Marneoeli (stad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Marneoeli
მარნეული
Stad in Georgië Vlag van Georgië
Marneoeli (Georgië)
Marneoeli
Situering
Regio Kvemo Kartli
Gemeente Marneoeli
Coördinaten 41° 29′ NB, 44° 48′ OL
Algemeen
Inwoners
(2022)
Gestegen 23.895[1]
Hoogte 425 m
Vroegere namen Sarvana [2], Bortsjalo[3]
Stad sinds 1964
Overig
Website marneuli.gov.ge
Foto's
Gemeentehuis
Gemeentehuis
Portaal  Portaalicoon   Georgië

Marneoeli (Georgisch: მარნეული) is een stad in het zuiden van Georgië met bijna 24.000 inwoners. Het is regiohoofdstad van Kvemo Kartli en het bestuurlijk centrum van de gemeente Marneoeli. De stad ligt 400-450 meter boven zeeniveau aan beide oevers van de Algetirivier, hemelsbreed ongeveer 23 kilometer ten zuiden van de hoofdstad Tbilisi. Het is de negende grote stad van het land en kent een grote meerderheid etnisch Azerbeidzjanen.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Kaart uit 1774 met Marneoeli
Cultureel centrum

Volgens de 18e eeuwse Georgische kartograaf, geograaf en historicus Vachoesjti Bagrationi is de historische naam van Marneoeli 'Lomta Gora' (Leeuwenheuvel).[4] In juli 1625 vond een grote veldslag plaats op het veld bij Marabda, net ten noorden van Marneoeli, tussen Georgische troepen onder leiding van Giorgi Saakadze en het leger van sjah Abbas I van Perzië die uiteindelijk Tbilisi innam en de Georgiërs uit de omgeving van Marneoeli verdreef.[6] Er vestigden zich hier Turkmenen van de Bortsjalo stam,[4] die daarmee een geografische aanduiding voor het huidige Kvemo Kartli (en de Algetirivier) gaven.[7] In 1717 vond bij Marneoeli een grote veldslag plaats tussen Lezgiërs en Georgiërs. Koning Teimoeraz II gaf in 1750 opdracht in Marneoeli een burcht te bouwen. In de 19e eeuw raakte de naam Marneoeli uit gebruik, en werd Sarvana/Sarvani gebruikt (Georgisch: სარვანას / სარვანი; Azerbeidzjaans: Sarvan), een Azerbeidzjaanse naam.

Eind december 1918 vonden tijdens de Georgisch-Armeense Oorlog gevechten plaats nabij de rivier Chrami en district hoofdplaats Sjoelaveri (nu Sjaoemiani), ongeveer acht kilometer ten zuiden van Marneoeli.[8] Door de wapenstilstand die op 1 januari 1919 werd gesloten op aandringen van het Britse leger, dat vanaf december 1918 tot juli 1920 een mandaatrol vervulde, bleef de stad buiten de Georgisch-Armeense neutrale zone,[9] en werd vervolgens opgenomen in de Georgische SSR. In 1921 werd Marneoeli opnieuw het centrum van vijandelijkheden. In de Lori provincie, dat door Georgië gecontroleerd werd, organiseerde de Sovjets een bolsjewistische opstand. Dit resulteerde in een interventie van het Rode Leger dat vervolgens naar het noorden oprukte, via Marneoeli naar Tbilisi.

In 1932 wijzigde de naam van Sarvani naar Bortsjalo (Russisch: Борчало; in Georgisch ook wel Bortsjali) en in 1947 werd de Georgische naam Marneoeli weer teruggegeven.[4] Dat was ook het moment dat het bestuurlijk centrum van het toenmalige rajon Bortsjalo van Sjaoemiani naar Marneoeli werd verplaatst. Op dat moment wijzigde ook de naam van het rajon naar Marneoeli.[10] Beiden werden in 1947 naar Dmanisi hernoemd.[11] In 1964 kreeg Marneoeli stadsrechten.[12] Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie en de onafhankelijkheid van Georgië daalden de economische omstandigheden in het land. Alhoewel het rajon de grote emigratiegolf van de jaren 1990 wist te ontsnappen, daalde de bevolking van de stad Marneoeli wel met een kwart. Voornamelijk door de emigratie van Russen en Grieken die ruim 20% van de bevolking vormden.

Op 8 augustus 2008, tijdens de oorlog in Zuid-Ossetië, bombardeerden Russische vliegtuigen de luchtmachtbasis in Marneoeli, waarbij 3 mensen omkwamen en de landingsbaan van het vliegveld werd verwoest.[13][15]

Demografie[bewerken | brontekst bewerken]

Moskee in Marneoeli

Begin 2022 had Marneoeli 23.895 inwoners,[1] een stijging van 18% sinds de volkstelling van 2014. De bevolking van Marneoeli was in 2014 in grote meerderheid Azerbeidzjaans (84%), gevolgd door Georgiërs (10,5%) en Armeniërs (3,7%). Kleine groepen ethische minderheden zijn Russen (0,6%), Pontische Grieken (0,4%) en enkele tientallen Oekraïners, Osseten en Turken.[16]

In 1979 was 60% van de bevolking van Azerbeidzjaanse komaf. Er woonden destijds veel Russen en Grieken in de stad (beiden bijna 11%), die met de val van de Sovjet-Unie zijn geëmigreerd.[17] Daarvoor in de plaats kwamen vooral Azerbeidzjanen: het aantal en aandeel Georgiërs nam slechts licht toe.

Jaar 1897 1923[18] 1939[19] 1959 1970 1979 1989 2002[20] 2014 2021 2022
Aantal - 2.122 Gestegen 4.233 Gestegen 12.400 Gestegen 15.829 Gestegen 19.568 Gestegen 27.557 Gedaald 20.065 Gestegen 20.211 Gestegen 23.604 Gestegen 23.895
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden[21][22][20]

Vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Marneoeli is een kruispunt van (inter)nationaal en regionaal belangrijke wegen. De weg van internationaal belang S6 (E117) verbindt Marneoeli enerzijds met Tbilisi en anderzijds met Bolnisi en Armenië (via de grensovergang Goegoeti). Vanaf het centrale verkeersplein in Marneoeli takt de S7 (E001) af naar grensplaats Sadachlo, de belangrijkste Georgisch-Armeense grensovergang met 1,2 miljoen inkomende buitenlandse reizigers (2019).[24]

Verder komen op de centrale kruising in Marneoeli regionale routes samen: de Sh33 die de stad verbindt met Tetritskaro en Tsalka en de nationale route Sh163 die Marneoeli via een reeks dorpen aan de Algetirivier verbindt met de internationale hoofdroute S4 (E60) die naar de Azerbeidzjaanse grensovergang gaat (Tsiteli Chidi, Rode Brug).

De internationale spoorlijn Tbilisi - Gjoemri - Jerevan komt door Marneoeli, dat een station heeft. Er is een frequente nachtverbinding tussen Tbilisi en Jerevan. De lijn Marneoeli - Bolnisi - Kazreti is niet meer in gebruik voor passagiersvervoer.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Commons heeft mediabestanden in de categorie Marneuli.