Pafnoeti Tsjebysjev
| Pafnoeti Tsjebysjev | ||
|---|---|---|
 | ||
| Persoonlijke gegevens | ||
| Titelatuur/graad | Doctor of Sciences | |
| Geboortedatum | 4 mei 1821 (Juliaans) | |
| Geboorteplaats | Akatovo | |
| Overlijdensdatum | 26 november 1894 (Juliaans) | |
| Overlijdensplaats | Sint-Petersburg | |
| Beroep | wiskundige,[1] statisticus, academisch docent[2] | |
| Lid van | Royal Society,[3][4] Russische Academie van Wetenschappen, Russische Academie van Wetenschappen, Russische Academie van Wetenschappen, Franse Academie van Wetenschappen, Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen,[5] Pruisische Academie van Wetenschappen,[5] Academy of Sciences of the Institute of Bologna,[5] Royal Academy of Italy,[5] Saint Petersburg Mathematical Society | |
| Academische achtergrond | ||
| Alma mater | Faculty of Physics and Mathematics of Moscow Imperial University (1837; 1841),[3] Staatsuniversiteit van Sint-Petersburg (1847; 1849)[6][3] | |
| Proefschrift | Теория сравнений | |
| Promotor(s) | Nikolai Brashman[7] | |
| Wetenschappelijk werk | ||
| Vakgebied(en) | kansrekening, getaltheorie, toegepaste wiskunde, applied mechanics, analyse, mechanica, statistiek, analytische meetkunde, wiskunde | |
| Bekend van | priemgetalstelling, wetten van de grote aantallen, Chebyshev linkage, Chebyshev's inequality, Chebyshev's sum inequality, Chebyshev function, Chebyshev node, Chebyshev Integral, Chebyshev-polynoom, Chebyshev distance, chebyshev filter, Chebyshev iteration, Chebyshev equation | |
| Prijzen en erkenningen | Order of Saint Anna, 1st class, Order of Saint Stanislaus, 1st class, Order of St. Vladimir, 2nd class, Orde van Sint-Alexander Nevski, Demidov Prize (1849), Order of St. Vladimir, 3rd class, Buitenlands lid van de Royal Society (13 december 1877),[8] Ridder in de orde van St. Alexander Nevsky, Orde van Sint-Vladimir, Orde van Sint Stanislaus, Ridder in het Legioen van Eer, Order of Saint Anna, 2nd class | |
 | ||
Pafnoeti Lvovitsj Tsjebysjov (Russisch: Пафну́тий Льво́вич Чебышёв; Pafnoeti Lvovitsj Tsjebysjov) (Okatovo, 4 mei 1821 - Sint-Petersburg, 26 november 1894), ook (met name in Engelstalige teksten) getranslitereerd als Chebyshev, Chebyshov, Tschebyschow, Tchebichef of Tchebycheff, was een Russische wiskundige.
Tsjebysjov werd op 4 mei 1821 geboren in Okatovo, een dorpje in de buurt van Moskou. Hij stamde uit een adellijke familie. Hij promoveerde in 1849, en in 1850 werd hij hoogleraar in Sint-Petersburg. Hier gaf hij colleges op het gebied van algebra en getaltheorie. In 1882 stopte hij met actieve wetenschapsbeoefening. Op 26 november 1894 stierf hij aan een hartstilstand.
Tsjebysjov was vooral actief op de gebieden interpolatie, approximatietheorie, functietheorie, kansrekening, statistiek, getaltheorie, mechanica en ballistiek.
De Chebyshev-polynomen zijn naar hem genoemd.
In de elektronica en signaalverwerking wordt een klasse elektronische filters, de Chebyshev-filters, naar hem genoemd, omdat hun karakteristieken overeenkomen met de Chebyshev-polynomen.
Ongelijkheid van Chebyshev
[bewerken | brontekst bewerken]De ongelijkheid van Chebyshev zegt dat de kans dat de uitkomst X van een stochastische variabele verder verwijderd is van de verwachtingswaarde in relatie staat tot de standaardafwijking, en wel zo dat afwijkingen groter dan een fractie a van de standaardafwijking geen grotere kans hebben dan 1/a2:
Meestal wordt dit geformuleerd als:
De ongelijkheid van Chebyshev wordt gebruikt om de wet van de grote aantallen en de stelling van Bertrand-Chebyshev te bewijzen.
Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]- ↑ abART; geraadpleegd op: 1 april 2021; abART-identificatiecode voor persoon: 128264.
- ↑ Nationaal Normbestand van Tsjechië; geraadpleegd op: 8 februari 2024; NKC-identificatiecode: ola2002159065.
- 1 2 3 MacTutor History of Mathematics archive.
- ↑ http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Chebyshev.html; geraadpleegd op: 16 mei 2018.
- 1 2 3 4 http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Chebyshev.html; MacTutor History of Mathematics archive; geraadpleegd op: 16 mei 2018.
- ↑ Mathematics Genealogy Project.
- ↑ Mathematics Genealogy Project; geraadpleegd op: 8 augustus 2016; taal van werk of naam: Engels; MGP-identificatiecode: 12542.
- ↑ Complete List of Royal Society Fellows 1660-2007; pagina('s): 349.