Maquette van Maastricht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vervaardiging van de kopie van de Parijse maquette in 1977

De Maquette van Maastricht is een door de Fransen vervaardigde maquette of schaalmodel van de vesting Maastricht zoals die eruitzag in het midden van de 18e eeuw. De originele maquette werd ruim twee eeuwen in Parijs bewaard en werd om die reden ook wel de Parijse maquette genoemd. Deze maquette bevindt zich thans in Rijsel. In Maastricht bevindt zich sinds 1977 een kopie.

Geschiedenis van de Franse maquettebouw[bewerken]

De Maquette van Maastricht werd in de periode 1748-1752 in opdracht van de Franse koning Lodewijk XV gebouwd als onderdeel van een onder Lodewijk XIV begonnen militair project, dat erin voorzag om alle belangrijke vestingen in en rondom Frankrijk driedimensionaal in kaart te brengen. Doel was het bestuderen van de vestingen en het makkelijker kunnen bepalen van een militaire strategie in geval van oorlog. In totaal zijn in de loop van de 17e, 18e en 19e eeuw ongeveer 260 maquettes gebouwd, waarvan er nog 102 over zijn. De meeste maquettes dateren uit de 18e eeuw. De oudste, uit 1668, is van de havenstad Duinkerke. De maquettes van Brest en Luxemburg zijn gebouwd in de tijd van Napoleon Bonaparte, terwijl de laatste maquettes (o.a. Sebastopol) pas rond 1870 werden gebouwd, toen de meeste vestingen al waren opgeheven. De maquettes variëren in grootte van 0,2m² (de forten van Artigues en Lamalgue) tot 160m² (Cherbourg-Octeville).

De maquettes stonden oorspronkelijk opgesteld in het Tuilerieënpaleis in Parijs. Vanaf 1777 werd de collectie overgebracht naar het Hôtel des Invalides. In 1943 werd het Musée des Plans-Reliefs opgericht en kon het publiek de maquettes voor het eerst bezichtigen. Sinds 1991 is de collectie gesplitst: de maquettes van een 15-tal Noord-Franse en Zuid-Nederlandse steden, waaronder die van Maastricht, zijn overgebracht naar het Museum voor Schone Kunsten in Rijsel, de rest bevindt zich nog steeds in het Musée des Plans-Reliefs in het Hotel des Invalides in Parijs.

Bouw van de Maastrichtse maquette[bewerken]

Tijdens de bezetting van Maastricht door Lodewijk XIV werd een eerste maquette van de strategische belangrijke vestingstad gemaakt, die later verloren is gegaan. Aan het einde van de Oostenrijkse Successieoorlog was Maastricht opnieuw korte tijd bezet door Franse troepen, dit keer die van Lodewijk XV. Na de Slag bij Lafelt in 1747 werden zowel Maastricht als Bergen op Zoom ingenomen en de Fransen besloten om van beide vestingsteden maquettes te maken. Bij de Vrede van Aken deden de Fransen afstand van een deel van hun veroveringen, waaronder Maastricht, maar de maquettes van Maastricht en Bergen op Zoom werden toch afgebouwd. De Maastrichtse maquette is gebouwd door de militaire ingenieur Larcher d'Aubencourt. De schaal is, zoals bij de meeste maquettes, 1:600. De Maastrichtse maquette is gebouwd op 13 tafels en behoort met haar 40m² (580 x 689cm) tot de middelgrote maquettes. In 1803 en in 1976-1977 werd de maquette gerestaureerd.

Kopie van de Maquette van Maastricht[bewerken]

Kopie van de Parijse Maquette

In 1972 werd, ter gelegenheid van de heropening van het gerenoveerde Bonnefantenmuseum (toen nog gevestigd in het Bonnefantenklooster), de Parijse maquette van Maastricht uit 1752 tentoongesteld. De tentoonstelling trok 28.000 bezoekers. Na de terugkeer van de maquette naar Parijs besloten enkele Maastrichtenaren dat er een kopie van de maquette moest komen. Daarvoor moest toestemming worden verkregen van de Franse overheid. Van 1974 tot 1977 werd gewerkt aan een kopie van het centrale deel (de stad zelf) van de Parijse maquette, van 1981-1982 werden de ommelanden daar aan toegevoegd.

Van 1977 tot 1990 maakte de kopie deel uit van de vaste collectie van het Bonnefantenmuseum. Nadat dit museum in 1990 haar historische en archeologische collectie had afgestoten en zich nog uitsluitend op oude en moderne kunst ging toeleggen, vond de kopie van de maquette onderdak in het Centre Céramique. Wegens ruimtegebrek wordt slechts het centrale deel van de maquette (4 x 4,5m) tentoongesteld. De maquette is eigendom van de Stichting Maquette Maastricht.

Maquette Maastricht 1867[bewerken]

De bouw van de kopie van de Parijse Maquette van Maastricht inspireerde een groep Maastrichtenaren om een nieuwe maquette te maken. In 1999 werd de Stichting Maastricht 1867 opgericht, die zich ten doel stelde een maquette van Maastricht in het jaar 1867 te maken, het jaar waarin de vesting Maastricht officieel werd opgeheven. De schaal van deze maquette is 1:500, iets gedetailleerder dan de Parijse Maquette, maar de totale oppervlakte is kleiner (30m²). Na 10 jaar is al meer dan de helft van de vestingwerken nagebouwd; van de binnenstedelijke bebouwing nog slechts 10 à 15%.

Betekenis van de maquette[bewerken]

De Maquette van Maastricht geeft zeer nauwkeurig de situatie weer in en rondom de vesting Maastricht in het midden van de 18e eeuw. Elke straat, elk huis, elk vestingwerk en waarschijnlijk zelfs elke boom, werd minutieus en gedetailleerd op schaal nagebouwd. Hierdoor is de originele maquette (en in mindere mate ook de kopie) een belangrijke historische bron van informatie.

Op de maquette is duidelijk het grote aantal kerken en kloosters te zien, dat Maastricht in die tijd telde, en waarvan er sindsdien een groot aantal zijn verdwenen. Ook is te zien dat een deel van de stad, met name de gronden die pas vanaf de 14e eeuw binnen de stadswallen waren komen te liggen, onbebouwd was. In de buitengebieden springt het uitgebreide netwerk van vestingwerken met natte en droge grachten in het oog. In de tweede helft van de 18e eeuw zou deze ring van vestingwerken nog worden uitgebreid, o.a. door de bouw van de Linie van Du Moulin. Op de Sint-Pietersberg is het Fort Sint Pieter duidelijk te herkennen. In de Maas liggen de verdwenen eilanden Moleneiland en Sint-Antoniuseiland.

Externe links[bewerken]