Landsspoorweg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Lawaspoorweg)
Ga naar: navigatie, zoeken
Lawaspoorweg
Totale lengte oorspr. 173 km, nu nog 86 km
Huidige status buiten gebruik
Geëlektrificeerd nee
Aantal sporen 1
Wegroestend dieselmaterieel bij station OnverwachtWegroestend dieselmaterieel bij station Onverwacht
Lawaspoorweg
exKBHFaBSicon .svg Paramaribo (Vaillantsplein)
exWBRÜCKEBSicon .svg Dominee Kreek
exABZrgexKBHFr Beekhuizen
exABZrgexKDSTr Steiger
exSTRBSicon .svg
exABZrgexKDSTr Fabrieken Bruynzeel
exSTRBSicon .svg
exHSTBSicon .svg Lelydorp
KBHFxaBSicon .svg Onverwacht
HSTBSicon .svg Republiek (Zanderij 20 airtransportation.svg)
HSTBSicon .svg Zanderij II
HSTBSicon .svg Kwakoegron
HSTBSicon .svg De Jong Noord
HSTBSicon .svg De Jong Zuid
KBHFxeBSicon .svg Brownsweg
exBHFBSicon .svg Kabel
exLSTRBSicon .svg Kabelbaan
exSTRBSicon .svg
exKBHFeBSicon .svg Station Dam (Sarakreek)

Opm.: het traject is zo goed mogelijk gereconstrueerd op basis van papieren bronnen,[1][2][3] maar fouten zijn mogelijk. De situatie rond Paramaribo is die van eind jaren 50, dus vóór de voltooiing van de Saramacca-doorsteek tussen de Suriname en het Saramaccakanaal.

De Lawaspoorweg, later Landsspoorweg genoemd, was een enkelsporige smalspoorlijn (1000mm) van Paramaribo naar Benzdorp in het Lawa-gebied in Oost-Suriname, aangelegd tijdens de goudkoorts begin 20e eeuw. De exploitatie bleek echter niet rendabel. De lijn is lange tijd als boemellijntje gebruikt, werd enkele malen ingekort, onder meer door het ontstaan van het Brokopondostuwmeer, en raakte in de jaren tachtig volledig in verval.

Bouwgeschiedenis[bewerken]

De eerste plannen voor de lijn werden door particulieren gemaakt. In 1902 besloot Cornelis Lely, destijds gouverneur in Suriname, dat de lijn door de overheid zou worden aangelegd. Via de spoorlijn zou het goud uit het Lawagebied naar Paramaribo kunnen worden vervoerd. De lijn zou in totaal ruim 350 kilometer lang worden. Wegens tegenvallende goudvondsten is echter slechts de helft aangelegd. Ter ere van Lely werd het dorpje Kofidjompo omgedoopt tot Lelydorp.

De Lawaspoorweg in Paramaribo, tussen de Heiligenweg en de overdekte markt. 1910.

In 1903 werd vanuit Paramaribo begonnen met het aanleggen van de spoorweg. De zware arbeid werd voornamelijk door ex-zeelieden uit Curaçao verricht. Het eerste baanvak, van Paramaribo tot Republiek, werd in 1905 in gebruik genomen. In 1912 was het traject tot station Dam bij Sarakreek voltooid. De spoorweg was nu 173 kilometer lang, en had 8,5 miljoen gulden gekost. Het opmerkelijkste onderdeel van de lijn was de kabelbaan over de Surinamerivier. Hier was een brug voorzien, maar de bouw daarvan leek zoveel problemen op te leveren dat werd gekozen voor een kabelbaan. Bij station Kabel moest iedereen uitstappen en reisden passagiers en goederen in gondels de rivier over. Aan de oostoever van de Surinamerivier stond een tweede treintje klaar, voor het traject van de rivier naar station Dam, het eindpunt bij Sarakreek. Dit gedeelte van de spoorlijn werd omstreeks 1936 opgeheven, evenals de kabelbaan. De trein reed toen nog maar tot station Kabel.

In 1958 werd het station te Paramaribo verplaatst van het Vaillantsplein in de binnenstad naar Beekhuizen, en in 1961 werd Onverwacht het beginpunt. Toen in de jaren zestig het Brokopondostuwmeer begon vol te lopen werd ook het baanvak van Brownsberg tot Kabel opgeheven. In de jaren tachtig viel het doek voor de rest van de lijn; de laatste trein reed in 1987.

Pogingen van de Nederlander Peter Sul (Lovers Rail) om in de jaren negentig de resterende 90 kilometer van de lijn te exploiteren, onder andere voor toerisme, zijn mislukt. Het rollend materieel staat sinds jaar en dag weg te roesten bij station Onverwacht. Het spoor is overwoekerd door het oerwoud en het traject tussen Paramaribo en Onverwacht is zelfs geheel verdwenen.[bron?]

