Pruisisch blauw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Pruisisch blauw
Structuurformule en molecuulmodel
Pruissisch blauw.png
Algemeen
Molecuulformule
     (uitleg)
Fe7N18C18
IUPAC-naam ijzer(III)-hexacyanoferraat(II)
Molmassa 859,23 g/mol
CAS-nummer 14038-43-8
EG-nummer 237-875-5
Beschrijving blauwe kristallen
Vergelijkbaar met Kaliumhexacyanoferraat (II); Kaliumhexacyanoferraat (III)
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen
H-zinnen geen
P-zinnen S22, S24/25
Hygroscopisch? nee
LD50 (ratten) (intraperitoneaal) 2100 mg/kg
Fysische eigenschappen
Aggregatietoestand vast
Kleur blauw
Dichtheid 1,9 g/cm³
Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar).
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Pruisisch blauw is één van de eerste moderne synthetische pigmenten. Het wordt ook wel Berlijns blauw genoemd. De oorspronkelijke naam van het pigment is afkomstig van het gebruik als verf voor Duitse legeruniformen. Er is zeer weinig van dit pigment nodig om de sterke blauwe kleur te verkrijgen. De kleur is echter niet zo lichtecht. Door de hoge kleursterkte is de kleur snel overheersend. De kleur heeft vaak een groenachtige ondertoon en is voor mengen van paars daardoor minder geschikt.

Het pigment werd rond 1704 ontdekt door de kleurenmaker Diesbach in Berlijn. Hij maakte het pigment per ongeluk terwijl hij experimenteerde met het oxideren van ijzer en ossenbloed. Daarom verwachtte hij dat de kleur rood zou worden. Een leerling van Diesbach, de Pierre, begon Pruisisch blauw te maken in Parijs. Simon Eikenlenberg, een Nederlandse schilder, schreef in 1722 over het gebruik van de kleur. Rond 1724 vond de fabricage ook in Engeland plaats, waardoor de kleur ook in een handboek voor kunstenaars verscheen van Woodard.

Chemische formule[bewerken]

De scheikundige naam is IJzer(III)-hexacyanoferraat(II), de chemische formule is Fe3+4[Fe2+(CN-)6]3xH2O. De verbinding bevat het element ijzer in twee verschillende oxidatietoestanden, n.l. Fe II en Fe III. De intense kleur is vooral het gevolg van deze gemengde valentietoestand.

Toepassingen[bewerken]

De kleur was een voorloper van het gebruik van blauw in blauwdrukken, en werd gebruikt in een vroege vorm van fotografie, de cyanotypie. In Japan werd de kleur al gauw meer populair dan indigo. Opgelost in oxaalzuur kan Pruisisch blauw als inkt gebruikt worden. De kleur wordt ook gebruikt in verf, lint voor schrijfmachines en in carbonpapier. Het pigment is niet giftig en werd daarom ook in cosmetica gebruikt. Vanaf rond 1970 werd Pruisisch blauw steeds meer vervangen door een ander pigment, phtaloblauw.

Pruisisch blauw wordt ook (sinds 2003) gebruikt als geneesmiddel tegen vergiftiging door thallium of radioactief cesium. Het wordt ingenomen als deze stoffen in de ingewanden zijn terechtgekomen. Het pigment verbindt zich met deze stoffen en verlaat vervolgens het lichaam met de ontlasting.

Pruisisch blauw werd niet als witsel gebruikt bij het wassen; daarvoor werd ander pigment gebruikt, ultramarijn. In de tijd dat de wasmiddelen nog niet zo geavanceerd waren, vergeelde de witte was vaak. Een klein beetje ultramarijnblauw kon dit dan enigszins neutraliseren.

De Nederlandse Spoorwegen gebruikten deze kleur, Pruisisch blauw, voor het schilderen van rijtuigen en locomotieven vanaf 1954. Na 1968 ging de NS over op blauwgeel.

Jan Wolkers gebruikte de term om onverschilligheid uit te drukken; hij laat de vrouwelijke hoofdpersoon van Turks Fruit zeggen dat iets haar "Pruisisch blauw" is.


Pruisisch blauw
— Kleurcoördinaten —
Hex #003153
RGBa (r, g, b) (0, 49, 83)
CMYK (c, m, y, k) (63, 35, 14, 72)
HSV (t, v, i) (205°, 100%, 43%)
a: genormaliseerd naar [0–255] (byte)