Mina Kruseman

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Mina Krüseman
Mina Kruseman.jpg
Algemene informatie
Volledige naam Wilhelmina Jacoba Paulina Rudolphina Krüseman
Geboren 25 september 1835, Velp
Overleden 2 augustus 1922, Boulogne-sur-Seine
Land Vlag van Nederland Nederland
Beroep voordrachtskunstenares, schrijfster, actrice, zangeres
Handtekening Handtekening
Werk
Stroming Feminisme
Bekende werken Een huwelijk in Indië
Uitgeverij Uitgeverij Nijhoff
Dbnl-profiel
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Wilhelmina Jacoba Paulina Rudolphina (Mina) Krüseman (Velp, Gld., 25 september 1839Boulogne-sur-Seine, Frankrijk, 2 augustus 1922) was een Nederlandse feministe, voordrachtskunstenares, schrijfster, actrice en zangeres.

Levensloop[bewerken]

Mina Krüseman, met haar volledige naam Wilhelmina Jacoba Pauline Rudolphine Krüseman, werd in 1839 geboren als oudste van vier dochters van generaal[1] Hendrik Georg Krüseman[2] (1802[3]-1880) en Jennij Dorotheé Hermine Cornelie Cantzlaar[3] (1810-1859). Zij groeide op in Nederlands-Indië (het huidige Indonesië). In 1854, ze was toen 15 jaar, werd haar vader gepensioneerd als generaal-majoor der infanterie in het Oost-Indische leger en keerde het gezin terug naar Nederland. Na een kort verblijf in Den Haag vestigde het gezin zich in Ginneken, maar al in 1859, na de dood van de moeder, verhuisden ze naar Brussel. Mina Krüseman liet zich inschrijven op het Conservatorium om zang en pianolessen te volgen. In 1865 is ze enige tijd verloofd geweest met een zekere de Vigne van wie ze "belachelijk veel hield", zoals ze in een van haar brieven schreef. De vader van haar verloofde wilde echter geen toestemming geven en dat betekende het einde van hun relatie.

Na in 1870 in Parijs haar zangopleiding te hebben voortgezet verbleef Mina Krüseman van juni 1871 - juni 1872 in Amerika waar ze, overigens zonder succes, een carrière als zangeres probeerde te beginnen.

Begin 1874 maakte ze een reis naar Italië en in 1877 vertrok ze naar Indië, waar ze in 1881 ging samenwonen met de schrijver, fotograaf en musicus F.J. Hoffman. Omdat deze in de twintig was en Mina Krüseman in de veertig gaf dit een groot schandaal, zodat ze in 1883 samen Indië verlieten en zich in Napels vestigden. Daar werden twee dochters geboren, die allebei op jonge leeftijd stierven. Het paar vestigde zich vervolgens in Boulogne-sur-Seine, een voorstad van Parijs (het huidige Boulogne-Billancourt). Ze leefden van Hoffmans verdiensten als fotograaf en vioolleraar en later, nadat hij zijn werk als fotograaf verloren had, van de muzieklessen en een lijfrente van Mina Krüseman. Hoffman stierf in 1918. Haar gezondheid ging achteruit, ze was slecht ter been en kwam na 1920 haar huis bijna niet meer uit. In 1922 overleed ze op 82-jarige leeftijd.

Ze is in Nederland voor haar rol als feministe geëerd door een groot aantal gemeenten die een straat naar haar genoemd hebben (o.a. Arnhem, Coevorden, Delft, Enschede, Hoorn, Leiden, Spijkenisse, Tiel, Tilburg, Venlo, Venray, Waalwijk, Zaanstad), een laan (Deventer, Vlissingen), een singel (Veenendaal), een weg (Tilburg) of een erf (Dordrecht).

Zangeres[bewerken]

Als zangeres had Mina Krüseman weinig succes. In Nederland probeerde ze in 1869 als zangeres aangenomen te worden. Ze werd echter zowel in Amsterdam en Rotterdam als in Den Haag, Utrecht en Arnhem afgewezen. In 1871 probeerde ze het in Amerika. Als artiestennaam koos ze Stella Oristorio di Frama. Ook hier kreeg ze echter geen kans en haar plannen mislukten volkomen. In 1872 keerde ze terug naar Brussel.