Materieel[bewerken]

Aanvankelijk werd gereden met stoomlocomotieven, maar in 1954 werd overgeschakeld op railbussen met dieselmotoren.[4]

Stoomlocomotieven[bewerken]

Serie Aantal Bouwjaar Fabriek Opmerkingen Afbeelding
1-6 6 Borsig Fabrieksnummers 5339-5344. Gebouwd naar voorbeeld van de Semerang-Joana stoomtram[5][6][4]
Maabo 1 1905 Jung Bouwnummer PS 820[6]
Kadjoe 1 1905 Jung Bouwnummer PS 889[6]
Dam 1 1908 Krauss Bouwnummer 6074. In 2014 een monument in Paramaribo.[6][4]
Gege 1 1908 Krauss Bouwnummer 6075[6][4]
Para 1 1916 Backer & Rueb Bouwnummer 300. In 2014 samen met twee rijtuigen op het oude emplacement van Onverwacht aanwezig.[6][4] Aanzicht locomotief - Onverwacht - 20417817 - RCE.jpg

Dieseltreinen[bewerken]

Serie Aantal Bouwjaar Fabriek Vermogen Opmerkingen Afbeelding
1 1 Amerikaans fabricaat[4]
2-4 3 1954 Linke-Hofmann-Busch/Büssing[6] Driewagenstellen. Motorwagen: 14 zitplaatsen 1e klas. 26 zitplaatsen 2e klas. Tussenrijtuig: 56 zitplaatsen 3e klas. Stuurstandrijtuig: 31 zitplaatsen 3e klas en 3 ton bagageruimte[6][4] Suriname, train at abandoned station of Onverwacht.JPG
5 'Ethel' 1 [4]
6 'Lucia' 1 [4]
11-12 2 Motorwagentjes[6]
12-13 2 Mogelijk voorheen trapfietsen[4] Vehicle at Onverwacht station.JPG

Rijtuigen[bewerken]

Serie Aantal Bouwjaar Fabriek Opmerkingen
15 1904 Métallurgique 12 ramen[4]
Buffetrijtuig[4]

Goederenwagons[bewerken]

Serie Aantal Bouwjaar Fabriek Opmerkingen
1-6 6 Métallurgique Gesloten goederenwagons[4]
1-35 35 Métallurgique Ballastwagens[4]
71-76 6 La Sambre Ketelwagens[4]
3 Tentwagon[4]
1 Bakwagon[4]
100 Vierassige ketelwagons[4]

Toekomst[bewerken]

In november 2014 maakte de Surinaamse overheid bekend dat er gedetailleerde plannen zijn voor een nieuwe lijn van Paramaribo naar Onverwacht. Het door het Nederlandse bedrijf Strukton gemaakte voorstel betreft een lijn die van Paramaribo Poelepantje naar het zuiden loopt, met stations in Latour, Hannaslust, Welgedacht, twee haltes in Lelydorp, Bernharddorp en een terminus in Onverwacht. De geraamde bouwtijd zou 12 maanden zijn, en de kosten ongeveer 130 miljoen euro. In een tweede fase zou de lijn verlengd kunnen worden naar de luchthaven Zanderij.[7]

Varia[bewerken]

In 1923 publiceerde de Surinaamse onderwijzer en schrijver Richard O'Ferrall onder het pseudoniem Ultimus een satirische sleutelroman over de aanleg van de spoorlijn onder de titel Een Beschavingswerk, een sociaal- en economisch-politieke studie in romanvorm. De roman geeft een ironisch beeld van de megalomanie van overheden; de neerbuigende houding tegenover bosnegers en Indianen; de truttigheid van het koningshuis; en de idiotie van beschavingsmissies.

In 2002 verscheen een film over de spoorlijn, onder de titel De Goudlijn. In deze documentaire, gemaakt door de Nederlandse filmer Hans Hylkema in opdracht van de Humanistische Omroep, zijn ook oude zwartwitfilmbeelden van de spoorlijn verwerkt.

Referenties[bewerken]

  1. F.J. Ormeling (red.), Bos/Niermeyer Atlas der gehele aarde, 40e druk, J.B. Wolters, Groningen/Batavia, 1959
  2. F.J. Ormeling (red.), De Grote Bosatlas, 47e druk, Wolters-Noordhoff, Groningen, 1971
  3. Nieuwe Geïllustreerde Lekturama Encyclopedie, Tirion, Amsterdam, 1981
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r NVBS: Op de Rails. Duparc, H.: Recente reisindrukken bij de Landsspoorweg in Suriname. 6-1974.
  5. NVBS: Op de Rails. Luyken, R.: Spoorwegen in Surinam. 9-1961.
  6. a b c d e f g h i Surinam on Internationalsteam.co.uk
  7. (en) Railway Gazette Suriname railway plan announced, 07 november 2014

Externe link[bewerken]