloof niet in God, serie Geloven Vandaag 1, uitg. A'dam z.j.
  • De komst van het koninkrijk. Dagboek, z.j.
  • Avondboek. Dagboek z.j.
  • Mensen die je niet vergeet, z.j.
  • Ziekentroost, uitgave Ver. tot Verspreiding der heilige Schrift, A'dam z.j.
  • De oudste rechten. uitg. Bijbel Kiosk Vereniging A'dam z.j.
  • Gedichten die mij vergezellen,- Kampen z.j.
  • Soldaten van Christus, preek over Efeze 6 : 10 - 17, Baarn z.j.
  • De laatste strijd, de Openbaring van Johannes- Baarn 1933
  • Het evangelie in de wereld van heden, - Amsterdam 1936
  • Wegen in de wildernis (preken), Utrecht z.j. (1939?)
  • In nacht en stormgebruis (preken), - Utrecht 1941
  • Het eiland, de stad en het koninkrijk, - Den Haag 1945
  • Waar stond de kerk? Schets van het kerkelijk verzet, uitg. Vrij Nederland, A'dam 1947
  • Christus voor de wereld, - Utrecht 1948
  • Overpeinzingen van een grote-stads-dominé, - 's-Gravenhage 1949
  • In het land van Gandhi en Nehru, 's-Gravenhage 1951
  • Zuid-Afrika's apartheidsbeleid: onaanvaardbaar! 1955
  • Waarheid en leugen aan het ziekbed, - Utrecht 1964
  • Karl Barth, - Den Haag 1968
  • God en mens als concurrenten - Amsterdam 1968
  • Hoera voor het leven - Amsterdam 1968
  • Zin en onzin van Kerstfeest, Amsterdam 1969
  • Opstanding,(Horizon reeks), Wageningen 1969
  • God is anders, Wageningen z.j.
  • Brood voor het hart - bijbels dagboek, - Wageningen 1970
  • Het humanisme van God - Baarn 1972
  • Dienst aan het woord, een levensbeeld van ds. Buskes, Apeldoorn 1972
  • Kort & Goed / 75 vijf-minuten toespraken, - Wageningen 1973
  • Droom en protest. Getuigenissen uit een halve eeuw van strijd - Baarn 1974
  • Mensen onderweg / nieuwe 5 minuten toespraken, Wageningen 1977
  • De PvdA is niet heilig - Baarn 1978
  • Terzijde - 'Glorie en uitschot van het heelal' 76 persoonlijke kanttekeningen, - Wageningen 1978