Actrice en schrijfster[bewerken]

Mina Krüseman schreef haar eerste roman, Een huwelijk in Indië, toen ze in Amerika was. Het werd in 1873 na veel onenigheid met uitgeverij Nijhoff uiteindelijk door deze uitgegeven. Het boek was een aanklacht tegen het huwelijk waar de vrouw een ondergeschikte positie ten opzichte van de man aannam. Om reclame voor haar boek te maken, was ze een voorleestournee begonnen met het hoofdstuk "Uit het leven van een dokter". Krüseman maakte zelf een toneelbewerking van Een huwelijk in Indië onder de titel De echtscheiding. Dit toneelstuk werd zes keer opgevoerd met Krüseman in de hoofdrol.

De recensenten – allemaal mannen – in de kranten waren niet erg enthousiast, maar de zalen zaten toch vol. Mina trok veel publiek met haar optredens. Dat gaf haar een sterke onderhandelingspositie bij toneelproducenten. Zo kon ze een voor haar zeer gunstig contract afsluiten voor Vorstenschool met de directeuren van de Nieuwe Rotterdamssche Schouwburg-Vereeniging: voor haar 125 gulden per opvoering, 50 gulden voor haar leerling Elise Baart, en 25 gulden voor de auteur van het stuk Eduard Douwes Dekker. [4]

In 1875 speelde Mina Krüseman de hoofdrol in het toneelstuk Vorstenschool van Multatuli. De uitvoeringen met Mina in de hoofdrol waren een groot succes, maar ze had ruzie gekregen met de auteur. Ze werd echter al gauw ontslagen. Ze had zich ook ten doel gesteld niet zo geëxalteerd te spelen als in die tijd gebruikelijk was, dat was echter veel te hoog gegrepen. De opvoeringen zonder haar brachten heel wat minder op.

In de herfst van hetzelfde jaar speelde ze samen met twee van haar leerlingen haar stuk Een blik in de kunstenaarswereld.

Voordat ze naar Nederlands-Indië vertrok publiceerde Krüseman in 1877 Mijn leven, een verzameling brieven van en aan haar uit de periode mei 1858 - maart 1877. Het boek veroorzaakte opschudding. Het boek was dan ook een afrekening met Douwes Dekker, en verder een afsluiting van haar tijd in Nederland. Het boek kwam uit op het moment, dat ze naar Indië vertrok.

In 1880, tijdens haar verblijf in Indië,speelde ze met haar leerlingen haar toneelstuk Cendrillon.

Feministe[bewerken]

Mina Krüseman wilde onafhankelijk zijn. Ze trok zich van de conventies van haar milieu weinig aan en zorgde door haar optreden voor veel opschudding en conflicten, niet alleen met haar uitgever, maar ook met Multatuli, die haar aanvankelijk waardeerde. Op spotprenten werd ze afgebeeld als een 'moderne Judith', die alle mannen wilde onthoofden. In haar optreden tijdens haar tournees, waarvan een aantal samen met Betsy Perk, een andere feministe, pleitte zij voor de emancipatie van de vrouw.

Ze was tegen een huwelijk uit conventie dat ze onzedelijk vond en gelijkstelde aan prostitutie. Vrouwen moesten een behoorlijke opleiding krijgen en hadden recht op een fatsoenlijke broodwinning. In het bijzonder hield ze een pleidooi voor goede contracten voor schrijfsters en actrices. In 1872 schreef Krüseman (onder haar pseudoniem Stella Oristorio di Frama) een open brief aan de Franse auteur Alexandre Dumas naar aanleiding van het verschijnen van zijn antifeministische boek l'Homme-Femme.[5]

Krüseman was ook pacifiste en onder de indruk van de door de Eerste Wereldoorlog ontstane ellende, probeerde ze een pacifistische vrouwenbeweging op te zetten.

Bibliografie[bewerken]

  • 1873: Een huwelijk in Indië, 's-Gravenhage: Martinus Nijhoff
  • 1873: De moderne Judith, allerhandebundeltje, Dordrecht: Revers
  • 1877: Mijn leven, Dordrecht: Revers (3 dln)
  • 1879: Willen en handelen, Fellah Damstone, Dordrecht: Revers
  • 1880: Cendrillon en de moord aan Cendrillon gepleegd gewroken, Pasoeroean: Grimberg
  • 1880: Hélène Richard, of in weelde geboren, drama in drie bedrijven, Soerabaya: Grimberg
  • 1883: De Batjan-maatschappij, met hare oprichters, bestuurders, statuten en curieuse handelingen naakt uitgekleed, Soerabaia: Van Duren
  • 1900: Parias, Dordrecht: Revers (2 dln)
  • Appel à toutes les femmes du monde entier, (feministisch pamflet)

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]